SI san’at asarlariga investitsiya qilishni o‘rgatishni boshladi

«Bloomberg»ning yozishicha, sun’iy intellekt vositalari professional маслаҳатчiларнiнг o‘rnini to‘liq bosa olmaydi va baholashdagi barcha omillarni qamrab ola olmaydi.

Qaysi servislar allaqachon faoliyat yuritmoqda?

Рақамлi platformalar va san’at asarlarining qiymatini baholash vositalari algoritmlar va sotuv ma’lumotlari bazasidan foydalanib, kolleksionerlar va investorlar uchun qiymat yo‘riqlarini shakllantiradi.

Masalan, «MyArtBroker» platformasi, tirajli grafika bozorida faoliyat yuritib, printlar qiymatini tezkor baholash vositasini taklif etadi. Algoritm 400 ta auksion uylaridan olingan print va tirajlar savdolarini, shuningdek, xususiy bitimlar va platformadagi kolleksionerlar talabini hisobga oladi. Shuningdek, u ishning qiymatiga ta’sir etuvchi yana 40 ta omilni – rang, imzolar va qog‘oz turi kabilarni – nazorat ostidagi o‘rganish usuli bilan tahlil qiladi, bu jarayonda kiruvchi ma’lumotlar ekspertlar tomonidan tekshiriladi.

«Artscapy» platformaci esa kolleksiyalar boshqaruvi, sotuv va san’at moliyalashtirishni birlashtiradi. Uning СИ modeli auksion ma’lumotlari, xususiy savdolar va kolleksionerlar ichki statistikasi asosida o‘rgatilgan. Foydalanuvchilar baholangan qiymatni bepul olishlari mumkin, ammo to‘lovli ekspertiza ishning qiymati, likvidlik va o‘zgaruvchanlik haqida to‘liq hisobotni o‘z ichiga oladi.

Bozor ishtirokchilari so‘zlariga ko‘ra, bunday vositalar yangi xaridorlar, ayniqsa, pastroq qiymat segmentida, ishonchini oshiradi va mavjud kolleksionerlarga o‘z to‘plamlarining qiymatini kuzatish imkonini beradi. Shuningdek, bunday modellar san’atga гаров qo‘yish va kolleksiyalarni sug‘urtalashda ham allaqachon qo‘llanila boshlagan.

Ma’lumotlar muammosi va «yopiq» bozor

Ma’lumki, san’at asarining qiymati qancha bo‘lishi kerakligini aniqlash juda qiyin, chunki ko‘plab galereyalar narxlarni oshkor qilmaydi va galereya va distribyutorlar bitimlari kamdan-kam holatlarda ommaga ma’lum bo‘ladi. Savdoga oid yagona omma uchun ochiq ma’lumot qayta sotuv auksion bozoridan olinadi va bu xaridorlarni xursand qilmasligi mumkin, ular yetarli ishonchga ega bo‘lmay xarid qila olmasligi yoki ortiq to‘laganliklarini his qilishlari mumkin. «Deloitte Private» va «ArtTactic Art & Finance Report 2025» hisobotlari uchun so‘ralgan kolleksionerlarning ярмidaн ko‘pi narxlar ochiq emasligini bozorda katta to‘siq deb hisoblashgan.

Ma’lumotlarga ko‘ra, san’at savdosining 60 фоiзdaн ortig‘i galereyalar va distribyutorlar tomonidan yopiq eshiklar orqali amalga oshiriladi. Shu bois ko‘plab vositalar provayderlari auksion ma’lumotlari va o‘z platformalaridagi xususiy bitimlarga tayanadi.

«Bozor uchun katta savol – xususiy san’at bitimlariga katta hajmda qanday kirish mumkin va bu nega juda qiyin», – deydi «Artscapy» bosh direktori Alessandro de Stazio.

Санъат bozorida eng ta’sirli auksion narxlari bazasiga ega «Artnet» platformaсi ham bu masalani ko‘rib chiqmoqda. 2025 yilda investitsiya kompaniyasi «Beowolff Capital Artnet» va eng yirik onlayn san’at marketpleysi «Artsy»ning nazorat paketini xarid qildi.

«Beowolff» bosh direktori Andryu Volf «Artnet» auksion ma’lumotlari bilan «Artsy»ning birinchi savdo va foydalanuvchi xulqini bog‘laydigan СИ-analitikani rivojlantirmoqchi. Aniq detallar hali ochilmagan bo‘lsa-da, Volf bunday baholash vositalarini qo‘llashning ko‘plab ssenariylarini ko‘ryapti – xaridor va sotuvchilar uchun ikki platformada, shuningdek, san’at гаровi yoki sug‘urtalash kabi qo‘shimcha xizmatlar uchun ham.

СИ san’at маслаҳатчiларiнiнг o‘rnini bosa олаdiмi?

Мutaхассiслар фiкрiча, bunday texnologiyalar professional san’at маслаҳатчiларiнiнг o‘rnini to‘liq bosa olmaydi.

«СИ faqat formallashtirilishi mumkin bo‘lgan parametrlarni tahlil qila oladi – yaratilish yili, o‘lchami, media turi, auksion ma’lumotlari. Lekin u bir qator ahamiyatli omillarni hisobga olmaydi: ijodkorning umumiy ijodida alohida asarning o‘rni, ko‘rgazma tarixi, «provenance» (asarning paydo bo‘lish tarixi), holati va institutsional kontekst», deb ta’kidlaydi «Bloomberg» агентлiгi.

Hatto bir muallifning, bir yil va formatdagi asarlari ham aynan shu nyuanslar tufayli sezilarli darajada turlicha narxlarda sotilishi mumkin, bu esa ekspert tafsirini va bozor aloqalarini talab qiladi.

Bundan tashqari, algoritmlar bozorning «саноқсiз» tomonini aks ettirmaydi – galereyalar va kolleksionerlar munosabatlari, obro‘ va asar tarixi. San’at sohasi ishtirokchilari фiкрiча, san’atni raqamli bahoga qisqartirish, uni shaxsan ko‘rishdan avval uni qabul qilishni noto‘g‘ri shakllantirishi mumkin.