O‘zbekiston mevalari AQSHning gigant savdo tarmog‘i — «Costco»da sotilishi mumkin. Jarayon boshlangan

O‘zbekistonda yetishtirilgan meva-sabzavotlar AQSHdagi eng yirik chakana savdo tarmoqlaridan biri — «Costco» do‘konlarida sotilishi kutilmoqda. Sentyabr oyining boshida kompaniya vakillari O‘zbekistonning Sietldagi bosh konsuli Ahror Burxonov bilan uchrashgan edi. Muzokaralar chog‘ida o‘zbek qishloq xo‘jaligi va to‘qimachilik mahsulotlarini okean orti bozoriga olib kirish masalalari atroflicha muhokama qilingan.

Uchrashuv doirasida AQSH hududida sotish uchun «USDA» (AQSH Qishloq xo‘jaligi vazirligi) standartlariga to‘la javob beradigan o‘zbek mayizi va quritilgan o‘riklarining taqdimoti o‘tkazilgan. Shu bilan birga, pista, bodom, olcha, anor hamda boshqa turdagi ho‘l va quritilgan mevalarni aynan «Costco» tarmog‘i orqali sotuvga chiqarish imkoniyatlari ham ko‘rib chiqilgan.

AQSH bozoriga kirish oson kechmaydi

O‘zbekiston meva-sabzavotlari hozircha «Costco» peshtaxtalariga chiqarilgani yo‘q. Mahsulotlarni AQSHga olib kirish uchun eksportchilardan bir nechta muhim shartlarni bajarish talab etiladi.

«Eurasianet» nashrining yozishicha, asosiy vazifalar qatoriga ishonchli ta’minot zanjirini yo‘lga qo‘yish, mahsulot sifati bo‘yicha barqaror standartlarni ta’minlash, shuningdek, qadoqlash va brendlash tizimini zamon talablariga moslashtirish kiradi.

Bu talablar faqatgina bir martalik mahsulot yetkazib berish bilan cheklanib qolmaydi. Xalqaro bozorga chiqishda mahsulotning yuqori sifati, zarur hajmi hamda uzluksiz ta’minoti muntazam saqlanib turishi shart.

Shu bois AQSH bozoriga kirishda xomashyo yoki mahsulotning o‘zigina emas, balki uning qanday qadoqlanishi, xaridorga qanday yetkazilishi va partiyadan partiyaga bir xil sifat standartlarini qanday saqlab qolish masalasi ham hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.

Muhokama qilinayotgan asosiy mahsulotlar qaysilar?

Muzokaralar davomida bir nechta mahsulot turlari ko‘rib chiqilgan.

Jumladan:

• mayiz;

• quritilgan o‘rik;

• pista;

• bodom;

• olcha;

• anor;

• boshqa turdagi ho‘l va quritilgan mevalar.

Biroq hozircha sanab o‘tilgan mahsulotlarning aynan qaysi biri «Costco» peshtaxtalaridan joy olishi aniq emas. Buning uchun dastlab yetkazib beruvchilar tomonidan mahsulot taqdimotlari o‘tkazilishi hamda rasmiy xarid jarayonlari to‘liq tashkil etilishi lozim.

Nega aynan AQSH bozori?

O‘zbekistonning «Costco» kompaniyasi bilan olib borayotgan muzokaralari Markaziy Osiyo davlatlarining o‘z qishloq xo‘jaligi mahsulotlari uchun yangi eksport bozorlarini topishga qaratilgan harakatlari jadallashgan bir paytga to‘g‘ri kelmoqda.

Bugungi kunda Markaziy Osiyo meva va sabzavotlari uchun Rossiya hamda Xitoy asosiy eksport yo‘nalishlari hisoblanadi. Ayniqsa, Xitoyga eksport hajmini yanada oshirish uchun ulkan salohiyat mavjud.

Birgina O‘zbekistonning o‘zi 2025 yilda Xitoyga qariyb 193 ming tonna meva-sabzavot eksport qilgan. Ularning umumiy qiymati taxminan 210 million dollarni tashkil etgan.

Shu nuqtai nazardan, AQSH bozoriga kirish tashabbusi O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini sotish mumkin bo‘lgan va ayni paytda faol muhokama qilinayotgan yangi tashqi bozorlardan biri sifatida qaralmoqda.

