Тимур Ишметов: «Янги банк»ни сотиш бўйича муҳокамалар бўлган, лекин харидор топилмаган

Марказий банк Бошқарувининг 2025 йил 28 январдаги йиғилишида асосий ставкани 14 фоиз кўринишида сақлаб қолиш бўйича қарор қабул қилинди.

Регулятор келгуси чоракларда ҳам инфляция ва инфляцион кутилмалар барқарор пасайишда давом этса, асосий ставкани пасайтиришни кўриб чиқиши ҳақида маълум қилди.

Матбуот анжумани давомида Марказий банк раиси Тимур Ишметовга «Янги банк»нинг ёпилиши ҳақида саволлар берилди.

Тимур Ишметов жараён қандай кечгани ҳақида шундай деди:

«Ҳар қандай банкни ёпиш биз учун оғриқли масала. Ҳар доим қатъий қарор қабул қилишимиз керак, лекин имкони борича банкни ёпмасдан, соғломлаштириш бўйича чоралар кўриб борамиз. Чунки ҳар қандай банкнинг ёпилиши табиийки, банк тизимига салбий муносабатни келтириб чиқаради».

15 январ куни регулятор «Янги банк»нинг лицензиясини чақириб олган эди. Бунга сабаб қилиб банк устав капитали Марказий банк талабларига мос келмаслиги кўрсатилган.

2025 йил 1 январдан бошлаб банкларнинг устав капитали камида 500 млрд сўмни ташкил қилиши керак. «Янги банк»да эса орадан 1 йил ўтиб устав капитали белгиланган кўрсаткичдан камроқ шаклланган — 355 млрд сўм.

Марказий банк раисидан устав капитали талаби 1 йилдан ортиқ вақтда ҳам бажарилмаганига қарамасдан, нега «Янги банк»ни ёпишга узоқ вақт кетгани сўралди.

«Айтганимдек, биз ёпиш тарафдори эмасмиз. Қонунчилик билан вақт берилган, қайсидир банклар ўз вақтида устав капиталини талабга етказишга улгурган. Бир қатор банкларга қўшимча вақт берганмиз, фақат «Янги банк»ка эмас. «Янги банк» бунга риоя қила олмаган. 2025 йил бошида гаплашилганда, I ва II чорак давомида акциядорлар бошқа бизнеси дивидендлари ҳисобидан тўлдириши бўйича режаларни тақдим қилганда, биз яна имконият бердик», — дея жавоб берди Ишметов.

Ваъда берилган муддатда устав капитали бўйича талаб «Янги банк» томонидан бажарилмаган. Шу билан бирга, банкнинг молиявий ҳолати ёмонлашиб борган.

«Янги банк» Марказий банкдан 2023 йилда банк фаолиятини амалга ошириш учун лицензия олганди. Тарқалган маълумотларга кўра, шундан бери банкнинг умумий зарари 171 млрд сўмдан ошган.

2025 йилнинг ўзида «Янги банк» 135 млрд сўмдан кўпроқ зарар кўрган. Бир неча чоракдан бери банк Ўзбекистонда энг кўп зарар кўрган банк бўлиб келаётган эди.

«Қарорни айни ҳозир қабул қилганимиз сабаби — ҳозирча банк активлари унинг мажбуриятларини бажаришга етарли миқдордан тушиб кетмаган. Ҳозирча банк активлари бор», — дейди Марказий банк раиси.

Ишметов қўшимча қилишича, «Янги банк»ни норасмий равишда бошқа инвесторларга сотиш бўйича ҳам муҳокамалар бўлган. Бироқ, потенциал инвестор топилмаган.

Омонатчилар пулларини қандай қайтариб олади?

«Янги банк» омонатчиларининг 200 млн сўмгача маблағлари давлат томонидан кафолатланган бўлиб, тўлиқ қайтариб берилади.

Бунда омонатларни қайтариб бериш учун агент-банк сифатида «Бизнесни ривожлантириш банки» танланган. Компенсация тўловларини олиш учун ҳеч қандай қўшимча тўловлар талаб этилмайди.

Жисмоний шахс бўлган омонатчилар «BRB» мобил иловаси ёрдамида онлайн тарзда бошқа банк картасига ўтказиш ҳамда BRB’нинг банк хизматлари марказларига мурожаат қилган ҳолда нақд пул шаклида олиши мумкин.

Якка тартибдаги тадбиркорлар ва юридик шахсларга BRB’нинг исталган банк хизматлари марказларига мурожаат қилган ҳолда, ушбу банкда ҳисобварақ очиш орқали ёки бошқа банкдаги ҳисобвараққа пул ўтказиш йўли билан амалга оширилади.

Омонатларни кафолатлаш агентлиги маълум қилишича, компенсация тўлаш эртага, 29 январ кунидан бошланади.

«Янги банк»да 200 млн сўмдан ошиқ пулга эга омонатчиларнинг пуллари банк активларини сотишдан тушган маблағлар орқали тўлаб берилади. Бу эса қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

«Аввал Иқтисод» кўрсатувида иқтисодчи Отабек Бакиров «Янги банк»нинг ёпилиши омонатчилар учун сигнал экани ҳақида айтганди. 

«Омонатчилар тушуниши керак. Энди аввалгидек банкка қўйган пулни давлат кафолатлайди деган нарса йўқ. Кафолат суммаси — битта банкда 200 млн сўмгача чекланган. Бундан буёғига омонатчиларимиз банкка қўйган омонатларини диверсификация қилиши, тўғри тақсимлаши керак», — деганди иқтисодчи.

Дастлабки маълумотларга кўра, «Янги банк»да 32 526 нафар омонатчининг маблағлари бўлган. Улардан 32 153 таси 200 млн сўмдан камроқ пулни ушбу банкда сақлаган.

Қолган 373 та омонатчи эса «Янги банк»ка кафолатланган миқдор — 200 млн сўмдан кўпроқ пулни омонатга қўйган.