30 kun kutasiz yoki 450 dollar to‘laysiz: IMEI-kodlari ekspertizasi kuchaydimi?

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan xabarlarga ko‘ra, 6-noyabrdan boshlab O‘zbekiston aeroportlari orqali xorijdan olib kirilayotgan smartfonlar va ularning IMEI-kodlari nazorati kuchaytirilgan. Ijtimoiy tarmoqlardagi xabarlarga ko‘ra, qiymati 1 000 dollardan yuqori bo‘lgan iPhone va boshqa smartfonlar qo‘shimcha ekspertizaga yuborilishi, tekshiruv esa 30 kungacha davom etishi mumkin.

30 kun kutasiz yoki 450 dollar to‘laysiz

«Oblako» nashri xabar berishicha, ayrim foydalanuvchilar iPhone 18 Pro Max uchun avval taxminan 150 dollar to‘lagan. Endi esa shu summaga 30 kungacha ekspertiza kutish yoki 450 dollar to‘lab, telefonni bir kunda rasmiylashtirish taklif etilmoqda.

Bojxona qo‘mitasining nashrga bergan izohiga ko‘ra, 6-noyabrdan boshlab O‘zbekistonda mobil qurilmalarni olib kirish va IMEI-kodlarni ro‘yxatdan o‘tkazish ustidan nazorat kuchaytirildi. Ayrim hollarda smartfonlar qo‘shimcha ekspertizaga yuborilmoqda, u 30 kungacha davom etishi mumkin.

Aytilishicha, tezlashtirilgan rasmiylashtirish narxi telefon modeliga qarab 400–1 100 dollargacha yetishi mumkin.

Shuni ta’kidlash kerak: bu raqamlar faqat foydalanuvchilarning gaplariga asoslangan. Bunday tezkor xizmatning rasmiy tariflari va tartibi haqida tasdiqlangan ma’lumot yo‘q.

Shu o‘rinda savol tug‘iladi: agar xabarlar to‘g‘ri bo‘lsa, 30 kunlik ekspertizani bir kunda yakunlash imkoniyati qayerdan paydo bo‘lmoqda? Ekspertiza muddati texnik jarayonga qarab belgilanadi, to‘langan pulga qarab emas.

Agar xabarlar asossiz bo‘lsa, mutasaddi idoralar ularni rasman rad etishi kerak. Agar asosli bo‘lsa, «tezkor» rasmiylashtirishning huquqiy asosi, tariflari va pul qaysi hisob raqamiga to‘lanayotgani ochiqlanishi lozim.

Iphone narxlari birdaniga oshdi

Mazkur xabarlar fonida Toshkentdagi «Malika» bozorida 256 GB xotirali iPhone 18 Pro Max narxi 1700 dollardan 1880 dollargacha ko‘tarilgan. Bu qariyb 10,6 foizga qimmatlaganini bildiradi. Ayrim do‘konlarda bu modelning narxi 1900 dollardan oshgani ta’kidlanmoqda.

Ikki holat: 48 ta smartfon, qariyb 743 mln so‘m

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, nazorat kuchaytirilishidan maqsad IMEI-kodlarni soxtalashtirish, boshqa qurilmalarning kodlaridan foydalanish va telefonlarni noqonuniy olib kirishning oldini olishdir. So‘nggi kunlarda Toshkent xalqaro aeroportida bunday holatlardan ikkitasi aniqlandi.

4-noyabrda umumiy qiymati 310 mln so‘m bo‘lgan 20 ta iPhone ushlangan. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, ayrim yo‘lovchilar deklaratsiyada o‘zlari olib kelayotgan telefonlarning emas, avval noqonuniy olib kirilgan boshqa qurilmalarning IMEI-kodlarini ko‘rsatgan. Telefonlarning dasturiy ta’minoti o‘zgartirilgani uchun sozlamalardagi IMEI-kodlar USSD-so‘rov orqali aniqlangan kodlar bilan mos kelmagan.

9-noyabrda esa 432,85 mln so‘mlik 28 ta smartfon aniqlangan. «Toshkent-AERO» ixtisoslashtirilgan bojxona kompleksi xabariga ko‘ra, bu telefonlar deklaratsiya qilinmagan va belgilangan bojsiz me’yordan ortiq olib kirilayotgan. Ular orasida 9 ta iPhone 18 Pro Max, 5 ta iPhone 17 va boshqa rusumdagi qurilmalar bo‘lgan. Ayrim telefonlar yo‘lovchilarga boshqa shaxslarga yetkazib berish uchun topshirilgani ma’lum qilingan.

Shunday qilib, ikki holatda jami 48 ta smartfon ushlangan, ularning qiymati qariyb 743 mln so‘m. Holatlar yuzasidan tekshiruvlar davom etmoqda.

Qoidalar o‘zgardimi?

Amaldagi tartibga ko‘ra, xalqaro aeroportlar orqali O‘zbekistonga kirib kelayotgan jismoniy shaxslar belgilangan shartlar asosida umumiy qiymati 1000 dollargacha bo‘lgan tovarlarni bojsiz olib kirishi mumkin. Mobil telefonlar uchun esa 2 dona miqdoriy me’yor bor. Me’yordan oshsa, bojxona to‘lovlari undiriladi.

Biroq bojsiz me’yordan oshish bilan IMEI-kodning haqiqiyligini tekshirish huquqiy jihatdan boshqa-boshqa masalalar. Shu sababli qo‘shimcha ekspertiza barcha qimmat telefonlarga qo‘llanadimi yoki faqat IMEI-kodi shubhali qurilmalargami, degan savol hali ochiq qolmoqda.

Telefonni 30 kungacha saqlovga olish fuqarolar uchun jiddiy noqulaylik tug‘dirishi mumkin. Bugun smartfon faqat aloqa vositasi emas: bank xizmatlari, ish va shaxsiy ma’lumotlar ham unga bog‘liq.

Shu bois yangi tekshiruvning huquqiy asoslari, u qaysi holatlarda qo‘llanishi, ekspertiza muddatlari va telefonlarni qaytarish tartibi bo‘yicha rasmiy tushuntirish kerak. Nazoratni kuchaytirish bilan fuqarolar uchun qulaylik bir-biriga zid bo‘lmasligi kerak. Bojxona nazoratining samaradorligi faqat aniqlangan huquqbuzarliklar soni bilan emas, qonunga amal qilayotgan fuqarolarga yaratilgan sharoit bilan ham o‘lchanadi.

Ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yilning dastlabki to‘qqiz oyida O‘zbekistonga rasman 4 mln dona mobil qurilma import qilingan, budjetga esa 1,6 trln so‘m bojxona to‘lovlari tushgan.

Biroq barcha iPhone’lar 30 kunga majburiy olib qo‘yilishi haqidagi ma’lumot hozircha biror rasmiy hujjat bilan tasdiqlanmagan.