Дунёда СИдан фойдаланиш харитаси: қайси давлатлар етакчи?

Сунъий интеллект соҳасида америкалик компаниялар устунлик қилаётган бўлиши мумкин, аммо ундан энг кўп фойдаланаётган мамлакатлар анча кичик иқтисодиётларга эга давлатлардир.

«Visual Capitalist» тайёрлаган ушбу харита «Microsoft» баҳоларига асосан, 2026-йилнинг биринчи чорагида ҳар бир мамлакатдаги меҳнатга лаёқатли аҳолининг қанча қисми СИ воситаларидан фойдаланаётганини кўрсатади. Ҳисоб-китобда ойига камида 90 дақиқа сунъий интеллектдан фойдаланганлар инобатга олинган. Ҳозирда дунё бўйича меҳнатга лаёқатли катталарнинг 17,8 фоизи СИдан мунтазам фойдаланади.

Бирлашган Араб Амирликлари катта фарқ билан дунёда биринчи ўринда турибди – у ерда СИдан фойдаланиш даражаси 70 фоиздан ошган. Кейинги ўринни 63 фоиз билан Сингапур эгаллаган.

Шу билан бирга, АҚШ дунёдаги етакчи СИ компанияларининг ватани бўлишига қарамай, энг юқори 20 таликка ҳам кирмаган.

Европа ҳам СИдан фойдаланишнинг йирик марказига айланмоқда. Жумладан, Норвегия, Ирландия, Франция, Испания ва Нидерландияда СИдан фойдаланиш даражаси 40 фоиздан юқори.

Кичик иқтисодиётлар AI пойгасида олдинда

Рейтинглар шуни кўрсатмоқдаки, дунёдаги энг илғор СИ моделларини яратиш ҳар доим ҳам уларнинг кундалик ҳаётда кенг қўлланилишини англатмайди.

Бирлашган Араб Амирликлари ва Сингапур каби кичик иқтисодиётлар марказлашган рақамли стратегиялар ва инфратузилмага катта инвестициялар орқали СИни бизнес, таълим ва давлат хизматларига тезроқ жорий этмоқда.

Европанинг кучли натижалари асосан кенг корпоратив рақамлашув, юқори даражадаги кенг полосали интернет инфратузилмаси ва жуда рақамли меҳнат муҳити билан боғлиқ.

Бунга қарама-қарши ҳолда, кўплаб ривожланаётган иқтисодлар ҳали сунъий интеллектни жорий қилишнинг дастлабки босқичида турибди. Бу эса глобал СИ фарқининг кенгайишига олиб келмоқда ва келгуси ўн йилликда меҳнат унумдорлиги ҳамда иқтисодий рақобатбардошликни қайта шакллантириши мумкин.

Америка – ишлаб чиқишда етакчи, фойдаланишда эса орқада

АҚШ СИга инвестиция, инфратузилма ва илғор моделлар яратиш бўйича дунёда етакчи бўлса-да, фойдаланиш даражасида 31,3 фоиз билан 20 дан ортиқ давлатдан орқада қолмоқда.

Бунга асосий сабаблардан бири – масштаб. Кенг ишчи кучига эга катта иқтисодиётда СИни жорий қилиш, Сингапур ёки Бирлашган Араб Амирликлари каби кичик ва марказлашган тизимли давлатларга қараганда анча мураккаб.

Шу билан бирга, бу ҳолат яна бир муҳим фарқни кўрсатади: илғор моделлар яратиш ҳар доим ҳам уларнинг кундалик ҳаётда кенг қўлланилишига олиб келмайди. 

АҚШда ҳам СИдан фойдаланиш бир хил эмас: технологик марказларда кўрсаткич юқори, бошқа штатларда эса паст.

Масалан, Вашингтон штатида 22,4 фоиз ишчилар СИдан фойдаланса, Жанубий Дакотада бу кўрсаткич 13,1 фоиз атрофида.

Осиё – энг тез ўсувчи минтақа

Осиёда СИ энг тез тарқалаётган бозорлар жойлашган. Жанубий Кореяда фойдаланиш 43,2 фоизга ўсган – бу дунёдаги энг юқори ўсиш кўрсаткичи.

Шунингдек Таиланд, Япония ва Мўғулистон ҳам тез суръатда ўсмоқда.

Хитойда эса ҳозирча фойдаланиш 16 фоиз атрофида, лекин аҳоли кўплиги туфайли ҳатто кичик ўсиш ҳам юз миллионлаб янги фойдаланувчиларни англатиши мумкин.

СИ жорий қилиниши янги иқтисодий тафовутни чуқурлаштириши мумкин

Юқоридаги харита сунъий интеллектни тез суръатда жорий этаётган давлатлар ва ҳали ортда қолаётган мамлакатлар ўртасидаги глобал тафовут тобора кучайиб бораётганини кўрсатади.

СИдан фойдаланиш даражаси юқори бўлган иқтисодиётлар одатда бир нечта умумий хусусиятга эга: кучли интернет инфратузилмаси, хизмат кўрсатиш соҳаси устун бўлган иқтисодиёт, юқори рақамли саводхонлик ҳамда булутли ҳисоблаш ва сунъий интеллект таълимига катта инвестициялар.

Айни пайтда, Африканинг кам даромадли ҳудудлари ва Жанубий Осиёнинг айрим қисмлари интернетга кириш имконияти, қурилмалар нархи қимматлиги ва бизнес соҳасида СИнинг чекланган даражада жорий этилгани каби тўсиқларга дуч келмоқда.

Сунъий интеллект кундалик иш жараёнларига тобора чуқурроқ кириб борар экан, уни жорий қилишдаги фарқ келаси ўн йилликда қайси давлатлар энг катта меҳнат унумдорлиги ва иқтисодий устунликка эга бўлишини белгилаб бериши мумкин. Бу жараён интернетнинг илк рақамли даврда глобал рақобатбардошликни қандай ўзгартирганига ўхшаш бўлади.