Эрондаги уруш: 31-кунги воқеалар

АҚШ ва Исроил кучлари Теҳрон ҳамда бошқа қатор шаҳарларга тунги ҳаво зарбаларини йўллади. Эрон пойтахтида электр таъминоти иншоотлари нишонга олинган. Расмийларининг маълум қилишича, ҳужумлар оқибатида юзага келган электр узилишлари бартараф этилган ва таъминот қайта тикланган.

АҚШ президенти Доналд Трамп ўз интервюсида Эрон нефтини «қўлга киритмоқчи» эканини билдирди. Теҳрон эса Вашингтонни қуруқликдан ҳужум қилиш режасини тузаётганликда айблади.

29-март куни Трамп: «Биз улар [Эрон] билан келишамиз, бунга ишончим комил», деб таъкидлади.

Трампнинг ушбу баёнотлари Покистон уруш кескинлигини юмшатиш мақсадида ўтказилган якшанба кунги мулоқотлардан сўнг янгради. Расмий Исломобод яқин кунларда «самарали музокаралар»га мезбонлик қилишга тайёргарлик кўраётганини маълум қилди.

30-март куни юз бераётган асосий воқеалар тафсилоти билан танишинг.

Эрондаги вазият

·         Теҳронда кучли портлашлар овози эшитилди. «Фарс» ахборот агентлиги Катта Теҳрон мегаполиси таркибига кирувчи Рей шаҳрида ҳам навбатдаги портлаш юз берганини маълум қилди.

·         Исроил ҳарбийлари 30-март куни Теҳрон бўйлаб Эрон ҳукуматининг инфратузилма объектларига ҳужум уюштирилаётганини билдирди.

·         Эрон парламенти раиси Муҳаммад Бақир Ғолибаф аввалроқ АҚШ бир вақтнинг ўзида ҳам эҳтимолий музокаралар ҳақида хабар йўллаётгани, ҳам қуруқликдан бостириб киришни режалаштираётганини айтган эди. Унинг таъкидлашича, агар АҚШ аскарлари мамлакат ҳудудига киритилса, Теҳрон бунга муносиб жавоб қайтаришга тайёр.

·         «Фарс» агентлигининг хабарига кўра, Эрон ҳукумати тарафдорлари АҚШ ва Исроилнинг давом этаётган ҳаво зарбалари хавфига қарамай, мамлакат бўйлаб ҳар кеча ўтказиладиган намойишларни давом эттирмоқда.

·         Эронда икки киши давлатга қарши қуролли ҳаракатлар олиб борган, АҚШ ва Исроил томонидан қўллаб-қувватланувчи «Мужоҳидин-е Халқ» мухолифат гуруҳи билан ҳамкорлик қилганликда айбланиб, қатл этилди.

·         «Ал-Жазира»га кўра, сўнгги 24 соат ичида Караж, Шероз, Қум, Ободон ва Табриз шаҳарларида ҳужумлар қайд этилган. Теҳрон яқинидаги энергетика инфратузилмаси ҳам нишонга олинган бўлиб, бу бир неча соатлик электр узилишига сабаб бўлган. Ҳукумат ҳозирда таъминот тикланганини айтмоқда. Табриздаги нефткимё заводига ҳам зарба берилгани айтилмоқда.

·         «Фарс» агентлиги ушбу заводдаги ёнғин тўлиқ ўчирилгани ва вазият назорат остида эканини хабар қилди.

·         28-февралдан буён АҚШ ва Исроилнинг Эронга қилган ҳужумлари оқибатида 2000 дан ортиқ киши ҳалок бўлди, минглаб фуқаролик объектлари нишонга олинди.

Дипломатик ҳаракатлар

·         Покистондаги эҳтимолий учрашув: Покистон Ташқи ишлар вазири Исъҳоқ Дар 29-март куни минтақа давлатлари ташқи сиёсат идоралари раҳбарлари иштирокида ўтган музокараларда низони тезроқ бартараф этиш чоралари ҳамда Исломободда АҚШ–Эрон мулоқотини ташкил этиш имкониятлари кўриб чиқилганини маълум қилди.

·         Давом этаётган Исроил ҳужумлари: «Reuters» агентлиги исми ошкор этилмаган Исроил расмийсига таяниб хабар беришича, Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги эҳтимолий музокаралар олдидан ҳужумлар кўламини камайтириш режалаштирилмаган. Исроил томони «ҳарбий нишонлар»га зарба беришни давом эттиришини таъкидламоқда. Шунга қарамай, Эрон бўйлаб фуқаролик инфратузилмаси объектлари, хусусан, мактаб ва шифохоналар ҳамон ҳужумларга учрамоқда.

