Jahon banki energiya resurslari narxi 24 foizga oshishidan ogohlantirdi

2026 yilda Eron bilan urush tufayli energiya resurslari narxi 24 foizga ko‘tarilishi kutilmoqda, bu esa so‘nggi to‘rt yildagi eng yuqori ko‘rsatkich bo‘ladi. Harbiy harakatlar va Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi uzilishlar neft ta’minotida tarixdagi eng yirik shokni keltirib chiqardi. Bu haqda 2026 yil 29-aprel kuni Jahon banki e’lon qilgan hisobotda ma’lum qilindi.

Bank prognoziga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi nizolar tufayli energiya narxlarining o‘sishi 2026 yilda davom etadi. Urushga qadar dunyodagi dengiz orqali tashiladigan xom neftning 35 foizi aynan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tgan bo‘lib, hozirda bu yo‘nalishning yopiq qolayotgani ta’minot zanjiriga jiddiy zarar yetkazmoqda. Agar nizolar keskinlashsa, xom ashyo narxlari yanada yuqoriroq darajaga chiqishi mumkin.

Asosiy ssenariyga ko‘ra, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashish hajmi faqat oktabr oyiga borib dovon davrdagi ko‘rsatkichlarga yaqinlashishi mumkin. 2026 yilda Brent markali neftning o‘rtacha narxi 86 dollarni tashkil etishi kutilmoqda (2025 yildagi 69 dollarga nisbatan). Biroq vaziyat yomonlashsa, neft narxi joriy yilning o‘zidayoq bir barrel uchun 115 dollargacha ko‘tarilishi xavfi mavjud.

Jahon banki bosh iqtisodchisi Indermit Gillning ta’kidlashicha, energiya narxlarining ko‘tarilishi zanjirli reaksiya orqali oziq-ovqat mahsulotlarining qimmatlashiga va inflatsiyaning tezlashishiga olib keladi. Xususan, o‘g‘itlar narxi 2026 yilda 31 foizga, mochevina narxi esa 60 foizga oshishi prognoz qilinmoqda. Bu holat rivojlanayotgan mamlakatlarda inflatsiyaning 5,8 foizgacha ko‘tarilishiga va oziq-ovqat xavfsizligi muammolariga sabab bo‘lishi mumkin.

Hisobotda qayd etilishicha, urush tufayli rivojlanayotgan davlatlarning iqtisodiy o‘sish sur’ati 4 foizdan 3,6 foizgacha pasayadi. Energiya va oziq-ovqat inqirozi birinchi navbatda aholining kam ta’minlangan qatlamlariga va tashqi qarzi yuqori bo‘lgan mamlakatlarga og‘ir zarba berishi ta’kidlanmoqda.