Ustyurt bag‘ridagi «muzlik davri tengdoshi»: cho‘lning g‘oyib bo‘layotgan «yuragini» asrab qolish zarurati

2011-yildan buyon har yili Xalqaro sayg‘oqlar kuni nishonlab kelinadi. Shu munosabat bilan 4-6-may kunlari Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Ekohudud va ovchilikni rivojlantirish departamenti davlat muassasasi» tomonidan Ustyurtning ushbu noyob jonzotlarini muhofaza qilish masalalariga bag‘ishlangan maxsus press-tur tashkil etildi.

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

Nima uchun aynan 5-may?

Bu sana bejiz tanlanmagan. Aynan may oyining boshlarida sayg‘oqlarning bolalash mavsumi avjiga chiqadi, bu esa turning hayotiy siklidagi eng zaif va mas’uliyatli davr hisoblanadi. Bunday pallada hayvonlarni bezovta qilmaslik va muhofazani maksimal darajaga ko‘tarish hayot-mamot masalasidir. Muzlik davridan buyon deyarli o‘zgarmasdan saqlanib qolgan ushbu noyob tur hozirda CITES konvensiyasining II ilovasiga kiritilgan bo‘lib, uning savdosi va ovlanishi xalqaro hamjamiyat tomonidan qat’iy nazorat qilinadi.

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

Raqamlarda: Global tiklanish va milliy xavotir

So‘nggi yillarda qo‘shni davlatlarda ko‘rilgan keskin choralar natijasida dunyo miqyosida sayg‘oqlar soni 1,5-2 million boshga yetdi, bu esa turning maqomini «Xavfga yaqin» darajasigacha yaxshilash imkonini berdi. Biroq O‘zbekistonda manzara butunlay boshqacha: 2025-yil holatiga ko‘ra, Ustyurt platosida atigi 300 boshga yaqin sayg‘oq saqlanib qolgan. Mutaxassislar ushbu kichik guruhni ekotizimning «oltin fondi» deb atashmoqda, chunki bu populyatsiyani asrab qolish nafaqat biologik xilma-xillikni saqlash, balki milliy ekologik xavfsizlikni ta’minlash bilan bevosita bog‘liqdir.

Cho‘lning «tabiiy bog‘bonlari»

^{Sayg‘oq l Foto: Wikimedia}

Ekologlarning fikricha, sayg‘oqlar shunchaki fauna vakili emas, balki cho‘l ekotizimining «yuragi» va uning salomatligini belgilovchi asosiy indikator hisoblanadi. Ular o‘zlarining uzoq masofali migratsiyasi davomida tuproqni tabiiy ravishda yumshatib, unumdorlikni oshirishga xizmat qiladi.

Shu bilan birga, o‘simlik urug‘larini uzoq masofalarga tarqatish orqali cho‘l florasini muttasil yangilab turuvchi «tabiiy bog‘bon» vazifasini o‘taydi. Sayg‘oqlarning salomatligi va ularning soni butun cho‘l tabiatining umumiy holatini ko‘rsatib beruvchi o‘ziga xos ekologik barometrdir.

Marshrut: «Sudoche»dan «Saygachiy»gacha

Press-tur doirasida jurnalistlar va mutaxassislar Qoraqalpog‘istonning ikki muhim muhofaza hududi faoliyati bilan tanishdilar. Dastlabki manzil bo‘lgan «Sudoche-Akpetki» qo‘riqxonasi 314 turdagi hayvonlar, jumladan, noyob pushti flamingolar uchun xavfsiz makon bo‘lib, migratsiya davrida o‘n minglab qushlar uchun strategik to‘xtash nuqtasi bo‘lib xizmat qiladi.

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

Safarning asosiy nuqtasi – 628 ming gektardan ortiq maydonni egallagan «Saygachiy» qo‘riqxonasi bo‘ldi. Bu yerda saqlanayotgan jonzotlarning uchdan bir qismi O‘zbekiston «Qizil kitobi» ga kiritilgan bo‘lib, hudud sayg‘oqlarning mamlakatdagi asosiy qo‘rg‘oni hisoblanadi.

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

^{Vaqt.uz | Javhar Chorshanbiyeva}

Ekologiya qo‘mitasi vakillarining ta’kidlashicha, Ustyurt platosini «tirik laboratoriya» sifatida saqlab qolish kelajakda hududda ekoturizmni rivojlantirish va yangi ish o‘rinlarini yaratish uchun ham poydevor bo‘ladi. Asosiy maqsad esa o‘zgarmas – muzlik davri guvohini kelajak avlodga butun va sog‘lom holatda yetkazishdan iborat.