Ta’lim krediti: kimlarga beriladi va qanday olish mumkin?

Mandat natijalari e’lon qilingach, o‘qishga kontrakt asosida tavsiya etilgan talabalar to‘lov haqida o‘ylashni boshladi. Kimdadir kontraktni birdaniga to‘lash imkoniyati bor, boshqalar ta’lim kreditiga umid qilmoqda.

Eng muhim farqni boshida aytib qo‘yish kerak: imtiyozli ta’lim krediti oddiy to‘lov-kontrakt uchun ajratiladi. «Super-kontrakt», ya’ni tabaqalashtirilgan to‘lov-kontraktni bu kredit hisobidan to‘lab bo‘lmaydi.

Universitet davlat yoki xususiyligi muhim emas

Ta’lim krediti O‘zbekiston fuqarosi bo‘lgan, kunduzgi ta’lim shaklida o‘qiyotgan talabaga ajratiladi.

Talaba o‘qishga kirgan universitet:

• davlat;

• nodavlat;

• O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan xorijiy universitet yoki uning filiali;

• qo‘shma ta’lim dasturi bo‘lishi mumkin.

Ya’ni universitetning mulk shakli hal qiluvchi emas. Muhimi, ta’lim tashkiloti O‘zbekistonda faoliyat yuritishi va talaba kunduzgi ta’limda o‘qishi kerak. Bu tartib Vazirlar Mahkamasining 527-son qarori bilan belgilangan.

Kredit summasi talaba va ta’lim tashkiloti o‘rtasida tuzilgan shartnoma asosida aniqlanadi. Pul talabaning kartasiga emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri universitet hisobiga o‘tkaziladi.

Foiz stavkasi hozir 14 foiz

Talaba yigitlarga ta’lim krediti Markaziy bankning asosiy stavkasi miqdorida beriladi. Markaziy bankning amaldagi asosiy stavkasi 14 foizni tashkil etmoqda.

Agar asosiy stavka pasaysa, ta’lim krediti foizi ham pasayadi. Asosiy stavka oshgan taqdirda esa avval berilgan kreditning foizi o‘zgarishsiz qoladi.

Asosiy qarzni qaytarish talabaning rasmiy o‘qish muddati tugaganidan keyin yettinchi oydan boshlanadi va 7 yil davom etadi.

Biroq bu yerda muhim jihat bor: imtiyozli davr faqat asosiy qarzga taalluqli. Talaba yigitlar uchun foizlar bank pulni universitetga o‘tkazgan kundan boshlab hisoblanadi va o‘qish davomida ham to‘lab boriladi.

Demak, «o‘qish tugaguncha kredit bo‘yicha hech narsa to‘lanmaydi» degan tushuncha to‘liq to‘g‘ri emas.

Xotin-qizlar amalda faqat asosiy qarzni qaytaradi

Xotin-qizlarga ajratiladigan ta’lim krediti bo‘yicha bank shartnomasida foiz stavkasi ko‘rsatiladi. Ammo ushbu foizlarni talabaning o‘zi emas, Ta’lim kreditini moliyalashtirish jamg‘armasi qoplaydi.

Amalda talaba xotin-qiz faqat asosiy qarzni qaytaradi. Uni qaytarish ham o‘qish tugaganidan keyingi yettinchi oydan boshlanadi.

Bu tartib Vazirlar Mahkamasining 457-son qarorida belgilangan.

Kredit kontraktning qancha qismini qoplaydi?

Birinchi kurs talabalariga oddiy kontrakt summasining 100 foizigacha ta’lim krediti ajratilishi mumkin.

Ikkinchi va undan yuqori kurslarda esa talabaning o‘zlashtirish ko‘rsatkichi hisobga olinadi:

• GPA 3 dan past bo‘lsa, kredit kontraktning ko‘pi bilan 80 foizini qoplaydi. Talaba dastlab qolgan 20 foizni o‘zi to‘lashi kerak;

• GPA 3 yoki undan yuqori bo‘lsa, kontraktning 100 foizigacha kredit ajratilishi mumkin;

• talabaning oilasi Ijtimoiy reyestrga kiritilgan bo‘lsa, kontrakt summasi to‘liq moliyalashtirilishi mumkin.

Yana bir yangi imtiyoz bor. Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilaning talabasi GPA ko‘rsatkichini 3,5 yoki undan yuqori darajada saqlasa, keyingi o‘quv yili uchun unga foizsiz ta’lim krediti ajratiladi.

«Super-kontrakt»ga imtiyozli kredit berilmaydi

Tabaqalashtirilgan to‘lov-kontrakt, ya’ni «super-kontrakt» uchun imtiyozli ta’lim krediti ajratish taqiqlangan.

