Qish yaqin: kommunal to‘lovlar bu yil qanchaga qimmatlashadi?

Qish yaqinlashgani sari uy xo‘jaliklarining kommunal xarajatlari masalasi yana dolzarb bo‘ladi. Ayniqsa, uyini tabiiy gaz yordamida isitadigan oilalar uchun sovuq oylarda to‘lovlar sezilarli darajada oshadi. Bu yil esa elektr energiyasi va tabiiy gaz tariflarining ko‘tarilishi, shuningdek, Toshkent viloyatida ichimlik suvi va oqova suv xizmatlari qimmatlashgani oilaviy budjetga qo‘shimcha yuk bo‘lishi turgan gap.

Vaqt.uz’da o‘tkazilgan so‘rovnomada qatnashgan 867 kishining 54,6 foizi kommunal xizmatlarga oyiga 500 ming so‘mdan ko‘proq pul sarflashini bildirgan. Ishtirokchilarning 26,1 foizi esa oylik kommunal xarajatlari 1 mln so‘mdan oshishini aytgan.

Xo‘sh, 2026–2027-yilgi isitish mavsumida oddiy oila elektr energiyasi, tabiiy gaz, ichimlik suvi va oqova suv uchun qancha pul sarflaydi? Yangi tariflar o‘tgan yilga nisbatan xarajatlarni qanchaga o‘zgartiradi? Vaqt.uz Toshkent viloyati misolida bir nechta iste’mol ssenariysi asosida hisob-kitob qildi.

Elektr va gaz tariflari: 2025 va 2026-yilda narxlar qanday o‘zgardi?

2026-yil 1-iyundan O‘zbekistonda aholi uchun elektr energiyasi va tabiiy gaz tariflari yana oshirildi. Yangi narxlar Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 15-maydagi 243-son qarori bilan tasdiqlangan. Elektr va gaz uchun tabaqalashtirilgan tariflar saqlab qolindi: ya’ni xonadon qancha ko‘p energiya sarflasa, belgilangan chegaralardan oshgan qismi uchun shuncha yuqori narxda to‘laydi.

Elektr energiyasi narxi. 2026-yil 1-iyundan elektr energiyasi tariflari iste’mol hajmiga qarab 6,7 foizdan 12,5 foizgacha oshdi. Oddiy maishiy iste’molchilarda dastlabki 200 kVt·soat elektr energiyasining narxi 600 so‘mdan 650 so‘mga ko‘tarildi. Keyingi pog‘onalarda esa bir kilovatt-soat uchun 800 so‘m o‘rniga 900 so‘m, 1000 so‘m o‘rniga 1100 so‘m to‘lanadi. Yuqori iste’mol pog‘onalarida ham tariflar oshirilgan.

Izoh: jadvaldagi narxlar odatiy maishiy iste’molchilar uchun. Har bir tarif faqat tegishli iste’mol pog‘onasiga tushadigan elektr energiyasi hajmiga qo‘llanadi.

Demak, elektr energiyasining bir kilovatt-soatiga belgilangan narx barcha iste’mol pog‘onalarida bir xil foizda oshmagan. Eng katta o‘sish — 12,5 foiz — oyiga 201–500 kVt·soat oralig‘idagi iste’mol uchun belgilangan tarifda kuzatiladi. Dastlabki 200 kVt·soat narxi esa 8,3 foizga oshgan.

Bu farqni oilaning oylik to‘lovi misolida ko‘rish mumkin. Oyiga 200 kVt·soat elektr ishlatadigan xonadon 2025-yilda 120 ming so‘m to‘lagan bo‘lsa, yangi tarifda 130 ming so‘m to‘laydi. Ya’ni xarajat 10 ming so‘mga oshadi.

Oyiga 500 kVt·soat elektr energiyasi sarflaydigan xonadon uchun esa hisob quyidagicha:

Shunday qilib, oyiga 500 kVt·soat elektr ishlatadigan xonadonning oylik to‘lovi 40 ming so‘mga yoki 11,1 foizga oshadi. Bu tariflarning o‘zgarishi natijasidagi farq bo‘lib, elektr iste’moli ham ko‘paygan taqdirda haqiqiy to‘lov bundan yuqori chiqishi mumkin.