Markaziy Osiyoda muammo faqat eksport bozorini topishda emas

«Eurasianet» nashridagi maqolada Jahon bankining Markaziy Osiyodagi meva-sabzavot eksportiga oid tadqiqotiga ham e’tibor qaratilgan.

Bundan o‘n yil avval o‘tkazilgan ushbu tadqiqotda meva-sabzavot sektori Markaziy Osiyo mamlakatlarida iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, qishloq hududlarida bandlik va aholi daromadlarini oshirish, shuningdek, kichik ishlab chiqaruvchilarni qo‘shimcha qiymat zanjiriga jalb etishdek ulkan salohiyatga ega ekani ta’kidlangan.

Biroq Jahon banki hisobotida eksport salohiyatidan to‘laqonli foydalanish uchun avvalo saqlash va transport-logistika tizimlarini yaxshilash, mahsulot sifatini bir xil darajada saqlab qolish hamda xalqaro oziq-ovqat xavfsizligi standartlariga muntazam javob berish shartligi alohida ko‘rsatib o‘tilgan.

Hujjatda qayd etilishicha, Markaziy Osiyoda meva yetishtiruvchilarning aksariyati kichik fermer xo‘jaliklari hisoblanadi. Ularning moliyaviy va ilmiy resurslardan foydalanish imkoniyatlari cheklangani sababli, ishlab chiqarishning umumiy hajmi hamda mahsulot sifati barqarorligini ta’minlashda hamon ko‘plab muammolar kuzatilmoqda.

Bu masala Bishkekda ham muhokama qilindi

16–17-sentabr kunlari Bishkek shahrida Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston rasmiylari hamda ishlab chiqaruvchilari ishtirokida uchrashuv bo‘lib o‘tdi.

Unda Markaziy Osiyo qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilishda sifat nazorati bilan bog‘liq muammolar yetarlicha tez hal etilmayotgani ta’kidlangan.

BMT Taraqqiyot dasturi tomonidan tarqatilgan bayonotda ham mintaqaning meva-sabzavot eksporti borasida ulkan salohiyatga ega ekani qayd etildi. Shu bilan birga, mahalliy ishlab chiqaruvchilar o‘z mahsulotlari imporchi mamlakatlarning sifat talablariga doimiy ravishda javob berishini tasdiqlash imkoniyatiga hanuzgacha to‘liq ega emasligi alohida ko‘rsatib o‘tilgan.

Bishkekdagi muzokaralarning asosiy mavzularidan biri — mahsulotlar uchun yagona standartlar va amaliyotlarni ishlab chiqish, shuningdek, eksport qilinayotgan tovarlarni tekshirish mexanizmlarini yanada takomillashtirish masalasi bo‘lgan.

BMT Taraqqiyot dasturining Qirg‘izistondagi doimiy vakili o‘rinbosari Patrik Haverman xalqaro standartlarni shunchaki majburiy talab emas, balki yangi bozorlarga yo‘l ochuvchi muhim vosita sifatida qabul qilish kerakligini ta’kidlagan.

O‘zbekiston uchun «Costco» qanchalik muhim?

Hozirgi bosqichda bu savolga aniq iqtisodiy natijalar bilan javob berishga hali erta. Boisi mahsulotlar «Costco» do‘konlarida sotuvga qabul qilingani haqida hozircha hech qanday rasmiy ma’lumot yo‘q.

Hozircha ma’lum bo‘lgan yagona narsa shuki, «Costco» vakillari o‘zbek mahsulotlariga qiziqish bildirgan, ularning ayrim namunalari ko‘rib chiqilgan va kelasi yilning fevral oyida mahsulot taqdimotlarini o‘tkazish rejalashtirilgan.

Shu bilan birga, o‘zbek eksportchilari oldida hal etilishi kerak bo‘lgan asosiy vazifalar ham aniq belgilab berilgan: ishonchli ta’minot zanjiri, sifat barqarorligi, to‘g‘ri qadoqlash va zamonaviy brendlash.

Agar mazkur jarayon muvaffaqiyatli yakunlansa, AQSH bozorida o‘zbek mayizi, quritilgan o‘rigi, pistasi, bodomi, olchasi va anorini sotish uchun keng imkoniyatlar eshigi ochiladi. Hozircha esa bu faqat muzokara va tayyorgarlik bosqichidagi loyiha bo‘lib qolmoqda.