Доллар яна рекорд даражада пасайди. Бунга сабаб нима?
Сўмга нисбатан доллар курси яна пасайиб, 11 778,52 сўмга тушди. Бу 2023 йил 10 августидан бери энг паст кўрсаткич. Жорий йилнинг илк иш кунидан бери доллар 225,89 сўмга ёки 1,9 фоизга қадрсизланди.

25 август куни валюта биржасидаги савдолар якунида доллар курси 39,55 сўмга ёки 0,33 фоизга пасайди. Марказий банк 26 августдан амал қиладиган янги расмий курсни 11 778,52 сўм этиб белгилади.
Бу 2023 йил 10 августидан бери қайд этилган энг паст курс ҳисобланади. Ўша куни расмий курс 11 667 сўм эди. 11 августда эса доллар бирданига 408,03 сўмга қимматлашиб, 12 075,03 сўмга етган.
Янги курс 20 августда қайд этилган аввалги уч йиллик минимум — 11 794,88 сўмдан ҳам 16,36 сўм паст.
20 августдан кейин доллар кетма-кет икки иш куни қимматлашиб, 11 853,55 сўмга етганди. Кейинги икки иш кунида эса курс 75,03 сўмга ёки 0,63 фоизга пасайиб, уч йиллик минимумни яна янгилади.
Жорий йилнинг илк иш куни — 5 январда расмий курс 12 004,41 сўмни ташкил этган. Шундан бери доллар 225,89 сўмга ёки 1,9 фоизга қадрсизланди.
Доллар курси Ўзбекистонда қандай шаклланади?
Ўзбекистонда расмий доллар курси Республика валюта биржасидаги савдолар асосида белгиланади. Банклар бу ерда хорижий валютани сотиб олади ва сотади, курс эса талаб ва таклиф мувозанатига қараб шаклланади.
Импорт тўловлари ва ташқи қарзлар бўйича талабнинг ортиши долларни қимматлаштириши мумкин. Экспорт тушумлари, пул ўтказмалари ва аҳоли томонидан банкларга валюта сотилишининг кўпайиши эса бозордаги таклифни оширади.
Сўм нега мустаҳкамланмоқда?
Марказий банк доллар курсининг сўнгги кунлардаги пасайишига айнан нима сабаб бўлганини расман изоҳлагани йўқ. Бироқ ички валюта бозори бўйича янгиланган рақамлар таклиф талабга қараганда тезроқ ўсганини кўрсатмоқда.
2026 йилнинг январь–июль ойларида аҳоли ва бизнеснинг хорижий валютага бўлган жами талаби 38,2 млрд долларни ташкил этди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 5,7 млрд доллар ёки 17,7 фоизга кўп.
Шу даврда валюта таклифи 7,2 млрд доллар ёки 28 фоизга ошиб, 33 млрд долларга етди. Яъни талаб ҳам, таклиф ҳам ўсган, бироқ таклифнинг ўсиш суръати юқорироқ бўлган.
Натижада талаб ва таклиф ўртасидаги фарқ 2025 йилнинг январь–июлидаги 6,7 млрд доллардан бу йил 5,2 млрд долларгача қисқарди.
Аҳоли бу даврда банкларга 14,6 млрд долларлик валюта сотиб, 8,2 млрд долларлик валюта харид қилди. Оддий ҳисобда жисмоний шахсларнинг соф валюта таклифи 6,4 млрд долларни ташкил этган.
Пул ўтказмалари бўйича энг сўнгги батафсил маълумотлар йилнинг биринчи ярмига тегишли. Январь–июнь ойларида хориждан Ўзбекистонга 9,3 млрд доллар келиб тушган. Бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 1,1 млрд доллар ёки 13 фоизга кўп.
Шу даврда Ўзбекистондан хорижга 1,3 млрд доллар юборилган. Натижада халқаро пул ўтказмалари бўйича 8 млрд долларлик ижобий сальдо шаклланган.
Келиб тушган пулларнинг 51,7 фоизи ёки 4,8 млрд доллари хориждан банк карталарига тўғридан-тўғри P2P ўтказмалар орқали юборилган. Анъанавий халқаро пул ўтказма тизимлари ҳиссасига 4,3 млрд доллар, SWIFT орқали амалга оширилган ўтказмаларга эса 142 млн доллар тўғри келган.
Валюта таклифининг талабга қараганда тезроқ ўсиши, аҳолининг банкларга харид қилганидан кўпроқ валюта сотиши ва пул ўтказмалари оқимининг кўпайиши сўмнинг мустаҳкамланишига ёрдам бераётган бўлиши мумкин.
Бироқ хориждан келган пулнинг барчаси ички бозорда валютага алмаштирилади дегани эмас. Курснинг кейинги йўналиши импорт талаби, экспорт тушумлари, пул ўтказмалари ва Марказий банк операцияларининг қандай ўзгаришига боғлиқ бўлади.





