Ўзбекистонда сунъий интеллект учун $6 млрдлик инфратузилма қурилмоқда. Бизнес бундан қандай фойда кўради?

Ўзбекистон сунъий интеллектни ривожлантириш учун зарур ҳисоблаш қувватларини мамлакатнинг ўзида яратишга ҳаракат қилмоқда. Euronews маълумотига кўра, янги маълумотлар марказларини барпо этиш бўйича инвестиция мажбуриятлари $6 млрддан ошган.

Бу маблағлар аллақачон тўлиқ киритилган инвестицияларни эмас, маълумотлар марказлари лойиҳалари бўйича эълон қилинган инвестиция мажбуриятларини англатади. Лойиҳаларнинг амалга оширилиши Ўзбекистонда рақамли хизматлар бозори ва сунъий интеллект учун зарур инфратузилманинг ривожланишига таъсир қилиши мумкин.

Маълумотлар марказларига кимлар сармоя киритмоқда?

Лойиҳалар орасида Саудия Арабистонининг DataVolt компанияси Тошкентда қураётган маълумотлар маркази бор. Унинг биринчи босқичи 12 мегаватт қувватга эга бўлиши ва 2026 йил охирида ишга туширилиши режалаштирилган.

Лойиҳа учун Европа тикланиш ва тараққиёт банки, Германиянинг DEG ташкилоти, Франциянинг Proparco компанияси ҳамда ОПЕК халқаро тараққиёт жамғармасини ўз ичига олган молия институтлари гуруҳидан $150 млнгача молиялаштириш жалб қилинган.

Компаниянинг узоқ муддатли режасида марказ қувватини 300 мегаваттгача ошириш ҳам бор.
Мамлакатнинг ғарбидаги Қорақалпоғистонда эса Хитойнинг Shanghai LinkWise Data Intelligence компанияси яна бир йирик маълумотлар маркази лойиҳасини амалга оширмоқда.

Бу маҳаллий бизнесга нима беради?

Маълумотлар марказлари — бу оддий сервер хоналари эмас. Улар катта ҳажмдаги маълумотларни сақлаш, қайта ишлаш ва сунъий интеллект моделларини ишлатиш учун зарур инфратузилмадир.

Уларнинг кўпайиши Ўзбекистондаги компанияларга бир нечта йўналишда имконият яратиши мумкин.

Биринчиси — сунъий интеллект хизматларини арзонроқ ишлаб чиқиш. Маҳаллий стартаплар ўз маҳсулотларини яратишда ҳисоблаш қувватини ижарага олади. Агар мамлакат ичидаги инфратузилма етарли ва рақобатбардош нархларда ишласа, компаниялар хорижий булутли хизматларга боғлиқликни камайтириши мумкин.

Иккинчиси — ўзбек тилидаги рақамли маҳсулотлар. Матнни таҳлил қилиш, овозни таниш, автоматик таржима ва мижозлар билан мулоқот қилиш тизимларини маҳаллий тил хусусиятларига мослаштириш имкониятлари кенгаяди. Euronews хабарига кўра, Ўзбекистонда катта тил моделларини ўзбек тилини яхшироқ тушунишга ўргатиш учун ўзбек тилидаги матнлар корпусини яратиш устида ҳам ишланмоқда.

Учинчиси — саноатни автоматлаштириш. Руда қазиб олиш, металлургия, логистика ва ишлаб чиқаришда дронлар, роботлар ҳамда сунъий интеллект асосидаги таҳлил тизимларидан фойдаланиш мумкин. Рақамли технологиялар вазирлиги Навоий ва Олмалиқдаги металлургия корхоналари билан шу йўналишда иш олиб бораётганини билдирган.

Асосий тўсиқ — ҳисоблаш қувватининг нархи
Инфратузилма қурилиши унинг барча тадбиркорлар учун арзон ва қулай бўлишини автоматик равишда таъминламайди.

Euronews суҳбатлашган мутахассислардан бири, MIT Kuo Sharper фаровонлик ва тадбиркорлик марказининг тадқиқотлар бўйича директори Шамиль Ибрагимовнинг таъкидлашича, Ўзбекистондаги кўплаб стартаплар учун ҳисоблаш қуввати ҳали ҳам қиммат. Айрим компаниялар халқаро булутли хизматлардан фойдаланишда давом этмоқда.

Демак, янги маълумотлар марказларининг иқтисодий самараси фақат уларнинг сони ёки умумий қуввати билан эмас, балки маҳаллий компанияларга қандай нархларда хизмат кўрсатиши билан ҳам белгиланади.
Стартаплар учун ҳисоблаш қувватидан фойдаланиш харажатлари камаймаса, катта инфратузилма инвестициялари билан кичик бизнеснинг сунъий интеллектдан фойдаланиш имкониятлари ўртасида тафовут сақланиб қолиши мумкин.

Инфратузилма ривожи қандай натижа бериши мумкин?
Euronews келтирган маълумотларга кўра, Ўзбекистонда сунъий интеллект бўйича миллий стратегия доирасида 100 дан ортиқ лойиҳа ишлаб чиқилмоқда. Шунингдек, йил охиригача олий таълим муассасаларида 20 дан ортиқ сунъий интеллект лабораториясини ташкил этиш режалаштирилган.

Бироқ инвестицияларнинг амалиётдаги натижаси маълумотлар марказларининг белгиланган муддатларда ишга туширилиши, электр энергияси ва бошқа инфратузилма ресурслари билан таъминланиши, шунингдек, тадбиркорлар учун хизматлар нархига боғлиқ бўлади.

Ўзбекистон учун асосий вазифа фақат маълумотлар марказларини қуриш эмас, балки улар яратган имкониятларни маҳаллий бизнес, стартаплар ва саноатдаги ишлаб чиқариш самарадорлигига айлантиришдир.