Tabiiy gaz narxi: qishki bazoviy me’yor va tariflar qanday o‘zgardi?

2026-yil 1-iyundan aholi uchun tabiiy gaz tariflari iste’mol hajmiga qarab 10–11,1 foizga oshirildi. Bunda qishki isitish mavsumida dastlabki 500 kub metr gaz uchun narx 1000 so‘mdan 1100 so‘mga, keyingi iste’mol pog‘onasida esa 1800 so‘mdan 2000 so‘mga ko‘tarildi.

Gaz tariflarida bazaviy me’yor muhim ahamiyatga ega. Toshkent viloyatida odatiy tartib bo‘yicha noyabrdan fevralgacha oyiga dastlabki 500 kub metr gaz bazaviy me’yor doirasida hisoblanadi. Isitish mavsumidan tashqari davrda esa bu me’yor oyiga 100 kub metrni tashkil etadi. Bazaviy me’yordan ortiq iste’mol qilingan gaz yuqoriroq tarifda hisoblanadi.

Demak, qishki bazaviy me’yor doirasida gaz narxi har bir kub metr uchun 100 so‘mga oshgan. Agar xonadon oyiga 500 kub metr gaz ishlatsa, uning to‘lovi 500 ming so‘mdan 550 ming so‘mga ko‘tariladi. Bu bir oyda 50 ming so‘m qo‘shimcha xarajat degani.

Bazaviy me’yordan ortiq iste’mol qiladigan oilalarda xarajat yanada ko‘proq oshishi mumkin. Masalan, oyiga 700 kub metr gaz ishlatadigan xonadonning to‘lovi quyidagicha hisoblanadi:

Bunday iste’mol sharoitida oylik to‘lov 90 ming so‘mga yoki qariyb 10,5 foizga oshadi. Bu hisob-kitob bir xil hajmdagi iste’molga asoslangan. Qishda uyini ko‘proq isitadigan yoki issiqlikni yaxshi saqlamaydigan xonadonlarda gaz sarfi ortishi, natijada yakuniy to‘lov ham yuqoriroq chiqishi mumkin.

Shunday qilib, tabiiy gaz tariflarining oshishi oilaning qishki xarajatlariga bevosita ta’sir qiladi. Bunda nafaqat bir kub metr gaz narxi, balki xonadonning bazaviy me’yordan oshadigan iste’moli ham muhim. Shu sababli qishki kommunal xarajatlarni hisoblashda tariflar bilan birga gaz sarfini ham hisobga olish kerak.

Suv va oqova suv tariflari: narxlar qanchaga oshdi?

Elektr energiyasi va tabiiy gaz bilan bir qatorda, Toshkent viloyatida ichimlik suvi va oqova suv xizmatlari ham qimmatladi. Xalq deputatlari Toshkent viloyati kengashining 2026-yil 16-sentabrdagi qaroriga muvofiq, yangi tariflar 3-oktabrdan kuchga kirdi. Biroq narxlar viloyatdagi suv ta’minoti tashkilotiga qarab farq qiladi.

«Toshkent viloyati suv ta’minoti» xizmat ko‘rsatadigan hududlarda aholi uchun ichimlik suvining bir kub metri 2912 so‘mdan 3472 so‘mga oshdi. Bu 19,2 foizlik o‘sish demakdir. Oqova suv xizmatining bir kub metri esa 1 456 so‘mdan 1680 so‘mga ko‘tarilib, 15,4 foizga qimmatladi.

Ma’lumot uchun, viloyatda so‘nggi marta 2025-yil 1-iyulda suv ta’minoti o‘rtacha 26,7−36,4 foizga, oqova suv xizmati esa xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotga qarab 30 foizga qimmatlagandi. Ayrim holda 3,8 barobargacha oshgan. 

