Dunyo savdosining markazi Osiyoga ko‘chmoqda: eng yirik portlar reytingi e’lon qilindi
Xitoy global konteyner aylanmasining 40 foizdan ortig‘ini ta’minlab, dengiz logistikasidagi yetakchiligini yanada mustahkamladi.
Dengiz portlari global savdoning asosiy tayanchi hisoblanadi. Ular orqali elektronika, kiyim-kechak va sanoat mahsulotlarini tashuvchi konteynerlar dunyo bo‘ylab harakatlanadi.
2024-yilda jahon portlari 743 million konteynerga teng yukni qayta ishladi. Bu hajmning yarmidan ko‘prog‘i esa atigi 20 ta eng yirik port hissasiga to‘g‘ri keldi.
Yuqoridagi «Visual Capitalist» e’lon qilgan infografikada dunyodagi eng band konteyner portlari umumiy yuk aylanmasi bo‘yicha reyting qilingan. Ma’lumotlar «Lloyd’s List»ning «One Hundred Ports 2025» bazasidan olingan. Yuk aylanmasi TEU – ya’ni yigirma futlik ekvivalent konteynerlar birligida hisoblangan. Bu global logistika va dengiz tashuvlaridagi standart o‘lchov hisoblanadi.
Xitoy – dunyoning «portlar poytaxti»
Xitoy yakka o‘zi global konteyner aylanmasining 40 foizdan ortig‘ini ta’minlaydi. Bu mamlakatning jahon ishlab chiqarish va eksport zanjirlaridagi markaziy o‘rnini ko‘rsatadi. Dunyodagi eng yirik oltita portning beshtasi Xitoyda joylashgan bo‘lib, ular orasida Shanxay porti yetakchilik qiladi.
2024-yilda Shanxay porti 51,5 milliondan ortiq TEU qayta ishladi va bu uni dunyodagi eng band portga aylantirdi. Ikkinchi o‘rindagi Singapur porti esa shu yili Shanxaydan 10 million TEU kam yuk qabul qildi.
Quyidagi jadvalda 2024-yil bo‘yicha dunyodagi 20 ta eng yirik port va ularning yuk aylanmasi ko‘rsatilgan bo‘lib, u Xitoy portlarining ustunligini yana bir bor tasdiqlaydi.
Xitoyning portlar sohasidagi ustunligi faqat Shanxay bilan cheklanmaydi. Ningbo-Joushan porti (39,3 million TEU), Shengjen porti (33,4 million), Qingdao porti (30,9 million) va Guangjou porti (26,1 million) kabi portlar ham Singapurdan tashqari Xitoydan tashqaridagi istalgan portdan yirikroq hisoblanadi.
Bu portlarning bugungi nufuzi nafaqat Xitoyning «dunyo fabrikasi»ga aylangani bilan, balki tarixiy an’analar bilan ham bog‘liq. Masalan, 1757–1842 yillar oralig‘ida Guanchjou G‘arb savdogarlari Xitoy bilan savdo qila oladigan yagona port bo‘lgan. O‘sha davrda shahar Kanton nomi bilan tanilgan.
Xitoydan tashqari: Osiyoning ustunligi
Xitoy portlari reytinglarda yetakchilik qilsa-da, Osiyodagi yagona yirik dengiz xablari emas. Qit’ada dunyodagi eng band portlarning to‘rtdan uch qismi joylashgan. Ular qatoriga Singapur porti, Pusan porti (24,4 million TEU) va Klang porti (14,6 million) kiradi.
Bu portlarning ko‘pchiligi strategik dengiz yo‘llari yaqinida joylashgan. Masalan, Singapur va Port-Klang Malakka bo‘g‘ozida joylashgan. Bu dunyodagi eng serqatnov dengiz yo‘li bo‘lib, global savdo tovarlarining taxminan 25–30 foizi shu yerdan o‘tadi.
G‘arbroqda esa Jebel Ali porti (15,5 million TEU) Sharqiy Osiyodan tashqaridagi eng band port hisoblanadi. Fors ko‘rfazida joylashgan bu port dunyodagi eng yirik sun’iy gavan bo‘lib, u «DP World» kompaniyasiga tegishli.
G‘arb portlari endi ortda qolmoqda
Yevropa va AQSH hali ham muhim savdo markazlari bo‘lib qolmoqda, ammo ularning eng yirik portlari Osiyodagi konteyner gigantlaridan ancha orqada. Rotterdam porti (13,8 million TEU) Osiyodan tashqaridagi eng band port bo‘lsa, undan keyin Antverp-Bruges porti (13,5 million) turadi.
AQSHning eng yirik portlari esa Kaliforniyaning g‘arbiy sohilida joylashgan. Los-Anjeles porti (10,3 million TEU) «Amerika porti» sifatida targ‘ib qilinadi va dunyo reytingida 16-o‘rinni egallaydi. Qo‘shni Long Bich porti (9,5 million TEU) esa 19-o‘rinda.
Qizig‘i shundaki, Afrikadan faqat bitta port – Tanger-Med (10,2 million TEU) – dunyo top-20 reytingiga kirgan. Markaziy va Janubiy Amerikadan esa hech bir port ro‘yxatga kirmagan.
