Бир ойда йиллик омонатлардан фойдалироқ: олтин нега шиддат билан қимматлаяпти?

Олтин нархи бугун, 29 январь куни тарихда биринчи марта тройа унсиясида (31,1 г) 5 500 долларлик маррани кесиб ўтди. Сўнгги бир йилда нарх 98 фоизга, сўнгги бир ойда эса 28 фоизга ўсди.

Нарх ҳаттоки кучли таҳлилчилар ҳам тасаввур қилмаган тезликда ўсмоқда. Ўтган ҳафта Goldman Sachs таҳлилчилари олтин нархи 2026 йил охирида 5 400 доллар атрофида бўлиши ҳақида ўз кутилмаларини тақдим қилганди.

Ўша пайтда нарх 4 800 доллар атрофида эди. Бир ҳафта ичида 5 400 долларлик марра кесиб ўтилди ва 5 500 долларлик рекорд ўрнатилди. Катта эҳтимол билан яқин ҳафталарда Goldman Sachs ўз прогнозини яна қайта янгилайди.

Олтин нега қимматлаяпти?

Кеча, 28 январь куни АҚШ Федерал захира тизими (Fed) фоиз ставкаларини кутилганидек 3,5–3,75 фоиз оралиғида сақлаб қолди.

Бироқ, АҚШ президенти Доналд Трамп Fed раисига анча пайтдан бери фоизларни тушириши учун босим қилиб келмоқда.

Шу йилнинг январь ойида Трамп маъмурияти Жером Пауэллга нисбатан жиноий тергов бошлагани маълум бўлди.

Расмий сабаб — Fed’га тегишли тарихий биноларни реконструкция қилиш бўйича Пауэллнинг Конгрессдаги баёноти.

Fed раиси эса бу иш зарур бўлганини, босимлар эса аслида Трампнинг фоиз ставкаларини тезроқ тушириш истаги билан боғлиқлигини билдирди. Трамп иқтисодий ўсишни жадаллаштиришни кўзласа, Fed инфляцияни жиловлаш учун эҳтиёткор сиёсат тарафдори.

Айнан Трамп билан зиддият сабаб Fed мустақиллигига нисбатан хавотирлар кучайди. Бу эса олтин нархи ўсишига туртки берди.

Олтинга талаб аввало геосиёсий зиддиятлар фонида ортмоқда. АҚШда ички сиёсий ноаниқликлар ортидан инвесторлар олтинга кўпроқ эътибор бермоқда.

АҚШ долларининг глобал молиявий тизимдаги роли ва Фед сиёсати олтин нархига бевосита таъсир қилгани сабабли, мамлакат ичидаги сиёсий ва монетар жараёнлар олтин бозорида кескин акс этмоқда

Шунингдек, марказий банклар ҳам ўз захираларида олтиннинг улушини сезиларли кўпайтирмоқда. Масалан, Ўзбекистон захираларида қарийб 400 тонна олтин бор ва бу сўнгги йиллардаги энг юқори кўрсаткич.

Бундан ташқари, Эрон ва Яқин Шарқдаги можаролар, қарийб 4 йилдан бери давом этаётган Россия—Украина уруши ҳам инвесторларни олтинга хавфсиз актив сифатида қарашга мажбур қилмоқда.

Fed мустақиллигидан ташқари долларга нисбатан ишонч ҳам пасайиб бормоқда. Доллар индекси сўнгги бир йилда 108 дан 96 гача тушиб кетди.

Ўзбекистонда ҳам сўм курси 2025 йил давомида биринчи марта долларга нисбатан мустаҳкамланди.

Маҳаллий нархлар қандай?

Жаҳонда нарх қимматлашиши фонида Ўзбекистон Марказий банки олтин қуймалари учун кетма-кет саккизинчи кун рекорд нарх белгилади.

Қуйма нархларини доимий кузатиб бориш учун Марказий банкнинг расмий сайтига кириш керак — https://cbu.uz/uz/banknotes-coins/gold-bars/prices/. Маълумотлар кун давомида ўзгариши мумкин.

29 январь ҳолатига кўра, 1 грамм олтин қуйма 2 173 000 сўмдан сотилмоқда. Энг йирик — 100 гр кўринишидаги олтин қуймалар 217,3 млн сўмдан сотилмоқда. Бу қуйманинг нархи бир кунда 11,5 млн сўмга қимматлади.

Қуймалар олди-сотдиси билан банклар шуғулланади. 100 гр қуймани қайтариб олиш нархи 204,9 млн сўмни ташкил қилмоқда.

Олтин қуймалари январь ойининг ўзида 25,5 фоизга қимматлади. Бу мамлакатдаги банк омонатларининг максимал йиллик фоиз ставкаси — 23 фоиздан ҳам юқори.