^{Manba: Vaqt.uz} 

Demak, ichimlik suvi tarifidagi o‘sish oqova suv xizmatiga nisbatan yuqoriroq bo‘lgan. Biroq xonadonning umumiy to‘lovi har ikki xizmat uchun qancha suv hisoblanishiga bog‘liq. Masalan, oyiga 10 kub metr ichimlik suvi ishlatadigan va shuncha hajmdagi oqova suv xizmati hisoblanadigan xonadonni olaylik. Avval ichimlik suvi uchun 29 ming 120 so‘m, oqova suv uchun esa 14 ming 560 so‘m to‘langan. Jami xarajat 43 ming 680 so‘mni tashkil etgan.

Yangi tariflarda ichimlik suvi uchun 34 ming 720 so‘m, oqova suv uchun 16 ming 800 so‘m to‘lanadi. Natijada umumiy oylik to‘lov 51 ming 520 so‘mga yetadi. Bu avvalgi summadan 7840 so‘m yoki 18 foiz ko‘p.

^{Manba: Vaqt.uz}

Shunday qilib, bir xil hajmda suv ishlatadigan xonadon uchun tariflar o‘zgarishi oyiga 7840 so‘m, to‘rt oyda esa 31 ming 360 so‘m qo‘shimcha xarajatni yuzaga keltiradi. Bu hisob-kitobga elektr energiyasi, gaz va boshqa kommunal xizmatlar kiritilmagan.

Shuni ham hisobga olish kerakki, bu narxlar «Toshkent viloyati suv ta’minoti» xizmat ko‘rsatadigan hududlarga tegishli. Viloyatning boshqa hududlarida xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotga qarab tariflar farq qilishi mumkin. Shu sababli qishki kommunal xarajatlarni hisoblashda xonadonning qaysi hududda joylashganini ham e’tiborga olish zarur.

Qishki kommunal xarajatlar: to‘rt oyda qancha pul ketadi?

Elektr energiyasi, tabiiy gaz va suv tariflaridagi o‘zgarishlarning oilaviy budjetga ta’sirini tushunish uchun ularni alohida emas, jami xarajat sifatida ko‘rib chiqish kerak. Ayniqsa, isitish mavsumida gaz sarfi oshishi mumkin. Shu sababli Vaqt.uz 2026–2027-yil qishi uchun uchta shartli iste’mol ssenariysi asosida hisob-kitob qildi.

Hisob-kitobda elektr energiyasi, tabiiy gaz, ichimlik suvi va oqova suv xarajatlari inobatga olindi. Ssenariylar tejamkor, o‘rtacha va yuqori iste’molni aks ettiradi. Bunda suv va oqova suv uchun oyiga 10 kub metr sarf, gaz uchun esa tegishli iste’mol hajmlari qabul qilindi.

Bu ko‘rsatkichlar rasmiy o‘rtacha iste’mol statistikasi emas, balki tariflar o‘zgarishining xarajatlarga ta’sirini ko‘rsatish uchun tanlangan shartli misollardir.

Bir oyda kommunal to‘lovlar qancha bo‘ladi?

2025 va 2026-yil tariflarini bir xil iste’mol hajmiga qo‘llab hisoblaganda quyidagi natija chiqadi:

^{Manba: Vaqt.uz}

Masalan, o‘rtacha iste’mol ssenariysidagi xonadon elektr energiyasi, gaz, ichimlik suvi va oqova suv uchun oyiga qariyb 822 ming so‘m sarflaydi. Xuddi shu hajmdagi iste’mol 2025-yil tariflarida hisoblanganda xarajat qariyb 744 ming so‘mni tashkil etardi. Farq oyiga qariyb 78 ming so‘m.

To‘rt oylik qish xarajatlari

Agar iste’mol hajmi noyabrdan fevralgacha har oy bir xil bo‘lsa, jami xarajat quyidagicha shakllanadi:

^{Manba: Vaqt.uz} 

Shunday qilib, o‘rtacha iste’mol ssenariysida elektr, gaz, suv va oqova suv uchun to‘rt oyda qariyb 3,3 mln so‘m sarflanadi. Bir xil iste’mol hajmida yangi tariflar oilaning to‘rt oylik xarajatini qariyb 311 ming so‘mga oshiradi.

