АҚШ–Хитой рақобати фонида СИ стартаплари Сингапурни танламоқда

Сингапур Шарқ–Ғарб ўртасидаги анъанавий кўприкдан сунъий интеллект соҳаси учун нейтрал майдонга айланмоқда: Хитой стартаплари давлат назоратидан ташқарида фаолият юритишга интилаётган бир пайтда, АҚШ компаниялари қатъий виза қоидалари муаммосисиз хорижий мутахассисларни жалб қилишга ҳаракат қилмоқда, деб ёзади «Reuters».

Бизнес учун қулай муҳит ва икки тилли аҳолиси билан узоқ вақтдан бери жозибадор бўлиб келган бу шаҳар-давлат энди Хитой ва АҚШни бирлаштирувчи кўприкдан кўра, улардан маълум масофада туриш имконини берувчи ҳудуд сифатида қаралмоқда. Бу жараёнда йирик давлатлар экспорт назорати ва кадрлар учун рақобат орқали технологик устунликка интилаётгани кўринади.

«Kamet Capital» бош директори Керри Гоҳга кўра, Сингапурда жойлашиш халқаро мижозларга стартапнинг интеллектуал мулки айнан шу ерда сақланиши ва шу боис Хитой ёки АҚШ назоратига тушмаслиги ҳақида «катта ишонч» беради.

Гоҳ «Alibaba»нинг икки нафар собиқ раҳбарига Сингапурда «Topview» номли сунъий интеллектга асосланган видео бизнесини йўлга қўйиш бўйича маслаҳат берган. Бу қарор халқаро мижозлар Хитой давлат назоратидан хавотир олиши мумкинлигини ҳисобга олган ҳолда қабул қилинган.

«Сизнинг мижозларингиз хитойлик эмас. Бу маҳсулот Хитойда мавжуд эмас», – деди у «Topview» ҳақида.

Унга кўра, Сингапурда фаолият юритиш АҚШ бозорига чиқиш имкониятларини оширади. «Topview» 2024-йилдан бери «Kamet Capital» томонидан 8 миллион доллардан ортиқ инвестиция олган.

Доналд Трамп биринчи президентлик давридаёқ АҚШ–Хитой технологик рақобатини хавфсизлик таҳдидлари ҳақидаги баёнотлар орқали кун тартибига олиб чиққан эди. Бу эса технология компанияларини ўзаро жавоб чоралари шароитида ишлашга мажбур қилди, иккинчи муддатида эса сунъий интеллект тарқалиши билан бу рақобат янада кучайди.

Вазиятни янада мураккаблаштирган омиллардан бири – юқори малакали мутахассислар учун мўлжалланган «H-1B» виза тизимининг ислоҳ қилиниши бўлди. Бу эса АҚШга ходим юбориш ёки олиб келишга одатланган компанияларга жиддий таъсир кўрсатди.

Бу ўзгаришлар Сингапурнинг энг илғор сунъий интеллект иқтисодиётига айланиш мақсадини кучайтирди. Мамлакат СИ-мутахассислари учун махсус визалар ва интеллектуал мулкни рўйхатдан ўтказишда солиқ имтиёзлари каби ташаббусларни жорий этган.

Сингапурнинг «экотизимни қўллаб-қувватловчи» омиллари турли ўлчам ва географияга эга компаниялардан инвестициялар жалб қилмоқда. Шунингдек, таҳлилчиларга кўра, Хитой компаниялари сиёсий боғлиқликдан узоқроқ кўриниш учун, АҚШ компаниялари эса виза муаммоларисиз муҳандислар топиш учун бу ерга келмоқда.

«Сингапур тобора АҚШ ва Хитойдан келган СИ-компаниялари учун нейтрал марказга айланмоқда», – деди «Circular Technology» тадқиқоти етакчиси Бред Гасвиц.

Сингапурда Хитой ёки АҚШ билан боғлиқ СИ компаниялари қаторига «Workato», «Addepar» ва «Plaud AI» киради. Шунингдек, июн ойида «Harvey AI» ҳам қўшилди.