5 январь куни 100 гр олтин қуйма банкларда 173,2 млн сўмдан сотилган эди. Худди шу қуйма қадоғи бут ҳолда бугун банкка олиб борилганда, банк уни 204,9 млн сўм нархда қайтариб сотиб оларди. Фойда 18 фоиздан юқори.

Мамлакатдаги ҳамма банк ҳам олтин қуймаларини сотавермайди. Қайси банкдан қуйма сотиб олиш мумкинлигини Марказий банкнинг расмий сайтидан билиш мумкин — https://cbu.uz/oz/banknotes-coins/gold-bars/balance/.

Сайт орқали фойдаланувчилар ўзларига яқин банкда қанча олтин қуйма борлигини билиш имкониятига эга. Масалан, 29 январь ҳолатига кўра, Тошкент шаҳри бўйича «Халқ банки»нинг Яккасарой филиалида энг кўп қуйма бор.

Банклардан бошқа вариант ҳам борми?

Заргарлик дўконлари ҳам ўзлари ишлаб чиқарган олтин қуймаларини аҳолига таклиф қилиб келмоқда. Бироқ, аксарият ҳолларда банклардаги нарх дўкон ва бозорлардаги нархдан пастроқ бўлади.

Масалан, йирик заргарлик дўконларидан бири — «Fonon» 100 гр олтин қуйма нархини 225,8 млн сўм қилиб белгилаган. Бу банкдаги нархга нисбатан 8,5 млн сўмга қимматроқ.

Қаерда яхшироқ нарх таклиф этилаётгани яққол кўриниб турибди.

Олтинни заргарлик буюмлари кўринишида ҳам сотиб олиш мумкин. Бироқ, бу сармоявий томондан тўғри қарор бўлмайди.

Сабаби заргарлик буюмларини қайтариб сотиб олиш нархи анча пастроқ бўлади. Шунга қарамай, улардан тақинчоқ сифатида фойдаланиш имконияти ҳам бор. Олтин қуймалари билан эса бунинг иложи йўқ.

Онлайн олтин сотиб олиш

Ўзбекистонда олтинни онлайн сотиб олиш имконияти ҳам бор. Ўтган йил баҳорда «Миллий банк» биринчилардан бўлиб, мобил илова орқали сармоя қилиш мумкин бўлган «Олтин омонат»ни ишга туширганди.

Кейинчалик Paynet «Халқ банки» билан биргаликда олтин қуймаларининг онлайн сотувини йўлга қўйди. Бунда асосий қулайлик — қуймани сотиб олиб, банкда хавфсиз сақлаш.

Олтин қуймалари офлайн тарзда сотиб олинганда, уларни сақлаш қўшимча харажат талаб қилиши мумкин. Масалан, хавфсизлик мақсадида банк ячейкаларидан фойдаланиш учун тўлов амалга ошириш керак.

Бундан ташқари, бошқа бир нечта банклар ҳам олтинга онлайн сармоя киритиш имкониятини яратмоқда.

Олтин қуймаларини хорижга олиб чиқиш мумкинми?

Жисмоний шахслар олтин қуймаларни сертификати билан бирга чет элга тўсиқларсиз олиб чиқиши мумкин. Бунда қуймалар нархи қонунчилик томонидан белгиланган миқдор — 5 000 доллардан ошган тақдирда божхона декларацияси тўлдирилиши керак.

1 ноябрдан бошлаб декларациясини мобил илова орқали онлайн тўлдириш имконияти яратилган. Бунинг учун «Йўловчи-декларацияси» мобил иловасидан фойдаланиш керак.

Олтин нархи энди қандай бўлади?

Бу саволга аниқ жавобни ҳеч ким билмайди. Мутлақо ҳеч ким.

Юқорида айтилганидек, Goldman Sachs кутилмалари 1 ҳафта ичидайоқ кесиб ўтилди.

Марказий банкнинг асосий сценарийсига кўра, 2026 йилда олтин нархи 4 000 доллар атрофида бўлиши керак эди.

Геосиёсий ва иқтисодий ноаниқликлар, савдо келишмовчиликлари, АҚШ долларининг заифлашуви янада кучайиши ортидан олтин нархи кескин қимматлаганда ҳам 5 000 — 5 500 долларгача чиқиши мумкинлиги кутилганди.

Бироқ, январь ойидаёқ олтин 5 500 долларлик маррани кесиб ўтди. Албатта, нархлар бунчалик чўққига чиқиб кетиши нормал эмас.

Бу ҳозирги сиёсий тизим, глобал иқтисодий вазиятга одамларнинг қанчалик ишончсизлигини яққол кўрсатади.