30 yillik tarix yakuni: Qozog‘iston senati o‘zining so‘nggi majlisini o‘tkazdi

Ostonada senat tugatilishidan oldin uning so‘nggi majlisi bo‘lib o‘tdi – deputatlar so‘nggi bor qator qonunlarni ma’qulladilar. Bu deb haqda Nur.kz xabar berdi.

«Bugun Qozog‘iston Respublikasi parlamenti senati tarixidagi so‘nggi majlis bo‘lib o‘tdi. Ertaga palatalarning qo‘shma majlisida navbatdagi sessiya rasman yopiladi – 1-iyuldan boshlab, qonuniy kuchga kirgan yangi Konstitutsiyaga muvofiq, parlament vakolatlari tugatiladi. Shu tariqa, 1995 yilgi Konstitutsiyaga asoslangan ikki palatali parlament o‘zining 30 yillik tarixiy missiyasini munosib ravishda yakunlamoqda», — dedi senat raisi Maulen Ashimbayev.

U shuningdek deputatlarga murojaat qildi:

«Hurmatli hamkasblar, bizni rivojlanishning yangi bosqichi, ko‘lamdor va yuksak vazifalar kutmoqda. Parlament senatining 30 yillik boy tajribasini qabul qilib, yangi formatda, yangi maqomda ish boshlaydigan Qurultoyning bo‘lajak faoliyatiga muvaffaqiyatlar tilaymiz. Yurtimiz obod, mustaqilligimiz abadiy bo‘lsin, barchamiz vatanimiz farovonligi yo‘lida jipslashib mehnat qilaylik».

O‘z faoliyati davomida senat 890 ta yalpi majlis o‘tkazib, ularda 3500 dan ortiq qonun qabul qilingan.

Qozog‘iston siyosiy tizimini nima uchun o‘zgartirmoqda?

Eslatib o‘tamiz, 1-iyul kuni Qozog‘istonda mamlakatdagi davlat hokimiyati arxitekturasini tubdan o‘zgartiruvchi yangi Konstitutsiya kuchga kiradi.

Ikki palatali parlament tarixi (1995–2026 yy.)

Ikki palatali parlament — Senat (yuqori palata) va Majilis (quyi palata) 1995 yil 30-avgustdagi umumxalq referendumi yakunlariga ko‘ra ta’sis etilgan edi. Senat hududlar manfaatlarini ifodalovchi palata sifatida rejalashtirilgan: uning deputatlarining bir qismi mahalliy maslihatlar deputatlari tomonidan saylangan bo‘lsa, yana bir qismi bevosita prezident tomonidan tayinlangan. 30 yil davomida ushbu model siyosiy kuchlar muvozanatini va mamlakat taraqqiyotining o‘tish davrida qonunchilik tashabbuslarini saralashni ta’minlab keldi.

Konstitutsiyaviy islohotlar sabablari

Senatni tugatish to‘g‘risidagi qaror 2022 yilgi voqealardan so‘ng prezident Qosim-Jomart To‘qayev tomonidan ilgari surilgan «Adolatli Qozog‘iston» konsepsiyasi siyosiy islohotlarining cho‘qqisi bo‘ldi. Ikki palatali tizim so‘nggi yillarda ortiqcha byurokratiya, funksiyalarning takrorlanishi va qonunlarni qabul qilish jarayonining cho‘zilib ketishi sababli tez-tez tanqidga uchrayotgan edi. 2026 yil bahorida o‘tkazilgan umumxalq referendumida fuqarolar vakillikning yanada mobil va to‘g‘ridan-to‘g‘ri shakliga — bir palatali parlamentga o‘tishni qo‘llab-quvvatladilar.

Milliy Qurultoy: yangi formatda ildizlarga qaytish

Tugatilgan ikki palatali parlament o‘rniga Qurultoy oliy qonunchilik organiga aylanadi. Tarixan turkiy xalqlarda «qurultoy» atamasi muhim davlat masalalarini hal qilish uchun chaqiriladigan umumxalq yig‘ini ma’nosini anglatgan. Yangi Qurultoy avvalgi ikkala palataning funksiyalarini o‘zida mujassam etadi, biroq yagona, bir palatali organ sifatida faoliyat yuritadi. Bu quyidagilarga xizmat qilishi ko‘zda tutilgan:

- Qonun ijodkorligi jarayonini tezlashtirish;
- Apparatni saqlash uchun davlat xarajatlarini qisqartirish;
- Deputatlarning saylovchilar oldidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri mas’uliyatini oshirish.

Bo‘lajak saylovlar

Davlat rahbari avvalroq e’lon qilganidek, Qurultoyga saylovlar 2026 yilning avgust oyidayoq bo‘lib o‘tadi. Ular mustaqil nomzodlar va fuqarolik jamiyati vakillari uchun imkoniyatlarni kengaytiruvchi yangi aralash saylov tizimi bo‘yicha o‘tkazilishi kutilmoqda. Yangi qonunchilik organi kuzgi siyosiy sessiyaning ochilishi bilan o‘zining to‘laqonli ishini boshlaydi.