O‘zbekistonda atom energiyasi bilan ishlaydigan data-markaz qurilishi mumkin

O‘zbekistonda kichik modulli atom reaktorlaridan energiya oluvchi ma’lumotlar markazini (data-markaz) tashkil etish rejasi ishlab chiqilmoqda. Loyiha «O‘zatom» agentligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi hamda Yaponiyaning «Muroosystems Corporation» kompaniyasi hamkorligida amalga oshirilishi rejalashtirilgan.

Rejaga ko‘ra, markazning elektr energiyasiga bo‘lgan talabi 50 megavattni (MVt) tashkil etadi. Uning asosiy o‘ziga xosligi shundaki, obyektni aynan kichik modulli reaktorlar ishlab chiqaradigan elektr energiyasi bilan ta’minlash taklif qilingan.

«O‘zatom» agentligining 2025 yil 20-dekabrdagi rasmiy xabari va «Muroosystems» kompaniyasining bayonotida mazkur loyiha haqida ma’lumot berilgan edi. Biroq «The Times of Central Asia» nashrining 2026 yil 12-oktabrdagi tahlilida loyiha hamon memorandum bosqichida ekani qayd etilgan.

Loyiha qachon va qanday kelishuv asosida boshlangan?

2025 yil 20-dekabrda Tokio shahrida Yaponiya va Markaziy Osiyo davlatlarining «5+1» sammiti doirasida qator hamkorlik hujjatlari imzolangandi. Ular qatorida O‘zbekistonda kichik modulli reaktorlar quvvati bilan ishlaydigan ma’lumotlar markazini rivojlantirish bo‘yicha hamkorlik memorandumi ham bor edi.

Mazkur hujjatni «Muroosystems Corporation» hamda O‘zbekiston tomonidan «O‘zatom» agentligi va Raqamli texnologiyalar vazirligi imzolagan. Kompaniyaning rasmiy bayonotida loyihaning rejalashtirilgan elektr iste’moli taxminan 50 MVt bo‘lishi aytilgan. Asosiy maqsad — atom energetikasini zamonaviy raqamli infratuzilma bilan bog‘lash va elektr energiyasiga bo‘lgan barqaror talabni shakllantirishdan iborat.

Ta’kidlash joizki, memorandum faqatgina hamkorlik qilish niyatlarini bildiradi. U o‘z-o‘zidan qurilish shartnomasi, moliyalashtirishning to‘liq tasdig‘i yoki obyektning o‘z vaqtida foydalanishga topshirilishini kafolatlamaydi.

50 MVt nimani anglatadi?

Loyihaga oid xabarlardagi 50 MVt ko‘rsatkichi ma’lumotlar markazining elektr energiyasiga bo‘lgan rejalashtirilgan talabini bildiradi. Bu serverlarning hisoblash quvvati yoki markaz bevosita ishlab chiqaradigan energiya miqdori emas.

Ma’lumotlar markazlari serverlar, axborotni saqlash tizimlari va tarmoq uskunalari joylashtiriladigan muhandislik infratuzilmasi hisoblanadi. Ular raqamli xizmatlarni ko‘rsatish hamda katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash uchun xizmat qiladi. Biroq O‘zbekistonda rejalashtirilayotgan mazkur markaz aynan qaysi kompaniyalarga xizmat ko‘rsatishi yoki unda qanday raqamli mahsulotlar yaratilishi haqida hozircha batafsil ma’lumotlar e’lon qilinmagan.

Markaz qayerda qurilishi rejalashtirilgan?

«Data Center Dynamics» texnologiya nashrining 2026 yil 22-yanvardagi xabariga ko‘ra, loyihani Jizzax viloyatida joylashtirish ko‘zda tutilgan. Nashrning yozishicha, markazni Rossiyada ishlab chiqarilgan «RITM-200N» kichik quvvatli reaktoridan tortiladigan elektr liniyasi orqali ta’minlash rejalashtirilgan.

Mazkur reaktorning elektr ishlab chiqarish quvvati 55 MVt deb ko‘rsatilgan. Markazning elektr iste’moli esa 50 MVtni tashkil qiladi. Yuqoridagi maqolada reaktordan to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr uzatish rejasi tilga olingan bo‘lsa-da, aniq yer maydoni, elektr tarmog‘iga ulanish sxemasi, zaxira quvvat manbalari va obyektning ochilish sanasi haqida to‘liq ma’lumotlar berilmagan.

Jizzaxdagi atom elektr stansiyasi bilan qanday bog‘liq?

