60 tonna oltin bozorga chiqdi: Turkiya zaxiralari va global narxlarga ta’sir
Turkiyaning yirik hajmda oltin sotishi jahon bozorida narxlarga bosim o‘tkazib, geosiyosiy inqiroz davrida oltin dinamikasiga ta’sir ko‘rsatdi.
Turkiya Markaziy banki o‘zining oltin zaxiralarini katta miqdorda qisqartirdi – umumiy qiymati 8 milliard dollardan ortiq bo‘lgan taxminan 60 tonna qimmatbaho metall sotilgan yoki almashtirilgan. Bu keskin moliyaviy qadamlar qo‘shni Erondagi harbiy mojaro boshlanganidan keyingi dastlabki ikki hafta ichida amalga oshirilgan, deb xabar bermoqda «Bloomberg».
Hajm va o‘zgarishlar xronologiyasi
Turkiya regulyatorining rasmiy statistikasi mamlakatning oltin-valuta zaxiralari tez va keskin kamayganini ko‘rsatmoqda. E’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, ikki hisobot haftasi davomida umumiy qisqarish 58,4 tonnani tashkil etgan:
2026-yil 13-martgacha bo‘lgan hafta: zaxiralar 6 tonnaga kamaygan
2026-yil 20-martgacha bo‘lgan hafta: yana 52,4 tonnaga pasaygan
Bu qisqarish so‘nggi paytlarda mamlakat strategik zaxiralarining eng keskin kamayishlaridan biri hisoblanadi.
Savdolar mexanizmi: to‘g‘ridan to‘g‘ri sotuv va svoplar
Vaziyatdan xabardor manbalarga ko‘ra, Turkiya Markaziy banki metallni sotish uchun ikki xil instrumentdan foydalangan. Oltinning bir qismi bozorda to‘g‘ridan to‘g‘ri sotilgan.
Biroq qariyb 60 tonna oltinning katta qismi svop bitimlari doirasida garov sifatida ishlatilgan. Regulyator oltinni berib, o‘rniga xorijiy valuta (dollar/yevro) yoki turk lirasida qo‘shimcha likvidlik jalb qilgan.
Jahon narxlariga ta’sir
Turkiyaning yirik hajmda oltinni sotishi Erondagi mojaro kuchaygan davrga to‘g‘ri keldi. Odatda geosiyosiy inqirozlar oltinga talabni oshiradi, ammo Turkiyaning birdaniga katta hajmda bozorga chiqishi global narxlarga pasayish bosimini yuzaga keltirgan. Tahlilchilar bu operatsiyalar mart oyida oltin bozoridagi narx dinamikasiga salbiy ta’sir qilgan omillardan biri bo‘lganini qayd etmoqda.
Nima uchun bu muhim?
Turkiyaning 60 tonna oltinni shoshilinch sotishi Yaqin Sharqdagi urush qo‘shni davlatlar moliyaviy barqarorligiga ta’sir ko‘rsatayotganini ko‘rsatadi. Oltin – markaziy banklar uchun «oxirgi tayanch» aktiv hisoblanadi. Anqaraning hozir aynan shu zaxiradan keng foydalanayotgani xorijiy likvidlik tanqisligi kuchayganidan dalolat beradi.
Turkiya iqtisodiyoti allaqachon yuqori inflatsiya va lira beqarorligi bilan kurashayotgan edi. Urush esa bu bosimni yanada kuchaytirgan bo‘lishi mumkin. Valutani qo‘llab-quvvatlash yoki muhim importni ta’minlash uchun Markaziy bank qisqa muddatli muammolarni hal qilish maqsadida oltin zaxiralaridan foydalanishga majbur bo‘lgan.
