Dubay ko‘chmas mulk bozori kasodda: narxlar 32 foizga quladi
Yaqin Sharqdagi urush olovi Dubayning «xavfsiz go‘sha» maqomini kulga aylantirdi: atigi bir necha kun ichida amirlik ko‘chmas mulk bozori o‘z qiymatining uchdan birini yo‘qotdi.
Eron bilan boshlangan qurolli to‘qnashuvlar fonida Dubay ko‘chmas mulk indeksi (DFM Real Estate Index) 32 foizga pasayib ketdi. Bu ko‘rsatkich 2025 yil davomida kuzatilgan barcha o‘sish sur’atlarini yo‘qqa chiqardi. «Doug Casey's Crisis Investing» tahliliy nashrining xabar berishicha, 27-fevral kuni 16 910 punkt bilan tarixiy cho‘qqisiga chiqqan indeks, AQSH va Isroilning Eronga bergan zarbalaridan so‘ng 11 516 punktgacha sho‘ng‘idi. Investorlar orasida boshlangan vahima kapitalning ommaviy ravishda chiqib ketishiga sabab bo‘lmoqda.
Vaziyatning keskinlashuviga Eron dronlari va raketalarining Dubaydagi strategik obyektlarga bergan zarbalari asosiy turtki bo‘ldi. Hujumlar oqibatida mashhur «Fairmont» mehmonxonasi, Jabal-Ali porti va Dubay xalqaro aeroporti (DXB) zarar ko‘rgan. Raketa parchalari shaharning diqqatga sazovor joylarida yong‘inlarni keltirib chiqardi. Bu voqealar dunyo boylari uchun eng xavfsiz makon hisoblangan Dubayning imijini butunlay vayron qildi va 2025 yilda amalga oshirilgan 250 mlrd dollarlik rekord tranzaksiyalar davriga nuqta qo‘ydi.
Neft shoki va likvidlik taqchilligi
Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi Fors ko‘rfazi davlatlarini ulkan moliyaviy inqiroz yoqasiga olib keldi. Iqtisodiyoti faqat neft eksportiga bog‘langan BAA, Saudiya Arabistoni va Kuvayt kabi davlatlar naqd pul (likvidlik) taqchilligiga duch kelmoqda. Neftdan tushadigan daromadlar keskin kamaygani sababli, ushbu mamlakatlar hukumatlari ichki taqchillikni yopish uchun xorijdagi investitsiyalarini zudlik bilan qaytarib olishga majbur bo‘lmoqda. Bu esa yaqin yillarda kuzatilmagan global iqtisodiy zanjirli reaksiyani boshlab yuborishi mumkin.
Dubaydagi vaziyat butun mintaqadagi moliyaviy tizimning og‘ir ahvolda ekanidan dalolat beradi. Amirlik iqtisodiyotining tijorat dvigateli hisoblangan ko‘chmas mulk bozoridagi qulash, aslida Fors ko‘rfazining neftga qaram modeli inqiroz vaqtida qanchalik zaif ekanini ko‘rsatib qo‘ydi. Hozirda investorlar o‘z aktivlarini saqlab qolish uchun Dubayni tark etishmoqda, bu esa narxlarning yanada pasayishiga olib kelishi kutilmoqda.
AQSH moliyaviy tizimiga tahdid
Fors ko‘rfazi davlatlarining o‘z kapitallarini qaytarib olishi AQSH moliya tizimi uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri xavf tug‘diradi. Ma’lumotlarga ko‘ra, 2024 yil yakuniga kelib Saudiya Arabistoni, BAA va Kuvayt AQSHda jami 1 trln dollardan ortiq aktivlarga egalik qilgan. Ushbu zaxiralarning ommaviy ravishda sotilishi Amerika fond bozorlarida kasodga, davlat obligatsiyalari daromadliligining keskin oshishiga va qarz olish qiymatining qimmatlashishiga olib keladi.
Mashhur investor Dag Keysi Eron inqirozini «pufakni yorgan nina» deb ta’rifladi. Uning fikricha, bozorning bunday zaif tomonlari urush haqidagi xabarlar gazetalarning bosh sahifalaridan tushganidan keyin ham saqlanib qolaveradi. Dubayning ko‘chmas mulk bozori yaqin kelajakda avvalgi mavqeini tiklashi juda qiyin kechadi, chunki ishonch indeksi eng past darajaga tushib bo‘ldi.
