БАА OPECʼдан чиқишини эълон қилди: нефт бозорида янги давр бошланмоқда

Бирлашган Араб Амирликлари ОПЕК ва ОПЕК+дан чиқишини эълон қилди, деб хабар беради «Reuters».

Қайд этилишича, бу қадам Яқин Шарқда давом этаётган уруш фонида гуруҳ ва унинг амалдаги етакчиси – Саудия Арабистонига жиддий зарба бўлиши мумкин. «CNBC» маълумотига кўра, 2026-йил феврал ҳолатига БАА ОПЕКда нефт ишлаб чиқариш бўйича Саудия Арабистони ва Ироқдан кейин учинчи ўринда турган.

Сиёсий қарор

Сўнгги йилларда БАА ОПЕКнинг иштирокчи мамлакатлар учун жорий этилган нефт қазиб олиш чекловларидан норози эканини билдириб келаётган эди, деб ёзади «Financial Times». Бу чекловлар катта ҳажмда нефт экспорт қилишга тўсқинлик қилган. Амирликлар ОПЕКга 1967-йилдан буён аъзо эди, аммо «CNBC» маълумотига кўра, 1-майдан бошлаб гуруҳни тарк этади.

«Бу сиёсий қарор бўлиб, нефт қазиб олиш даражаси бўйича ҳозирги ва келгуси сиёсатни синчиклаб таҳлил қилиш натижасида қабул қилинди», – деди БАА энергетика вазири Сухаил Мохамед ал-Мазруи «Reuters»га берган интервюсида.

Унинг айтишича, Ҳўрмуз бўғозидаги вазият (у бир неча ҳафтадан буён Эрон ва АҚШ томонидан икки томонлама блокада остида) сабабли бу қарор бозорларга жиддий таъсир кўрсатмайди. «The Wall Street Journal»нинг ёзишича, гуруҳдан чиққанидан кейин Амирликлар нефт қазиб олишни босқичма-босқич оширади.

Бозорлар реакцияси

БААнинг ОПЕКдан чиқиши ҳақидаги хабарлар фонида «Brent» маркали нефт июн етказиб бериш билан баррели учун 112 долларгача кўтарилди, кейин эса бироз пасайиб, 111,44 доллар атрофида савдоланмоқда. Шимолий Америка «WTI» нефти 100 доллардан юқорида бўлиб, аввалги ёпилишга нисбатан 4 фоиздан ортиқ ўсишни кўрсатмоқда.

Яқин Шарқдаги уруш контексти

ОПЕКка аъзо бўлган Форс кўрфази нефт ва газ ишлаб чиқарувчи давлатлар ҳозирда Ҳўрмуз бўғози орқали энергетика маҳсулотлари экспортида қийинчиликларга дуч келмоқда, чунки Яқин Шарқдаги уруш бошланишидан олдин бу тор сув йўли орқали жаҳон денгиз нефт етказиб беришларининг бешдан бир қисми ва суюлтирилган газнинг катта ҳажми ўтар эди. Аммо феврал охиридан буён бу йўлакдаги кемалар ҳаракати деярли тўхтаб қолган, сабаби Эрон томонидан амалга оширилган ҳужумлар, шунингдек, апрел ўрталарида АҚШ ҳарбийлари томонидан Эрон кемалари ва портларига киритилган блокададир.

Уруш бошлангандан кейин Эрон ҳужумларига дуч келган Бирлашган Араб Амирликлари ҳам аввалроқ бошқа араб давлатларини танқид қилган – уларнинг фикрича, бу давлатлар ҳужумларга қарши етарли чора кўрмаган. Хусусан, 27-апрел куни «Reuters» ёзишича, БАА президентининг дипломатик маслаҳатчиси Анвар Гаргаш «Gulf Influencers» форумида араб давлатлари ва Форс кўрфази мамлакатларининг Эрон ҳужумларига жавобини танқид қилган. Умуман олганда, «Reuters» БААнинг гуруҳдан чиқишини АҚШ президенти Доналд Трамп учун «ғолиблик» сифатида баҳолайди, у аввалроқ ОПЕКни нефт нархларини манипуляция қилишда айблаган эди.

Апрел ойи бошида бўлиб ўтган охирги йиғилишда ОПЕК+ давлатлари май ойи учун суткасига 206 минг баррел нефт қазиб олиш квотасини оширишга келишиб олган. Бироқ «Reuters» қайдича, бу ўсиш кўпроқ расмий характерга эга бўлган, чунки асосий иштирокчилар Ҳўрмуз бўғозининг амалда блокланиши сабабли қазиб олишни реал ошира олмаяпти.

Трамп учун ғалаба ва OPECнинг келажаги

Сиёсий жиҳатдан бу қадам АҚШ позициясини сезиларли даражада кучайтиради. Президент Дональд Трамп аввалроқ OPECни нефт нархини сунъий равишда оширишда айблаб, Форс кўрфази давлатларига бериладиган ҳарбий ёрдамни уларнинг нарх сиёсатига боғлаган эди. БААнинг алянсдан чиқиши OPECнинг бозорга таъсир қилиш имкониятини камайтиради ва Вашингтон учун нефт нархларини жиловлашда янги имкониятлар очади.

Экспертларнинг фикрича, БААнинг бу қадами OPEC ичидаги чуқурроқ парчаланишнинг бошланиши бўлиши мумкин. Агар бошқа йирик ишлаб чиқарувчилар ҳам Абу-Даби изидан борса, ўн йилликлар давомида нефт нархини назорат қилиб келган картел ўз кучини йўқотади. 

Бу эса глобал энергия бозорида рақобатнинг кучайишига ва узоқ муддатда нархларнинг пасайишига олиб келиши мумкин. Бироқ Яқин Шарқдаги давом этаётган ҳарбий ҳаракатлар ва таъминот занжиридаги узилишлар қисқа муддатда бозорни беқарор ушлаб туриши кутилмоқда.