Biroq bu raqamlar har bir oila aynan shuncha pul to‘laydi degani emas. Haqiqiy xarajatlar uy maydoni, isitish usuli, ob-havo, elektr va gaz iste’moli, suv sarfi hamda hududdagi tariflarga qarab farq qiladi. Bundan tashqari, hisob-kitobga markaziy isitish, chiqindi olib ketish va boshqa kommunal xizmatlar kiritilmagan.

Vaqt.uz ushbu hisob-kitobda taxminiy iste’mol hajmlaridan foydalandi. Ayrim oilalar bundan ko‘proq, boshqalari esa kamroq elektr, gaz va suv ishlatishi mumkin. Shu bilan birga, mamlakatning tabiiy gaz yetib bormaydigan, elektr ta’minoti yoki ichimlik suvi bilan bog‘liq muammolar mavjud hududlarida yashaydigan oilalarning sharoiti ham boshqacha. Bu mavzuga hali batafsil to‘xtalamiz. 

Vaqt.uz so‘rovnomasi: aholining kommunal xarajatlari qancha?

Vaqt.uz Telegram kanali va X ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida o‘quvchilar orasida bir oylik kommunal xarajatlar bo‘yicha so‘rovnomalar o‘tkazildi. Telegram’dagi so‘rovda 869 kishi, X’dagi so‘rovda esa 24 kishi qatnashdi.

Telegram so‘rovnomasi natijalariga ko‘ra, ishtirokchilarning eng katta qismi — 32,7 foizi kommunal xizmatlar uchun oyiga 200 ming so‘mdan 500 ming so‘mgacha mablag‘ sarflashini bildirgan. Yana 28,7 foiz respondentning xarajatlari 500 ming so‘mdan 1 million so‘mgacha, 26 foiz ishtirokchining xarajatlari esa 1 million so‘mdan ortiq. Qolgan 12,7 foiz respondent oyiga 200 ming so‘mgacha pul sarflashini ko‘rsatgan.

^{Manba: Vaqt.uz} 

X’dagi so‘rovnomada ham 200–500 ming so‘mlik xarajatlar toifasi birinchi o‘rinni egalladi. Ishtirokchilarning 45,8 foizi shu oraliqda mablag‘ sarflashini aytgan. Respondentlarning 25 foizi oyiga 500 ming so‘mdan 1 million so‘mgacha, 20,8 foizi 200 ming so‘mgacha, 8,3 foizi esa 1 million so‘mdan ko‘proq pul sarflashini bildirgan.

Har ikki so‘rovnomada ham oyiga 200 ming so‘mdan 500 ming so‘mgacha xarajat qiladiganlar eng katta guruhni tashkil etdi. Shu bilan birga, Telegram so‘rovida qatnashganlarning yarmidan ko‘pi kommunal to‘lovlari oyiga 500 ming so‘mdan oshishini bildirgan.

Izoh: Bu natijalar Vaqt.uz auditoriyasidagi kommunal xarajatlar manzarasini ko‘rsatadi, biroq ularni butun O‘zbekiston aholisi bo‘yicha umumiy xulosa sifatida qabul qilib bo‘lmaydi. So‘rovnomalar ishtirokchilarining soni va auditoriya tarkibi turlicha.

Umuman olganda, 2026–2027-yilgi isitish mavsumida kommunal xarajatlar nafaqat tariflarning oshishi, balki xonadonning energiya va suv iste’moli, isitish usuli hamda yashash hududiga ham bog‘liq bo‘ladi.

Vaqt.uz taxminiy hisob-kitoblariga ko‘ra, elektr energiyasi, tabiiy gaz, ichimlik suvi va oqova suv uchun o‘rtacha iste’mol ssenariysidagi xonadon to‘rt oyda qariyb 3,3 mln so‘m sarflashi, yangi tariflar esa avvalgi narxlarga nisbatan xarajatni qariyb 311 ming so‘mga oshirishi mumkin. Bu summaga markaziy isitish, chiqindi olib chiqish va boshqa kommunal xizmatlar kiritilmagan. Demak, qishki xarajatlarni oldindan rejalashtirishda tariflardagi o‘zgarishlar bilan birga oilaning real iste’molini ham hisobga olish muhim.