АҚШнинг СИ ишлаб чиқарувчиси «Anthropic», унинг 30 миллиард долларлик молиялаштиришида GIC етакчи бўлган, Сингапурда офис очишни режалаштирмоқда. Бу компания «OpenAI», «Superintelligence Labs» ва «Google DeepMind» каби йирик ўйинчилар сафига қўшилиши мумкин.

Сингапурнинг жозибаси чекловларга ҳам олиб келиши мумкин

Сингапур сунъий интеллект соҳасига кадрлар жалб қилишни кучайтирар экан, йирик давлатлар технологияларни ҳимоя қилишга ҳаракат қилмоқда. Масалан, АҚШ «Nvidia»га илғор СИ-чипларини Хитойга сотишни тақиқлади ва чип ишлаб чиқариш ускуналарига киришни чеклади.

Хитой эса назоратни кучайтирмоқда: «Financial Times» хабарига кўра, СИ стартапи «Manus» асосчиларига мамлакатдан чиқиш тақиқланган, бу компания ўтган йили Хитойдан Сингапурга кўчиб, кейинчалик «Meta» томонидан сотиб олинган. Шунингдек, «Washington Post» маълумотига кўра, «MiroMind» стартапига хорижга кадр юбормаслик бўйича кўрсатма берилган – компания Сингапур, Япония ва АҚШда офислар очганидан кейин.

«MiroMind» бош компанияси «Shanda» «Reuters»га фақат турли мамлакатларда СИ лойиҳаларини амалга оширишини маълум қилган. Компания раҳбари Чен Тианкиао «LinkedIn»да шундай ёзган:

«Регуляция, геосиёсат ва жамоатчилик назорати компаниялар мослашишидан тезроқ ўзгармоқда, шунинг учун глобаллашиш СИ компаниялари учун қийин бўлиб қолмоқда».

Сингапур миллий университети сиёсатшуноси Чонг Жа Ианнинг таъкидлашича, АҚШ ва Хитой технология тизимларини ажратиш талабини кучайтираётган бир пайтда, Сингапур «технологиялар ўтказилиши учун кулранг зона» сифатида кўрилиши мумкин. Бу эса мамлакатга нисбатан чекловлар жорий қилиниши хавфини оширади.

«Insignia Ventures Partners» ҳаммуассиси Тан Йингланга кўра, хитойлик асосчилар учун Сингапурда бизнес юритиш фақат муайян шартларда ишлайди: улар хитой паспортига эга бўлмаслиги, Хитойда муҳандисларни ишга олмаслиги ҳамда компания даромади, маълумотлари ва бош қароргоҳи Хитойда жойлашмаган бўлиши керак.

Сингапурнинг «жуда қулай» виза тизими

Хитой ва АҚШ ўртасидаги мураккабликлар технология компаниялари учун жиддий муаммолар туғдирмоқда. Масалан, Хитойда компаниялар давлат талабига кўра маълумотларни тақдим этиши шарт, бу эса хорижликлар учун хавотир уйғотади. Шу билан бирга, АҚШдаги ўзгарувчан сиёсат инвесторларни ноаниқликда қолдирмоқда.

Бред Гасвицнинг таъкидлашича, АҚШ виза жараёни янада ноаниқ бўлиб қолган: кўриб чиқиш муддатлари узайган, текширувлар кучайган ва тўловлар ошган. Бу эса глобал кадрларга таянувчи стартаплар ва ўрта ҳажмдаги СИ-компаниялари учун режалаштиришни қийинлаштиради.

Бу фонда Сингапурга кириш жараёни «жуда қулай» деб баҳоланмоқда – иш визалари баъзан уч кун ичида тасдиқланиши мумкин. Буни «Link-da» асосчиси Ҳуанг Лин айтиб ўтган. Унинг компанияси 2024-йилдан бери 50 га яқин хитойлик СИ-компанияларига Сингапурда фаолият бошлашда ёрдам берган.

Индонезиялик СИ муҳандиси Винсент Татан ҳам Сингапурни «жуда очиқ ва қабул қилувчи» деб атаган. У АҚШдан кўчиб ўтган, чунки унинг иш берувчиси доимий яшаш учун аризани бошлаб, кейин бекор қилган.

«Мен бу учун курашишим мумкин, лекин бу кураш ва кутишга арзийдими?» – дейди у.