Qozog‘istonda benzin ishlab chiqarish kamaydi, narxlar oshdi. Endi nima bo‘ladi?
Qozog‘istondagi yoqilg‘i Rossiya, Belarus, Qirg‘iziston, Xitoy, O‘zbekiston va Armanistonga qaraganda arzonroq.
Qozog‘istonda benzin ishlab chiqarish o‘tgan yilgi sezilarli o‘sishdan keyin biroz kamaydi. Biroq, ichki bozor deyarli to‘liq mahalliy yoqilg‘i bilan ta’minlangan va yoqilg‘i quyish shoxobchalari narxlari oshishda davom etmoqda. Bu haqda «24.kz» xabar berdi.
«Energyprom.kz»» ma’lumotlariga ko‘ra, Qozog‘iston 2026-yil yanvaridan may oyigacha 2,5 million tonna benzin (shu jumladan aviatsiya benzini) ishlab chiqargan, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 1,8 foizga kam. Taqqoslash uchun, ishlab chiqarish o‘tgan yilga nisbatan 21,5 foizga o‘sib, 2,6 million tonnaga yetdi. Biroz pasayishga qaramay, ishlab chiqarish hajmi bir necha yil avvalgiga nisbatan ancha yuqori bo‘lib qolmoqda.
Masalan, 2016-yilning dastlabki besh oyida mamlakatda 1,3 million tonna, 2020-yilda 1,8 million tonna va 2023-yilda 2,2 million tonna benzin ishlab chiqarilgan. Qozog‘iston neftni qayta ishlash zavodlari benzinga bo‘lgan deyarli barcha talabni qondiradi. 2026-yil yanvaridan aprelgacha import hajmi atigi 133,4 tonnani tashkil yetdi, bu o‘tgan yilga nisbatan 20,9 foizga kam.
Yoqilg‘ining katta qismi mamlakat ichida qoladi. Joriy yilning dastlabki to‘rt oyida ichki bozorda qariyb 2 million tonna benzin sotildi, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 3,4 foizga kam. Shu bilan birga, eksport hajmi ikki baravardan ko‘proqqa, 63 ming 900 tonnadan 28 ming 400 tonnagacha kamaydi. Mahalliy ishlab chiqarish yetarli bo‘lishiga qaramay, Qozog‘istonda benzin narxi o‘sishda davom etmoqda. Iyun oyida narxlar may oyiga nisbatan 1,1 foizga oshdi. Yillik o‘sish 15,6 foizni tashkil etdi.
Yil davomida benzin narxlarining eng katta o‘sishi Pavlodar viloyatida kuzatildi, 25,1 foizga oshdi. Ostona (18,9 foiz), Mang‘istau (16,4 foiz) , Qizilo‘rda (16,1 foiz) va Olmaota (16 foiz) shaharlarida ham o‘rtacha ko‘rsatkichdan yuqori narxlar qayd etildi. AI-95 va AI-96 benzinlari narxlarining eng katta o‘sishi o‘tgan yilga nisbatan 17,5 foizni tashkil etdi. AI-92 15,2 foizga va AI-98 14,1 foizga oshdi.
May oyida Qozog‘istonda AI-92 benzinining bir litrining o‘rtacha narxi 236 tenge (0,50 dollar), AI-95 va AI-96 benzinlarining narxi 312 tenge (0,66 dollar), AI-98 benzinining narxi 338 tengeni (0,72 dollar) tashkil etdi. Shu bilan birga, Qozog‘istondagi benzin mintaqadagi eng arzon benzinlardan biri bo‘lib qolmoqda.
«Global Petrol Prices» ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 6-iyul holatiga ko‘ra, mamlakatda AI-95 benzinining bir litrining o‘rtacha narxi 0,687 dollarni tashkil etdi — bu global o‘rtacha narxning yarmidan ko‘prog‘i (1,47 dollar). Qozog‘istondagi yoqilg‘i ham Rossiya, Belarus, Qirg‘iziston, Xitoy, O‘zbekiston va Armanistonga qaraganda arzonroq.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, past narxlar iste’molchilar uchun foydali, ammo ular yoqilg‘i narxi qimmatroq bo‘lgan qo‘shni davlatlarga noqonuniy yoqilg‘i eksporti xavfini oshiradi. Rossiyadagi yoqilg‘i tanqisligi va birja narxlarining oshishi mustaqil yoqilg‘i quyish shoxobchalarida benzin narxini birinchi marta litri uchun 1,31 dollardan oshirgan vaziyat mintaqaviy bozorga qo‘shimcha bosim o‘tkazmoqda. Shu sababli, hukumat eksport cheklovlarini saqlab qolmoqda va chegara nazoratini kuchaytirmoqda.
Qozog‘iston Energetika vazirligi ilgari benzin, dizel yoqilg‘isi va ayrim neft mahsulotlarini avtomobil transporti orqali eksport qilishga qo‘yilgan taqiqni 2026-yil 21-noyabrgacha uzaytirgan edi. Vazlirlik energiya xavfsizligi va ichki bozor barqarorligini ta’minlash zarurligini ta’kidladi.
Bundan tashqari, vazirlik cheklovlarni yana olti oyga, 2027-yil may oyigacha uzaytirishni taklif qilmoqda. Yengil distillatlar, reaktiv yoqilg‘i va boshqa ayrim neft mahsulotlarini YOIIdan tashqariga eksport qilishga taqiq ham 2026-yil oxirigacha amal qiladi. Qo‘shni davlatlardan kelgan transport vositalarining mamlakatga kuniga bir martadan ortiq kirishi ham cheklanadi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq prezident Shavkat Mirziyoyevga 2026–2027-yillar kuz-qish mavsumida aholi va iqtisodiyot tarmoqlarini energiya bilan ta’minlash bo‘yicha rejalar taqdim etilgandi. Unda aytilishicha, qish uchun 120 ming tonna benzin zaxirasi yaratiladi.
