Mis va alyuminiy bozorida tarixiy defitsit tanqislik kutilmoqda
Dunyo iqtisodiyoti 2030-yilgacha mis va alyuminiy yetishmovchiligi bilan yuzma-yuz kelishi mumkin. Yirik konlardagi avariyalar, Yaqin Sharqdagi urush va xomashyo taqchilligi narxlarni belgilovchi asosiy omilga aylanmoqda.
Rangli metallar bozorida 2030-yilgacha davom etadigan tarkibiy defitsit shakllanmoqda. «Kommersant» nashrining «Eyler» tahlilchilari prognoziga ko‘ra yozishicha, 2026–2030-yillarda misga bo‘lgan ehtiyojning 2–6 foizi, alyuminiyning esa 3–7 foizi qoplanmay qolishi mumkin. Bu vaziyatdan Rossiyaning «Nornikel» va «Rusal» kabi gigantlari foydalanib qolishi mumkin bo‘lsa-da, kompaniyalar yetkazib berish zanjiri cheklanganini ta’kidlamoqda.
Mis tanqisligi Chili, Kongo va Indoneziyadagi eng yirik konlarda yuz bergan qator avariyalar bilan bog‘liq bo‘lib, ularni tiklash faqat 2027-yilga borib amalga oshishi kutilmoqda. Shu bilan birga, ruda tarkibidagi metall miqdori yiliga o‘rtacha 2 foizga kamayib bormoqda. Xitoyda elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilish va qayta tiklanuvchi energiyaga bo‘lgan talab ortayotgan bir paytda, yangi yirik konlar 2028-yilgacha ishga tushmaydi. Ko‘rinib turgan zaxiralar esa bor-yo‘g‘i bir-ikki yillik iste’molga yetadi, xolos.
Yaqin Sharq inqirozi va alyuminiy bozori
Alyuminiy bozoridagi vaziyat Yaqin Sharqdagi mojaro tufayli yanada murakkablashdi, chunki dunyo alyuminiy ishlab chiqarish quvvatlarining 9 foizi aynan shu hududda joylashgan. Hatto Ho‘rmuz bo‘g‘ozi tez orada ochilgan taqdirda ham, zarar ko‘rgan korxonalarni ta’mirlash zarurati tufayli tanqislik kamida kuzgacha davom etadi. Shu bilan birga, quyosh panellari va shamol elektr stansiyalari qurilishi alyuminiyga bo‘lgan talabni yanada oshirmoqda.
Xitoyning alyuminiy ishlab chiqarishni kengaytirish imkoniyatlari deyarli tugagan, chunki mamlakatda ishlab chiqarish yiliga 45 mln tonna bilan cheklab qo‘yilgan. Bozordagi zaxiralar ikki-uch yilga yetishi taxmin qilinmoqda. Shuningdek, mis ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan sulfat kislotasining narxi ham Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi muammolar va Xitoyning eksportga taqiq qo‘ygani sababli keskin qimmatlashmoqda.
Nikel bozoridagi istisno va imkoniyatlar
Mis va alyuminiydan farqli o‘laroq, nikel bozorida profitsit, ya’ni ortiqcha mahsulot saqlanib qolishi kutilmoqda. Bu Indoneziyadan kelayotgan taklifning ko‘pligi va elektromobil ishlab chiqaruvchilarning nikel talab qilmaydigan batareyalarga o‘tayotgani bilan izohlanadi. «Nornikel» ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilda nikel profitsiti 275 ming tonna atrofida bo‘lishi mumkin.
Rossiyalik ishlab chiqaruvchilar uchun yuzaga kelayotgan global taqchillik qulay sharoit yaratsa-da, eksport oqimlarini tezkor o‘zgartirish murakkab vazifa bo‘lib qolmoqda. Ishlab chiqarishning katta qismi oldindan imzolangan shartnomalar asosida band qilingan. Bundan tashqari, imkoniyatlarni to‘liq ishga solish Osiyo va Yaqin Sharqdagi hamkorlarning Rossiya metallini sotib olishga tayyorligi, logistika va moliyaviy hisob-kitoblarning moslashuviga bevosita bog‘liqdir.
