Халқаро бозорларда АҚШ доллари қадрсизланмоқда: Сунъий интеллект «пуфаги» ва қарз босими бозорни издан чиқаряпти

АҚШ доллари халқаро валюта бозорида қадрсизланмоқда. «Reuters» агентлигининг хабар беришича, сунъий интеллект соҳасига киритилаётган улкан инвестицияларнинг самарадорлигига бўлган шубҳалар ҳамда АҚШ давлат облигациялари даромадлилигининг пасайиши доллар курсининг сўнгги ҳафталардаги ўсиш суръатини секинлаштирган.

Айни пайтда евро 17 ойлик энг паст кўрсаткичдан сўнг қайта тиклана бошлади. Инвесторларнинг хавотири нафақат технология компанияларининг акцияларига, балки сунъий интеллект инфратузилмасини қарз эвазига ривожлантираётган корхоналарнинг молиявий барқарорлигига ҳам ўз таъсирини ўтказмоқда.

Доллар курсида нима ўзгарди?

«Reuters» келтирган маълумотларга кўра, 16 октябр кунги Осиё савдо сессиясида бир АҚШ доллари 158,13 Япония иенасига баҳоланган. Ҳафта давомида доллар иенага нисбатан 0,2 фоизга заифлашган, еврога нисбатан эса тахминан 0,1 фоизга арзонлашиб, бир евро 1,1210 долларни ташкил қилган.

АҚШ валютасининг дунёдаги олтита асосий валютага нисбатан қадрини белгиловчи доллар индекси 102,07 пунктда қайд этилган. Агентлик хабарига кўра, мазкур индекс ҳафта давомида 0,14 фоизга пасайиши кутилмоқда.

Шу тариқа, доллар беш ҳафта ичида илк бор ҳафталик пасайиш йўналишига ўтди. Бунга қадар евро кетма-кет беш ҳафта давомида долларга нисбатан 3 фоиздан кўпроққа қадрсизланган эди. «Reuters» бу ҳолатни Франциянинг давлат қарзи билан боғлиқ хавотирлар ва қиш мавсумида энергетика таъминотида юзага келиши мумкин бўлган муаммолар билан изоҳлаган.

AI компанияларига нега ишонч сусаймоқда?

Сўнгги йилларда сунъий интеллект соҳасига йўналтирилган йирик сармоялар АҚШ технология бозорининг асосий драйверларидан бирига айланди. Маълумотлар марказлари, юқори қувватли ҳисоблаш тизимлари ва график процессорларга бўлган юқори талаб компанияларни улкан миқдорда инвестиция киритишга ундамоқда.

Бироқ ҳозирги кунга келиб, инвесторлар бу сармояларнинг қанчалик тез ўзини оқлаши ҳамда дата-марказлар операторлари ўз қарзларини ўз вақтида уза олиши каби масалаларга кўпроқ эътибор қаратмоқда.

«Reuters»нинг таҳлил қилишича, AI компаниялари акцияларининг арзонлашишига АҚШда инфляция даражасининг кутилганидан баландроқ чиққани ва AI инфратузилмасини қарз эвазига кенгайтираётган компаниялар билан боғлиқ хатарлар сабаб бўлган.

Қайд этилишича, маълумотлар марказларини қуриш ва уларни замонавий ускуналар билан жиҳозлаш жуда катта маблағ талаб этади. Агар ушбу инфратузилмадан келадиган даромадлар кутилганидан секинроқ ўсса, қарзларни узиш харажатлари компаниялар учун оғир юкка айланиши мумкин.

«CoreWeave» мисоли: қарз ва AI инфратузилмаси ўртасидаги боғлиқлик

AI инфратузилмасини ривожлантириш билан боғлиқ молиявий хавотирларни АҚШнинг «CoreWeave» компанияси мисолида яққол кўриш мумкин. Ушбу компания технологик бизнеслар учун булутли ҳисоблаш хизматларини тақдим этади. Унинг хизматларидан сунъий интеллект моделларини яратувчи корхоналар фойдаланади. Бундай фаолиятни кенгайтириш учун эса дата-марказлар ва қимматбаҳо ҳисоблаш ускуналари талаб этилади.

Агентлик хабарига кўра, «CoreWeave»нинг қарзи қарийб 50 миллиард долларга етган. Компания акцияларининг бозор қиймати фақатгина 14 октябр куни тахминан бешдан бир қисмга арзонлашган. Компаниянинг қарз мажбуриятлари бўйича облигациялари эса ўз номинал қийматидан қарийб 20 фоизлик чегирма билан савдога чиқарилган. Нашрнинг ёзишича, бу каби ҳолатлар инвесторларни AI инфратузилмасига сармоя киритаётган компанияларнинг қарз юки ва молиявий барқарорлигини қайтадан баҳолаб чиқишга мажбур қилмоқда.

Шу билан бирга, «CoreWeave» раҳбарияти компаниянинг молиявий ҳолати юзасидан ижобий фикр билдирган. Бош директор Майк Интратор ходимларга йўллаган ички мурожаатида компаниянинг буюртмалар портфели барча қарз мажбуриятларини қоплашга бемалол етишини таъкидлаган. Компания 2026 йилнинг иккинчи чорагида 100 миллиард доллардан ортиқ бўлғуси тушумлар портфелига эга эканини маълум қилган.