Кўрфаз минтақасидаги вазият

·         Саудия Арабистони: Мамлакат Мудофаа вазирлиги Шарқий вилоят томон учирилган бешта баллистик ракета уриб туширилганини маълум қилди.

·         Қувайт: Қувайт Электр энергияси, сув ва қайта тикланувчи энергия вазирлигининг маъмурий биноси, шунингдек, мамлакатдаги электр станцияси ва сувни чучуклаштириш заводларидан бири ҳужумга учрагани маълум қилинди.

·         Баҳрайн: Ушбу Кўрфаз давлати расмийлари аҳолини хотиржамликни сақлашга ва энг яқин хавфсиз жойга йўл олишга чақирди. Сўнгги тўрт соат ичида хавф сигнали учинчи бор ишга тушди.

АҚШдаги вазият

·         «The Financial Times» газетасига берган интервюсида Трамп Эрон нефтини «қўлга киритмоқчи» эканини айтди. Шунингдек, у АҚШ Эроннинг Харк оролидаги асосий экспорт терминалини эгаллаб олиши мумкинлигини ҳам қўшимча қилиб ўтди.

·         Интервю давомида Трамп урушнинг илк кунларида Олий раҳнамо Оятуллоҳ Али Хоманаий ва бошқа юқори мартабали амалдорларнинг ўлдирилиши билан Эронда «тузум аллақачон алмашган»ини даъво қилди. 

Исроилдаги вазият

·         Қишлоқ хўжалиги гиганти бўлган ADAMA компанияси 29-март куни Исроил жанубидаги «Махтешим» заводига Эрон ракетаси ёки унинг парчалари келиб тушганини маълум қилди. Хитойнинг «Syngenta Group» таркибига кирувчи ADAMA компанияси заводга етказилган зарар кўлами ҳозирча номаълум эканини билдирди.

·         «Al Jazeera» нашрининг хабар беришича, 29-март кунидан бошланган ракета ва дронлар ҳаракати 30-март тонгигача кучайиб борган.

Ливан, Ироқ ва Ғазо

Ливан: Исроил армияси Байрутнинг жанубий чекка ҳудудларида ҳарбий тажовузни давом эттирар экан, маҳаллий аҳолидан ўз уйларини зудлик билан тарк этишни талаб қилди. Исроил томони ушбу ҳудудда «Ҳизбуллоҳ»нинг ҳарбий объектлари нишонга олинаётганини даъво қилмоқда, бироқ ҳозиргача буни тасдиқловчи бирор-бир далил тақдим этилгани йўқ.

Ироқ: «Al Jazeera» телеканалининг Боғдод халқаро аэропортидаги манбаларига таяниб хабар беришича, мамлакат пойтахтида кучли портлашлар содир бўлган. Маълум қилинишича, мазкур ҳолат АҚШнинг «Victory Base Complex» деб аталувчи моддий-техник таъминот базасига уюштирилган кетма-кет ҳужумлар оқибатида юзага келган.

Ғазо сектори: «Wafa» ахборот агентлигининг хабар беришича, Ғазо шаҳрининг жануби-шарқий қисмига йўлланган Исроил ҳаво зарбалари оқибатида камида уч нафар фаластинлик ҳалок бўлган, кўплаб инсонлар жароҳатланган.

Нефт, озиқ-овқат ва газ инқирози

·         Нефт нархининг кўтарилиши: 30-март куни «Brent» маркали нефт нархи 2,98 фоизга кўтарилиб, бир баррел учун 115,93 долларни ташкил этди. Oilprice.com нашрининг қайд этишича, 27-февралдан буён нархлар 62 фоиздан ортиқ қимматлашган бўлиб, бу кўрсаткич 1990-йилда Ироқнинг Қувайтга бостириб кириши ортидан юзага келган тарихий сакрашдан ҳам ўтиб кетди.

·         Жануби-шарқий Осиё давлатлари Россия нефтини сотиб олмоқда: Дунё бўйлаб энергия таъминотидаги тақчиллик туфайли АҚШ Россия нефтига қарши санкцияларга 30 кунлик чеклов ўрнатди. Натижада Жануби-шарқий Осиё компаниялари, жумладан, Ветнамнинг «Binh Son Refining and Petrochemical» корхонаси Россиядан нефт сотиб олишни бошлади.