Bundan tashqari, amaldagi qabul tartibiga ko‘ra, abituriyent talabalikka qabul qilinishi uchun birinchi yilgi «super-kontrakt» summasining kamida 50 foizini belgilangan muddatda to‘lashi kerak.

«Super-kontrakt» miqdorini universitet rektori yoki direktori belgilaydi. Talaba birinchi kursni muvaffaqiyatli tugatgach, keyingi kurslarda umumiy tartibda o‘qishni davom ettiradi. Shunday bo‘lsa-da, birinchi yilgi katta to‘lov oilaning zimmasida qoladi.

Ayrim banklarda «super-kontrakt» uchun tijoriy ta’lim kreditlari bor. Masalan, Aloqabank o‘z mablag‘i hisobidan yillik 25 foiz stavkada, 5 yilgacha va 100 mln so‘mgacha ta’lim krediti taklif qilmoqda. Bu kredit tabaqalashtirilgan kontraktga ham berilishi mumkin.

Lekin uni 14 foizlik imtiyozli kredit bilan adashtirmaslik kerak. Tijoriy kreditning foizi yuqoriroq, muddati esa qisqaroq bo‘lishi mumkin. Shuning uchun faqat oylik to‘lovga emas, bankka jami qancha pul qaytarilishiga qarash zarur.

Kredit olish uchun nima qilish kerak?

Avvalo universitet bilan to‘lov-kontrakt shartnomasi rasmiylashtirilishi kerak. Shundan keyin arizani:

• “Ta’lim krediti” axborot tizimi orqali;

• my.gov.uz orqali;

• bevosita tijorat bankiga topshirish mumkin.

Odatda shaxsni tasdiqlovchi hujjat, universitet bilan tuzilgan shartnoma va kredit qaytarilishini ta’minlovchi hujjatlar talab qilinadi. Doimiy daromadga ega oila a’zosi yoki boshqa shaxs birgalikda qarz oluvchi bo‘lishi mumkin.

Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarning farzandlaridan garov va kafillik talab qilinmaydi.

Bank arizani besh ish kuni ichida ko‘rib chiqishi kerak. Kredit berish rad etilsa, buning sababi yozma ravishda ko‘rsatilishi lozim.

Shu bilan birga, ariza topshirish kredit avtomatik ravishda berilishini anglatmaydi. Bank qarz oluvchining kredit tarixi, daromadi va kreditni qaytarish imkoniyatini o‘z ichki siyosati asosida baholaydi.

Qaysi banklarda ta’lim krediti bor?

2026 yil 20-avgust holatida rasmiy saytlarida imtiyozli ta’lim krediti mahsulotini ko‘rsatgan banklar orasida quyidagilar bor:

• Agrobank;

• Hamkorbank;

• Mikrokreditbank;

• SQB;

• Biznesni rivojlantirish banki;

• Oriyent Finans Bank;

• Turonbank;

• Asakabank;

• Xalq banki;

• Aloqabank;

• O‘zmilliybank.

Bankning saytida mahsulot mavjudligi kredit ajratilishi kafolatlanganini anglatmaydi. Bankdagi resurs, ta’minot talabi va arizalarni qabul qilish holatini oldindan aniqlashtirish kerak.

Magistraturaga kirgan xotin-qizlar kredit olishga shoshilmasin

Davlat oliy ta’lim muassasasi magistraturasiga oddiy kontrakt asosida kirgan xotin-qizlarning kontrakt to‘lovi davlat budjeti hisobidan qoplanadi.

Buning uchun talaba har yili 15-sentabrgacha universitet rektori nomiga ariza topshirishi kerak. Belgilangan muddatdan keyin berilgan arizalar ko‘rib chiqilmaydi.

Mazkur imtiyoz «super-kontrakt»ga tatbiq etilmaydi. Tartib Vazirlar Mahkamasining 447-son qarorida ko‘rsatilgan.

Xulosa

Oddiy kontrakt asosida o‘qishga tavsiya etilgan talaba uchun imtiyozli ta’lim krediti nisbatan arzon va uzoq muddatli moliyalashtirish imkoniyati hisoblanadi.

«Super-kontrakt»da esa vaziyat boshqacha: imtiyozli kredit yo‘q, birinchi yilgi to‘lovning kamida yarmi oldindan to‘lanishi kerak, tijoriy kreditlarning foizi esa ancha yuqori bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun «super qilsammi?» degan savoldan oldin yana ikkita savolga javob topish kerak: dastlabki 50 foiz qayerdan to‘lanadi va qolgan qarzning umumiy qiymati qancha bo‘ladi?

O‘qishga kirish — bir kunlik qaror. Uni moliyalashtirish oqibatlari esa bir necha yil davom etishi mumkin.