Инвесторлар АҚШ давлат облигацияларини сотиб олмоқда

Технология бозоридаги пасайишлар фонида инвесторларнинг бир қисми эътиборини давлат облигацияларига қаратди. Бозордаги ноаниқлик кучайган пайтда улар нисбатан хавфсиз актив саналувчи АҚШ давлат облигацияларини харид қилишга уринмоқда.

Облигацияларга бўлган талабнинг ошиши уларнинг нархи ва даромадлилигига бевосита таъсир кўрсатади: бошқа шартлар ўзгармаган тақдирда, облигация нархи кўтарилса, унинг даромадлилиги пасаяди. АҚШнинг 10 йиллик давлат облигациялари даромадлилиги сўнгги бир йил ичидаги энг кескин ҳафталик пасайишни қайд этиши кутилмоқда.

Доллар курси ва давлат облигациялари даромадлилиги ўртасидаги узвий боғлиқлик шундаки, даромадлилик пасайган сари доллардаги активларнинг жозибадорлиги ҳам камайиб боради. Бу эса бошқа омиллар қаторида доллар курсига қўшимча босим яратади.

АҚШдаги инфляция ҳам бозорга таъсир кўрсатмоқда

AI компаниялари атрофидаги хавотирлар валюта бозорига таъсир қилаётган ягона омил эмас. АҚШда инфляциянинг прогноз қилинганидан кўра юқорироқ чиқиши инвесторларнинг Федерал захира тизими (ФЗТ) қабул қиладиган навбатдаги қарорлари борасидаги кутилмаларини ҳам ўзгартирди.

«The Guardian» нашри хабарига кўра, АҚШда истеъмол нархлари индекси сентябр ойида йиллик ҳисобда 3,7 фоизга ошган. Ишлаб чиқарувчилар нархларини ўлчайдиган индекс эса айнан шу ойда йиллик 6,3 фоизлик ўсишни кўрсатган — бу 2022 йилнинг декабридан буён кузатилган энг юқори кўрсаткичдир.

Юқори инфляция марказий банк фоиз ставкаларини ошириши мумкинлиги ҳақидаги тахминларни кучайтирди. Бироқ кейинроқ айрим ФЗТ вакиллари якуний қарорга келишдан аввал қўшимча маълумотларни кутиш лозимлигини таъкидлаган.

«CME FedWatch» маълумотларига таяниб «Reuters»нинг хабар беришича, трейдерлар ФЗТнинг октябр ойидаги йиғилишида фоиз ставкаси ўзгаришсиз қолиш эҳтимолини 72 фоиз деб баҳоламоқда. Бундан бир ой аввал мазкур кўрсаткич 53 фоизни ташкил этган эди.

Бошқа валюталарда қандай ўзгаришлар кузатилди?

16 октябр ҳолатига кўра, Британия фунти 1,3270 доллар атрофида савдога чиқарилган ва ҳафта давомида 0,3 фоизга мустаҳкамланган. Бунга Британия иқтисодиётининг август ойида кутилмаганда 0,1 фоизга ўсгани ҳақидаги хабарлар ҳам ижобий туртки берган.

Янги Зеландия доллари ҳам ҳафталик ҳисобда 0,1 фоизлик ўсишни қайд этди. Австралия доллари эса, аксинча, ҳафта мобайнида АҚШ долларига нисбатан 0,8 фоизга қадрсизланиши кутилмоқда. Экспертлар буни Австралияда иш ўринлари ҳақидаги статистик маълумотларнинг прогнозлардан паст чиққани ва фоиз ставкалари борасидаги кутилмаларнинг ўзгаргани билан изоҳламоқда.

Доллар яна пасайиши мумкинми?

«Spectra Markets» консалтинг фирмаси президенти Брент Доннелли ўз изоҳида, агар AI билан боғлиқ капитал харажатлар ўсишининг секинлашиш эҳтимоли жиддий қайта кўриб чиқилса, бу доллар учун ўта салбий омилга айланиши мумкинлигини таъкидлаган. Унинг фикрича, АҚШ иқтисодиётида AI инвестицияларининг ўрни ниҳоятда катта бўлгани сабабли, ушбу йўналишдаги ҳар қандай кутилмалар бозор кайфиятига бевосита таъсир ўтказмоқда.

Бироқ бу доллар узоқ муддат давомида муттасил пасаяди, деган қатъий хулосани англатмайди. Валюта курсларига инфляция, марказий банк қарорлари, иқтисодий ўсиш суръатлари, давлат қарзи ва инвесторларнинг таваккалчиликка бўлган муносабати каби кўплаб омиллар доимий равишда таъсир кўрсатади. Қолаверса, 16 октябр кунги бозор маълумотлари эълон қилинган пайтда доллар ҳафталик пасайиш кўрсаткичига эга эди, бироқ бу ҳолат кейинги савдо кунларида яна ўзгариши мумкин.

Бу Ўзбекистон учун нимани англатади?

Халқаро бозорда доллар индексининг пасайиши Ўзбекистонда ҳам долларнинг сўмга нисбатан арзонлашишини англатмайди. «Reuters» ўз хабарида доллар/евро ва доллар/иена жуфтликларини, шунингдек, дунёнинг олтита асосий валютасига нисбатан ҳисобланадиган доллар индексини келтириб ўтган. Сўмга нисбатан миллий курс эса бутунлай бошқача бозор шароитлари ҳамда ички маҳаллий омилларга боғлиқ.