АҚШ Эрон нефтига қўйилган санкцияларни бир ойга бекор қилди

АҚШ Молия вазири Скотт Бессентнинг маълум қилишича, махсус лицензия 30 кун давомида Эрон нефти ва нефт маҳсулотларини сотиш ҳамда сотиб олишга рухсат беради. Ушбу имтиёз фақат аллақачон танкерларга юкланган захираларга тааллуқли бўлиб, янги шартномалар тузишни назарда тутмайди. Бессентнинг ҳисоб-китобига кўра, бу қарор жаҳон бозорига қўшимча 140 миллион баррел нефт хомашёси олиб кириш имконини беради.

Молия вазири бу стратегик юришни «Эрон нефтини Теҳроннинг ўзига қарши ишлатиш» деб атади. Мақсад — Эрон томонидан Ҳўрмуз бўғозини тўсиб қўйиш орқали юзага келтирилган сунъий тақчиллик ва нархлар босимини камайтиришдир. Шу билан бирга, АҚШ Эронга қарши «Epic Fury» (Шиддатли ғазаб) ҳарбий амалиётини тўхтатгани йўқ. Теҳроннинг ушбу савдодан тушадиган маблағларга эга чиқиши эса халқаро молиявий чекловлар ва Вашингтоннинг «максимал босим» сиёсати туфайли ўта мураккаб бўлиб қолмоқда.

Энергия бозоридаги мажбурий юриш

АҚШ ва Исроилнинг Эронга ҳужумидан сўнг жаҳон бозорида нефт нархи кескин кўтарилиб кетган эди. Дунё нефт таъминотининг 20 фоизи ўтадиган Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши глобал энергетика хавфсизлигига жиддий таҳдид солди. Вашингтоннинг санкцияларни вақтинча юмшатиши — иқтисодий зарбани юмшатиш учун ташланган мажбурий қадамдир. Аввалроқ худди шундай чора Россия нефтига нисбатан ҳам қўлланилган ва бу бозорга 130 миллион баррел хомашё киришига йўл очган эди.

Доналд Трамп маъмурияти ҳозир жаҳон бозорларига жами 440 миллион баррел нефт чиқариш устида ишламоқда. Бу стратегия энергия нархларини жиловлаш орқали АҚШ ичидаги инфляцияни жиловлаш ва иттифоқчиларнинг энергияга бўлган эҳтиёжини қондиришни кўзлайди.

Стратегик мақсадлар ва хатарлар

АҚШнинг бу қарори Эрон режимини иқтисодий жиҳатдан янада заифлаштиришга қаратилган. Танкерларда тўпланиб қолган нефтнинг сотилиши Теҳрон учун қисқа муддатли нақд пул оқими бўлиши мумкин, аммо бу маблағларнинг АҚШ назоратидаги банк тизими орқали ўтиши уларни музлатиб қўйиш имконини беради. Шундай қилиб, Вашингтон бир вақтнинг ўзида ҳам нархларни туширишга, ҳам Эроннинг асосий даромад манбаини ўз назоратига олишга интилмоқда.

Шу билан бирга, Яқин Шарқдаги уруш кескинлашиб бораётган бир пайтда, бундай вақтинчалик чораларнинг самараси шубҳа остида қолмоқда. Агар Эрон Ҳўрмуз бўғозини очиш бўйича музокараларга киришмаса, бир ойдан кейин санкцияларнинг қайта тикланиши нархларнинг янги, янада юқорироқ тўлқинига сабаб бўлиши мумкин.