Инсон ҳеч қачон бунчалик узоққа кетмаган: астронавтлар Ойдан Ер чиқиши ва ботиши ҳамда тўлиқ Қуёш тутилишини кўрди

Ернинг кўплаб ажойиб суратларини юборгандан сўнг, НАСАнинг тўрт нафар астронавтдан иборат Артемис экипажи ниҳоят тарихдаги энг узоққа кетган инсонларга айланишди. Улар аввал «Ер ботишини» кузатишди, сўнгра 6 апрел, душанба куни Ойнинг орқа томонига ўтишди. Хюстондаги Парвозларни бошқариш маркази билан 40 дақиқалик узилишдан сўнг алоқа тиклангач, экипаж «Ер чиқишини» кўрди, тўлиқ қуёш тутилишига гувоҳ бўлди ва қисқа метеор ёмғири пайтида Ойга олтита метеороид келиб урилганини кузатди. Мана биринчи ҳайратланарли тасвирлар.

^{Артемис II экипажи 2026 йил 6 апрел куни Ой атрофида учаётганда Ер ботиши манзарасини муҳрлади.}

Бу тасвир бундан 58 йил аввал Аполло 8 экипажи Ой атрофида учаётганда астронавт Билл Андерс томонидан олинган машҳур «Ер чиқиши» суратини ёдга солади.

Асосий фактлар

НАСАнинг Орион космик кемасидаги тўрт нафар астронавт 6 апрел, душанба куни соат 18:45 да Ернинг Ой ортига яширинишини, яъни «Ер ботишини» кўришди. 31 дақиқа давомида экипаж Хюстондаги бошқарув маркази билан алоқани йўқотди.

Алоқа узилган вақтда Орион соат 19:00 да Ой юзасидан 4 070 мил (тахминан 6 550 км) баландликда энг яқин масофадан ўтди. Икки дақиқадан сўнг экипаж Ергача бўлган 252 756 мил (406 771 километр) масофа билан инсоният тарихидаги энг узоққа кетган инсонлар сифатида янги рекорд ўрнатишди.

Соат 19:25 да экипаж Ойнинг қарама-қарши томонидан «Ер чиқишини» кузатди ва бошқарув маркази билан алоқани тиклади.

Улар соат 20:35 дан 21:32 гача, яъни 57 дақиқа давомида тўлиқ қуёш тутилишини бошдан кечиришди. Бу вақтда астронавтлар қуёшнинг энг ташқи атмосфераси — унинг тожини (коронасини) суратга олишди.

Астронавт Кристина Кок 7 апрел куни НАСА матбуот анжуманида эълон қилинган тутилиш суратларининг бир қисми сифатида Ой четидаги қуёш атмосфераси билан ёритилган тоғлар силуэтини суратга олди.

^{Ой орбитасидан туриб олинган қуёш тутилиши. Ой қуёшни тўсиб, унинг тожини очиб берган лаҳза.}

Тутилиш: Артемис II экипажи нимани кўрди?

Орион Ер нуқтаи назаридан Ойнинг орқа томонига ўтганда, улар 20 фоиз ёритилган ярим ойни кўришди. Ойнинг нариги томонидаги бу ингичка ёруғлик чизиғи уларга Шарқий денгиз (Маре Ориентале) ҳавзаси, Пиераззо кратери ва Ом кратерини кўриш учун ноёб имконият берди. Бу жойларни илгари ҳеч ким ўз кўзи билан кўрмаган эди. Улар Ой атрофида айланиб ўтганларида, ярим ой янада ингичкалашиб, ниҳоят бутунлай ғойиб бўлди ва тўлиқ қуёш тутилишини ҳосил қилди. Ерда тўлиқ тутилиш янги ой қуёш дискини тўсиб қўйганда содир бўлади. Артемис учун эса деярли тўлин ойнинг орқасида бўлиш қуёшни тўсиб қўйган Ойнинг ўзига хос кўринишини берди.

^{Артемис II экипажи Ой атрофида учиш пайтида Шарқий денгиз ҳавзасининг ҳалқаларини муҳрлади.}

Тарихий лаҳза: Энг узоққа кетган инсонлар

Бу воқеа тўрт астронавт инсоният тарихидаги энг узоқ масофага етганидан бир неча дақиқа ўтиб содир бўлди. 6 апрел, душанба куни соат 13:56 да (маҳаллий вақт билан), Ерга энг узоқ масофада бўлганларида, астронавтлар 252 757 мил (406 773 километр) узоқликда эдилар. Бу 1970 йил апрел ойида Аполло 13 экипажи томонидан ўрнатилган 248 655 мил (400 171 километр) рекордини янгилади.

«Биз Еримиздан инсонлар илгари ҳеч қачон бўлмаган масофадан ўтар эканмиз, буни космик тадқиқотлардаги ўтмишдошларимизнинг фавқулодда саъй-ҳаракатлари ва жасоратларини шарафлаган ҳолда амалга оширамиз», — деди Канада космик агентлиги астронавти Жерими Хансен.

Аполло давридаги тутилишлар

Бу коинотдан туриб кузатилган биринчи тўлиқ қуёш тутилиши эмас. Бундан 56 йил олдин, 1969 йил 19 июл куни Аполло 11 экипажи Ойга кетаётганда шунга ўхшаш ҳодисани кўрган эди. Аполло 12 экипажи ҳам 1969 йил 24 ноябр куни Ойга йўл олишда тўлиқ қуёш тутилишига гувоҳ бўлган.

^{Астронавтлар томонидан кўрилган Ойнинг нариги томонидаги бошқа манзаралар}

НАСАнинг Артемис II миссияси ҳақида

Бу НАСАнинг Артемис дастури доирасидаги биринчи бошқариладиган парвоз бўлиб, 1972 йилдаги Аполло 17 миссиясидан бери инсонларнинг паст Ер орбитасидан ташқарига чиққан илк саёҳатидир.

Миссия командири Рид Вайзман билан бирга яна уч нафар астронавт бор ва уларнинг ҳар бири ўз соҳасида биринчиликни қўлга киритмоқда:

• Учувчи Виктор Гловер — Ой томон йўл олган биринчи қора танли астронавт.

• Кристина Кок — биринчи аёл астронавт.

• Жерими Хансен — биринчи америкалик бўлмаган (канадалик) астронавт.

Кема 10 апрел, жума куни Сан-Диего яқинидаги Тинч океанига қўниши кутилмоқда. Артемис II ва Артемис III синов парвозлари бўлиб, 2028 йилга режалаштирилган Артемис IV миссияси икки нафар НАСА астронавтини Ойнинг Жанубий қутбига қўндириши керак.