Хитой ва Покистон Эрон урушини тўхтатиш бўйича қўшма режа таклиф қилди

Хитой ва Покистон Эрондаги можарони ҳал қилиш бўйича «беш бандлик тинчлик режаси»ни эълон қилди. «Axios» нашрининг хабар беришича, ушбу ташаббус зудлик билан ўт очишни тўхтатиш, тинчлик музокараларини бошлаш, энергетика ва ядровий инфратузилмага ҳужумларни тақиқлаш ҳамда Ҳўрмуз бўғози орқали халқаро кема қатновини тезкорлик билан тиклашни ўз ичига олади.

Ушбу ҳужжат Покистон Ташқи ишлар вазири Исҳоқ Дор ва Хитой ТИВ раҳбари Ванг Йи ўртасида Пекинда бўлиб ўтган учрашув якунларига кўра тақдим этилди. Покистон уруш давомида АҚШ ва Эрон ўртасидаги асосий воситачи бўлиб келаётган бўлса, Хитой Эроннинг энг йирик савдо шериги ва нефт харидори сифатида Теҳронга таъсир ўтказишнинг реал воситаларига эга. АҚШ президенти Доналд Трамп ушбу ташаббусни танқид қилмади ва «Эрон билан музокаралар яхши кетаётганини» таъкидлади.

Таҳлилчиларнинг фикрича, Покистон АҚШ розилигисиз Хитой билан бундай қўшма режани илгари сурмаган бўларди. Агар Пекин Вашингтон бошлаган урушда асосий воситачи сифатида мустаҳкамланса, бу можаронинг энг кутилмаган геосиёсий бурилишларидан бири бўлади. Бироқ, Эрон президенти Масъуд Пизишкиён тинчлик учун ўз шартларини — ҳужумларни тўлиқ тўхтатиш, репарация тўлаш ва Ҳўрмуз бўғози устидан суверен ҳуқуқларини тан олишни талаб қилмоқда.

5 бандли Тинчлик режаси

Пекин ва Исломобод таклиф этаётган режа минтақадаги иқтисодий хаосни тўхтатишга қаратилган. Биринчидан, ҳар икки томон ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиши керак. Иккинчидан, энергия хавфсизлигини таъминлаш учун нефт ва ядровий объектларга зарба бериш тақиқланади. Учинчидан, томонлар дипломатик музокаралар столига ўтириши лозим.

Тўртинчи ва бешинчи бандлар глобал иқтисодиёт учун ўта муҳим бўлган Ҳўрмуз бўғозига тегишли. Режа бўғозни халқаро кемалар учун очиш ва унинг хавфсизлигини халқаро кафолатлар остига олишни назарда тутади. Хитой учун бу ҳаётий муҳим масала, чунки Эрон нефтининг катта қисми айнан Пекинга йўналтирилади ва бўғознинг ёпилиши Хитой иқтисодиётига жиддий зарар етказмоқда.

Эскалация ва таҳдидлар

Тинчлик режаси эълон қилинган бир пайтда, Эроннинг Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК) вазиятни янада кескинлаштирди. 1-апрелдан бошлаб минтақадаги 18 та Америка компанияси, жумладан «Apple», «Meta», «Google», «Microsoft» ва «Nvidia» «қонуний нишон» деб эълон қилинди. Теҳрон ушбу компанияларни АҚШ ҳарбийларига разведка маълумотлари беришда айбламоқда.

Вазият ўта зиддиятли: бир томондан Хитой ва Покистон дипломатик ечим излаётган бўлса, иккинчи томондан Эрон ҳарбийлари АҚШнинг технологик гигантларига зарба бериш билан таҳдид қилмоқда. Трамп маъмурияти эса 6-апрелгача бирор келишувга эришишга умид қилмоқда, бироқ Эроннинг суверен ҳуқуқлар ва репарация борасидаги қатъий талаблари музокараларни қийинлаштирмоқда.