O‘zbekistondagi birinchi integratsiyalashgan atom elektr stansiyasi Jizzax viloyatining Forish tumanida barpo etilmoqda. Ushbu loyihada Rossiyaning «Rosatom» davlat korporatsiyasi va uning muhandislik bo‘linmasi bo‘lgan «Atomstroyeksport» kompaniyasi ishtirok etmoqda.

«O‘zatom» ma’lumotiga ko‘ra, 2026 yil 24-martda Forish tumanidagi maydonda «RITM-200N» reaktoriga ega kichik quvvatli energoblok qurilishi doirasida dastlabki beton quyish ishlariga start berilgan edi. 2026 yil 4-iyunda esa stansiyaning birinchi energobloki poydevoriga beton quyish jarayoni boshlandi. Agentlikning 2026 yil 4-sentabrdagi hisobotiga ko‘ra, birinchi energoblok poydevoriga 916 kub metr beton quyilgan hamda loyihalash, qurilish-montaj bazasini rivojlantirish ishlari jadal davom ettirilmoqda.

Kichik modulli reaktorning o‘zi nima?

Kichik modulli reaktorlar (xalqaro atamada — SMR) an’anaviy yirik atom energobloklariga nisbatan kichikroq quvvatga ega bo‘lgan reaktorlar hisoblanadi.

Xalqaro atom energiyasi agentligi — MAGATE ta’rifiga ko‘ra, bunday reaktorlar odatda har bir blok uchun 300 MVtgacha elektr quvvatini beradi. Ularning ayrim qismlarini zavodda tayyorlab, keyin o‘rnatiladigan joyga olib borib yig‘ish mumkinligi katta qulaylik yaratadi.

O‘zbekistondagi loyiha uchun tilga olinayotgan «RITM-200N» ham aynan shunday kichik quvvatli reaktorlar sirasiga kiradi. Loyihaning bosh g‘oyasi — ma’lumotlar markazi kabi katta va uzluksiz elektr yuklamasini alohida atom generatsiyasi manbasi bilan ta’minlashdir. «O‘zatom»ning fikricha, bunday yondashuv elektr energiyasiga bo‘lgan barqaror talabni shakllantirib, atom energobloklarining samaradorligini oshiradi.

Yaponiya kompaniyasining vazifasi nimadan iborat?

Loyihadagi yaponiyalik hamkor — «Muroosystems Corporation» kompaniyasi 2006 yilda tashkil topgan bo‘lib, axborot texnologiyalari infratuzilmasi va qayta tiklanuvchi energetika sohalarida faoliyat yuritadi.

Bundan tashqari, «Muroosystems» 2024 yilda Germaniyaning «NUKEM Technologies Engineering Services» kompaniyasini o‘z tarkibiga qo‘shib olgan. «NUKEM» esa atom energetikasi sohasida muhandislik, yadroviy xavfsizlikni baholash va maslahat xizmatlarini ko‘rsatishga ixtisoslashgan.

«Data Center Dynamics» nashrining yozishicha, mazkur loyihada «Muroosystems»ning «NUKEM» bo‘linmasi orqali texnik maslahat, yadroviy xavfsizlikni baholash va muhandislik xizmatlarini ko‘rsatishi kutilmoqda. Demak, xalqaro hamkorlik doirasida Yaponiya kompaniyasi va uning germaniyalik mutaxassislari texnik hamkor sifatida qatnashadi, reaktorning o‘zi esa Rossiyada ishlab chiqarilgan «RITM-200N» modeli bo‘lishi rejalashtirilgan.

Loyiha qachon ishga tushishi mumkin?

Hozircha ma’lumotlar markazining qurilishi aniq qaysi sanada boshlanishi, unga qancha mablag‘ kerakligi va qachon foydalanishga topshirilishi haqida rasmiy va aniq sanalar e’lon qilinmagan.

«Data Center Dynamics» nashri 2026 yil yanvar oyida kichik modulli reaktordan elektr uzatish ishlari 2029 yilda boshlanishi kutilayotgani haqida yozgan edi. «The Times of Central Asia»ning 2026 yil oktabrdagi tahlilida ham kichik reaktorning ishga tushirilishi 2029 yilga mo‘ljallangani qayd etilgan.

Shuningdek, markazning yakuniy investitsiya qiymati, uni kim boshqarishi, kelajakdagi mijozlari va zaxira elektr ta’minoti masalalari hozircha ochiq manbalarda to‘liq yoritilmagan. Loyihaning amaliy bosqichga o‘tishi uchun memorandumdan tashqari texnik loyihalarni ishlab chiqish, katta miqdordagi mablag‘ni moliyalashtirish va tegishli shartnomalarni imzolash talab etiladi.