Neft gigantlari reytingi: AQSH kompaniyalari ko‘p, ammo yetakchi – Saudiya
Bozor qiymati 1,8 trillion dollarga yetgan «Saudi Aramco» dunyodagi eng yirik ochiq savdodagi neft kompaniyasi sifatida raqobatchilaridan katta farq bilan oldinda bormoqda.
© Foto: apa.az«Saudi Aramco» dunyodagi barcha ochiq savdodagi neft kompaniyalari orasida mutlaq ustunlikka ega. Bozor qiymati 1,8 trillion dollar bo‘lgan «Saudi Aramco» hatto keyingi eng yirik beshta neft-gaz kompaniyasining umumiy qiymatidan ham yuqori baholanmoqda. Ular qatoriga «Exxon Mobil», «Chevron», «Shell» va «PetroChina» kiradi, deb yozadi «Visual Capitalist».
Ushbu grafika 2026-yil 5-may holatiga ko‘ra «CompaniesMarketCap» ma’lumotlari asosida dunyodagi eng qimmat 20 ta neft va gaz kompaniyasini bozor kapitalizatsiyasi bo‘yicha ko‘rsatadi.
«Saudi Aramco» va AQSH energetika gigantlari
Neft-gaz sanoati yuqori qismi ikki mutlaqo turlicha kuch ta’sirida shakllangan: Fors ko‘rfazidagi davlat nazoratidagi yagona ulkan ishlab chiqaruvchi va AQSHdagi ommaviy savdodagi yirik korporatsiyalar.
Reytingning eng yuqori pog‘onasini Saudiya Arabistoni davlat neft giganti «Saudi Aramco» egallab turibdi. Uning bozor qiymati 1,8 trillion dollar bo‘lib, bu top-20 kompaniya umumiy qiymatining uchdan bir qismidan ko‘prog‘ini tashkil qiladi.
Bu ko‘rsatkich keyingi besh kompaniya – «Exxon Mobil», «Chevron», «PetroChina», «Shell» va «TotalEnergies» – umumiy 1,7 trillion dollarlik qiymatidan ham yuqori.
Dunyodagi eng yirik 10 neft-gaz kompaniyasidan uchtasi AQSHga tegishli bo‘lib, ularning umumiy qiymati 1,2 trillion dollarga teng. Ularga «Exxon Mobil» (637 mlrd dollar) va «Chevron» (380 mlrd dollar) yetakchilik qilmoqda.
«ConocoPhillips» esa 152 milliard dollarlik kapitalizatsiya bilan dunyodagi sakkizinchi yirik neft-gaz kompaniyasi hisoblanadi.
Top-10ning qolgan qismida Xitoyning ikki davlat kompaniyasi – «PetroChina» va CNOOC, shuningdek, Yevropaning uch yirik korporatsiyasi – «Shell», «TotalEnergies» va BP, hamda «Petrobras» joy olgan.
Taqqoslash uchun, dunyodagi eng yirik 20 neft-gaz kompaniyasining umumiy bozor qiymati Yaponiya yalpi ichki mahsulotidan ham yuqori va Germaniya iqtisodiyoti hajmiga yaqinlashmoqda.
Neft-gaz kompaniyalarining hududiy konsentratsiyasi
Shimoliy Amerika reytingda eng keng ishtirokka ega: bu hududdagi 10 kompaniyaning umumiy qiymati 1,9 trillion dollarga teng. Bunda asosiy ulush AQSHning sakkizta va Kanadaning ikkita kompaniyasi hissasiga to‘g‘ri keladi.
AQSH kompaniyalar soni bo‘yicha reytingda ustunlik qilmoqda, bu esa Shimoliy Amerika kapital bozorlari va energetika infratuzilmasining ulkan ko‘lamini aks ettiradi.
G‘arbiy Yevropa ham keng ishtirokga ega: «Shell», «TotalEnergies», BP, «Equinor» va ENI reytingdan o‘rin olgan. Biroq ularning umumiy qiymati – 760,8 milliard dollar – «Saudi Aramco» kapitalizatsiyasining yarmiga ham yetmaydi.
Sharqiy Osiyo esa to‘liq Xitoyning uch davlat neft giganti – «PetroChina», CNOOC va «Sinopec» – bilan namoyon bo‘lgan. Ularning umumiy qiymati 541,6 milliard dollar.
Neft-gaz kompaniyalari qiymatini nima belgilamoqda?
Neft-gaz kompaniyalari bahosiga asosan ikki omil ta’sir qilmoqda: ta’minot xavfi va energiyaga bo‘lgan talabning o‘sishi.
Ta’minot nuqtai nazaridan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi dunyodagi eng muhim neft yo‘laklaridan biri bo‘lib qolmoqda. Bu yer orqali kuniga taxminan 20 million barrel neft tashiladi, bu jahon neft savdosining qariyb 20 foiziga teng.
Agar ushbu yo‘nalish xavf ostida qolsa, neft narxi tez o‘sishi mumkin va bu yirik energetika kompaniyalarining daromad kutilmalarini oshiradi.
Shu bilan birga, SI data-markazlari, iqtisodiyotning elektrlashuvi va sanoat o‘sishi tufayli elektr energiyasiga talab keskin ortmoqda. Bu esa ishonchli energiya ishlab chiqaruvchilarning strategik ahamiyatini yanada kuchaytirmoqda.
