АҚШда 166 млрд долларлик адолатсизлик: Трамп тарифлари кимларни бой қилди?

Шу ҳафта АҚШ иқтисодиётида сўнгги ўн йилликнинг энг йирик ва баҳсли молиявий жараёнларидан бири бошланди. Президент Доналд Трамп маъмурияти бир неча йил аввал чет эл маҳсулотларига жорий этган, аммо яқинда Олий суд томонидан «ноқонуний» деб топилган божхона тўловларини (тарифларни) компанияларга қайтаришни бошлади. Гап ақл бовар қилмас сумма — 166 миллиард доллар ҳақида кетмоқда.

Можаро нимадан бошланган эди?

Воқеани тушуниш учун бир оз орқага қайтамиз. Трамп маъмурияти маҳаллий ишлаб чиқаришни қўллаб-қувватлаш ва чет эл билан савдо уруши доирасида Хитой ва бошқа давлатлардан келадиган товарларга 10 фоиздан 50 фоизгача қўшимча солиқ (тариф) жорий этган эди. Бунинг натижасида АҚШ дўконларида оёқ кийимлар, электроника ва кундалик буюмлар нархи ошди. Тарифлар ошгани сотувчининг эмас, харидорларнинг бўйнига тушди.

Бироқ, жорий йилнинг феврал ойида АҚШ Олий суди Трампнинг бу қарорини Конституцияга зид ва ноқонуний деб топди. Суд ҳукмига кўра, президент бундай кенг кўламли солиқларни мустақил равишда жорий этиш ваколатига эга эмас эди. Энди эса ҳукумат ўша йиғилган пулларни эгаларига қайтариб беришга мажбур.

Миллиардлар кимнинг чўнтагига тушади?

Кеча, 21 апрель куни АҚШ Божхона ва чегара ҳимояси хизмати (CBP) янги CAPE порталини ишга туширди, бу орқали 300 000 га яқин импортчи ўз пулларини қайтариб олиши мумкин. Рўйхатнинг бошида чакана савдо гигантлари турибди: «Walmart» 10,2 миллиард доллар, «Target» 2,2 миллиард доллар ва «Nike» 1 миллиард доллар олиши кутилмоқда.

Бу ерда энг асосий адолатсизлик шундаки, тарифлар даврида нархларни ошириб, харажатни халққа юклаган бу компаниялар энди пулларни ҳукуматдан қайтариб олишмоқда. Аммо улар дўконлардаги нархларни пасайтиришга шошилаётгани йўқ. Иқтисодчиларнинг фикрича, бу маблағлар оддий одамларга қайтарилмайди, балки компанияларнинг соф фойдаси сифатида қолиб кетади.

«Бу рефундлар фақат импортчиларнинг фойдасига ишлайди. Кимдир истеъмолчи учун нархни туширишга шошилади, деб ўйлаш соддалик бўлар эди», — деди «UBS» бош иқтисодчиси Пол Донован.

«Goldman Sachs» таҳлилларига кўра, тарифлар инфляцияни 0,7 фоизга оширган, аммо уларни қайтариш нархларни пасайтиришга хизмат қилмайди.

Трампнинг босими ва «садоқат тести»

Сиёсий саҳнада эса Трамп вазиятдан ўз манфаати йўлида фойдаланмоқда. У компанияларга очиқдан-очиқ таҳдид қилди. Трампнинг фикрича, агар компаниялар «ватанпарвар» бўлса, ҳукуматдан бу пулларни қайтариб беришни сўрамаслиги керак.

«Агар улар бу пулларни сўрамаса, мен уларни эслаб қоламан», — деди Трамп. Бу «эслаб қолиш» келажакда ўша компанияларга нисбатан имтиёзлар берилиши ёки аксинча, босим ўтказилишига ишора сифатида қабул қилинди. «Apple» ва «Amazon» каби гигантлар ҳозирча пулларни қайтариб олиш учун ариза бермаган, бу эса уларнинг президент билан муносабатларни бузишни истамаётганидан далолат беради.

Халқ учун натижа: нархлар тушмайди

Экспертларнинг хулосасига кўра, 166 миллиард долларлик бу «молиявий тўфон» оддий америкаликларнинг ҳаётига ижобий таъсир қилмайди. «Goldman Sachs» таҳлилчилари таъкидлаганидек, компаниялар нархларни оширишда жуда тезкор бўлишган эди, аммо пулларни қайтариб олганда нархларни туширишга келганда «сахийлик» қилишмоқчи эмас.

Фақатгина «Costco» ва «FedEx» компаниялари қайтарилган маблағларни мижозлар учун чегирмалар сифатида ишлатишга ваъда берган. Қолган 300 000 га яқин импортчи эса сукут сақламоқда.

Божхона хизмати вакили Брендон Лорднинг сўзларига кўра, ҳали компанияларнинг атиги 20 фоизи пулларни олиш учун рўйхатдан ўтган. Кўпчилик Трампнинг «эслаб қоламан» деган таҳдиди ва ҳуқуқий ноаниқликлар сабаб иккиланиб турибди.