Ироқ дунёдаги иккинчи энг йирик нефт конини ёпмоқда

Ироқ дунёдаги иккинчи энг йирик нефт конида ишлаб чиқариш ҳажмини ярмидан ҳам кўпроққа қисқартирди. Бу қарор Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси Ҳўрмуз бўғозини ёпганидан сўнг, Эрон билан можаро кескинлашгани фонида қабул қилинди. Бу ҳақда «Bloomberg» хабар берди.

Ироқ конларида танқидий вазият

«Румайла» кони давлатга қарашли «Basra Oil Company» томонидан ишлатилади ва одатда кунига 1,2 миллион баррел нефт ишлаб чиқаради. Омборлар тўлиб кетгани сабабли ишлаб чиқариш 700 минг баррелга қисқартирилди. Бунга Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши туфайли нефт экспорт қилувчи танкерлар етиб келишининг секинлашиши сабаб бўлган. «Ғарбий Қурна-2» конида ҳам ишлаб чиқариш кунига 460 минг баррелга қисқартирилди.

Ироқ расмийлари огоҳлантиришича, агар танкерлар Ҳўрмуз бўғози орқали юклаш портларига эркин ўта олмаса, яқин кунларда мамлакат кунига 3 миллион баррелдан ортиқ нефт ишлаб чиқаришни тўхтатишга мажбур бўлади. Ироқнинг жанубий портларида нефт сақлаш ҳажми аллақачон танқидий даражага етган.

Асосий сув йўлининг блокада қилиниши

3-март куни Ҳўрмуз бўғози тўртинчи кун кетма-кет ёпиқ қолди. Бир кун аввал Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси вакили Эрон бўғоз орқали ўтишга уринган ҳар қандай кемани ўққа тутишини билдирганини Эрон ОАВлари хабар қилди. Ушбу сув ҳудудида камида учта нефт танкери ҳужумга учраган.

Энг тор жойида кенглиги атиги 34 километр бўлган Ҳўрмуз бўғози орқали ҳар куни жаҳон нефт ва газ таъминотининг тахминан 20 фоизи ўтади. Форс кўрфазидаги барча асосий нефт ишлаб чиқарувчи давлатлар – Саудия Арабистони, Ироқ, Кувайт, БАА, Қатар, Баҳрайн ва Эрон – ўз маҳсулотини айнан шу ягона йўлак орқали экспорт қилишга мажбур. Қуруқлик орқали муқобил йўллар, айланма каналлар ёки қувурлар мавжуд эмас.

Минтақанинг нефт-газ сектори учун оқибатлар

«Румайла» конида ишлаб чиқаришнинг қисман тўхтатилиши «Saudi Aramco» Эрон дрон ҳужуми натижасида «Рас-Танура» нефтни қайта ишлаш заводини тўхтатганидан бир кун ўтгач содир бўлди. Қатар эса «Рас-Лаффан»даги дунёдаги энг йирик суюлтирилган табиий газ терминалини ёпди, бу эса Европада газ нархларининг кескин ошишига олиб келди.

Ироқ ҳукумати ишлаб чиқариш қисқаришини денгиз қатновининг издан чиқиши ва мавжуд танкерлар етишмаслиги билан изоҳламоқда. Натижада жанубий экспорт терминалларидаги нефт сақлаш резервуарлари танқидий даражада тўлиб кетган.

Алоҳида ҳолатда, дрон ҳужуми Фужаираҳ портига ҳам зарба берди, у БААнинг Ҳўрмуз бўғозидан ташқаридаги энг йирик нефт экспорт хаби ҳисобланади. Порт инфратузилмасига ҳалокатли тузилмавий шикаст етгани ҳақида тасдиқланган маълумотлар йўқ, аммо ушбу ҳодиса Форс кўрфази энергетика инфратузилмаси хавфсизлигига оид хатарларни кучайтирмоқда.

Нефт бозорининг реакцияси

Нефт нархлари кескин ошди, чунки трейдерлар нархларга геосиёсий хатарлар ва Форс кўрфази минтақасида таъминот узилишлари эҳтимолини қўшмоқда. 3-март куни АҚШ шарқий вақти билан соат 09:30 да «Brent» нефти фючерслари 7,99 фоизга ошиб, бир баррел учун 83,95 долларга етди, «WTI» фючерслари эса 8,75 фоизга ошиб, бир баррел учун 77,46 долларга чиқди.

Ҳўрмуз бўғозининг жаҳон иқтисодиёти учун стратегик аҳамияти

Ҳўрмуз бўғози дунёдаги энг муҳим энергетик йўлаклардан бири ҳисобланади. Ушбу тор сув йўли орқали ҳар куни тахминан 21 миллион баррел нефт ўтади, бу эса жаҳон нефт талабининг қарийб бешдан бир қисмини ташкил этади.

Тарихан бу бўғоз бир неча бор геосиёсий қарама-қаршилик марказига айланган. 1980-йиллардаги Эрон-Ироқ уруши давомида ҳар икки томон ушбу ҳудудда нефт танкерларига ҳужум қилган, бу эса тижорат кемаларини ҳимоя қилиш учун халқаро денгиз операциясини амалга оширишга олиб келган.

АҚШ Энергетика ахбороти бошқармасининг баҳолашича, Ҳўрмуз бўғози орқали ўтадиган нефтнинг тахминан 76 фоизи Осиё бозорларига, хусусан, Хитой, Ҳиндистон, Япония ва Жанубий Кореяга йўналтирилади. Ушбу сув йўлининг узоқ муддатли блокада қилиниши мазкур асосий бозорларда таъминот танқислигига олиб келиши мумкин.