Бошқа қурилмадан банк иловасига кирилганда карталар вақтинча ўчирилади

Ўзбекистонда банк ва тўлов иловалари орқали пул ўтказмаларини амалга ошириш тартиби ўзгаради. Марказий банк бошқарувининг 3 августдаги қарори 14 август куни Адлия вазирлигида рўйхатдан ўтказилди.

Ҳужжат 2026 йил 16 ноябрдан кучга киради. У апрел ойидан амал қилаётган масофавий молиявий хизматларда киберхавфсизлик ва фроднинг олдини олиш бўйича минимал талабларга ўзгартириш киритади.

Тасдиқлашсиз ўтказмалар лимитини банкнинг ўзи белгилайди

Амалдаги низомга кўра, жисмоний шахслар ўртасидаги барча P2P ўтказмалари OTP-код билан тасдиқланиши керак. Янги тартиб бу талабни қисман юмшатади.

Банк ва тўлов ташкилотлари ўзининг таваккалчиликларни бошқариш сиёсатидан келиб чиқиб, OTP-код ёки бошқа аутентификация усули талаб қилинмайдиган P2P ўтказмаларнинг максимал миқдорини мустақил белгилайди. Лимитдан юқори барча ўтказмалар эса мижоз томонидан тасдиқланиши шарт.

Ҳужжат ягона лимитни белгиламаган. Шу сабабли тасдиқлашсиз ўтказиш мумкин бўлган сумма банклар ва тўлов иловалари кесимида фарқ қилиши мумкин.

Бунинг эвазига тасдиқлаш талаб этилмайдиган ўтказмалар билан боғлиқ фрод ҳолатлари учун жавобгарлик кредит ва тўлов ташкилотлари зиммасига юкланади. Яъни ташкилот лимитни ўзи белгилайди ва шу лимит доирасидаги хавфни ҳам ўз зиммасига олади.

Амалдаги низомда бошқа шахс номига фирибгарлик орқали олинган онлайн кредитлар бўйича моддий зарарни қоплашга алоҳида боб ажратилган. P2P ўтказмалари учун эса шунга ўхшаш батафсил механизм киритилмаган.

Веб-сайтлар орқали P2P ўтказмаларни амалга ошириш тақиқланади. Аммо бу янги талаб эмас: мазкур чеклов апрел ойидан амалда бўлган низомда ҳам мавжуд эди. Янги таҳрир уни сақлаб қолмоқда.

Қариндош номидаги рақам билан рўйхатдан ўтиш мумкин

Мобил иловада рўйхатдан ўтишда телефон рақами эгасининг ЖШШИРи фойдаланувчининг ЖШШИРига мослиги текширилади. Мослик аниқланмаса, фойдаланувчини рўйхатдан ўтказиш ёки банк картасини иловага бириктиришга йўл қўйилмайди. Бу ҳақда унга SMS-хабар юборилади.

Юридик шахс номига расмийлаштирилган корпоратив рақамлар талабдан мустасно.

Янги тартибга кўра, телефон рақами фойдаланувчининг яқин қариндошига тегишли бўлса, қариндошлик тасдиқланганидан кейин иловада рўйхатдан ўтишга рухсат берилади.

Яқин қариндошлар қаторига ота-она, ака-ука, опа-сингил, ўғил-қиз ва эр-хотин, шунингдек эр ёки хотиннинг ота-онаси, ака-укаси, опа-сингиллари ҳамда фарзандлари киритилган.

Бунда истисно доираси шунчаки кенгайтирилмаган, балки қайта кўриб чиқилган. Масалан, амалдаги таърифда яқин қариндош сифатида бобо, буви ва неваралар ҳам алоҳида кўрсатилган. Янги рўйхатда эса улар тилга олинмаган.

Бошқа қурилмадан кирилса, карталар нофаол қилинади

Аккаунт паролини тиклаш ёки унга бошқа қурилмадан кириш фақат биометрик идентификациядан ўтгандан кейин амалга оширилади.

Бундай ҳолатда аккаунтга боғланган барча банк карталари автоматик равишда нофаол ҳолатга ўтказилади. Уларни қайта фаоллаштириш учун OTP-код билан тасдиқлаш талаб қилинади.

Бу телефонини алмаштирган оддий фойдаланувчи учун қўшимча босқич яратади. Бироқ талаб фирибгарларнинг бошқа қурилма орқали аккаунтни эгаллаб олиши ва уланган карталардан фойдаланиши хавфини камайтиришга қаратилган.

Рўйхатдан ўтишда масофавий биометрик идентификация мажбурий бўлади. Шу билан бирга, картани иловага бириктиришдаги алоҳида биометрик текширув бекор қилинмоқда: бунинг учун OTP-кодни киритишнинг ўзи етарли бўлади.

Фойдаланувчи икки хил усулда огоҳлантирилади

Мобил қурилмада зарарли дастур борлиги ёки телефон масофадан бошқарилаётгани аниқланса, ташкилот фойдаланувчини зудлик билан PUSH-хабар ва SMS орқали огоҳлантириши керак.

Ҳар бир молиявий амалиёт тасдиқланишидан олдин иловада операция мижознинг ўзи томонидан ва фирибгарлар аралашувисиз амалга оширилаётганини текширишга қаратилган огоҳлантириш ҳам кўрсатилади.

Пул ўтказмасида карта эгаси ҳамда маблағни қабул қилувчининг исм-фамилияси қисман беркитилган ҳолда акс эттирилади.

Янги талаблар кибержиноятлар кескин кўпайган бир пайтда жорий этилмоқда. 2025 йил ноябридаги йиғилишда Ўзбекистонда кибержиноятлар сони беш йил ичида 68 баравар ошгани, ўша йилнинг ўзида 46 мингдан ортиқ ҳолат аниқланиб, жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарар 1,2 трлн сўмдан ошгани маълум қилинган эди.

Бу рақамларнинг барчаси банк иловалари билан боғлиқ эмас. Бироқ расмий ахборотда банк карталари орқали амалга ошириладиган киберфирибгарлик энг кўп тарқалган усуллардан бири сифатида қайд этилган.