Режадагидек кечмаган «махсус операция»: «Киевни уч кунда оламиз» шиори Путин ва Россия учун қимматга тушди

2022 йилнинг февралида Россия президенти Владимир Путин «махсус операция» бошланганини эълон қилганида, рус жамиятининг маълум бир қисми буни катта кўтаринкилик билан кутиб олганди. Медиа маконида ғалаба шиорлари, жумладан, машҳур «Киевни уч кунда оламиз» ибораси тез-тез янграр, давлат телеканалларида эса Украина пойтахтини эгаллашнинг тахминий жадваллари намойиш этилар эди. 

Орадан тўрт йилдан ортиқ вақт ўтди ва аввалги иштиёқдан асар ҳам қолмади. Ҳанузгача аниқ мақсадларсиз олиб борилаётган урушдан чарчаш, ошиб бораётган иқтисодий юк, россияликларни одатий турмуш тарзидан маҳрум қилган санкциялар, қолаверса, тинч аҳолини мол-мулки ва ҳатто жонидан жудо қилаётган Украина зарбаларининг тобора шиддатли тус олаётгани ўз таъсирини яққол кўрсатмоқда.

Бундай оғир вазиятда оддий россияликлар тугул, ҳатто ҳукуматга мойил блогерлар ва медиа вакиллари ҳам расмийларнинг ҳаракатларини кескин танқид қила бошлади. Баъзида Владимир Путиннинг ўзи бу танқидларнинг бевосита нишонига айланмоқда.

Украина зарбалари тобора оғриқли тус олмоқда

Украинанинг Россия ҳудуди бўйлаб бераётган зарбалари сони ва масофаси бўйича янги рекордларни қайд этмоқда. Россия Мудофаа вазирлиги маълумотларига кўра, фақатгина 6 майдан 7 майга ўтар кечаси ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари 21 та минтақа ва учта денгиз акваторияси устида 347 та дронни уриб туширган. Вазирлик бу ҳужумни уруш бошланганидан бери энг йирикларидан бири деб баҳолади.

Яқинда Украина дронлари фронт чизиғидан 1200 километрдан зиёд узоқликда жойлашган Оренбурггача етиб борди. Маҳаллий расмийларнинг хабар беришича, ҳужум оқибатида турар-жой биноси, мактаб ва болалар боғчасига зарар етган.

Киев бу зарбаларнинг асосий нишони Россиянинг мудофаа ва нефт инфратузилмаси эканини яширмаяпти. Сўнгги ойларда Украина Қуролли Кучлари Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига (НҚИЗ) ҳужумларни сезиларли даражада кучайтирди.

Биргина апрел ва май ойининг бошларида олтита йирик корхона — «Нижегороднефтеоргсинтез», Туапсе, Новокуйбишевск ва Сизрань нефтни қайта ишлаш заводлари, шунингдек, «Пермнефтеоргсинтез» ва «Кинеф» корхоналари зарбага учраб, ўз ишини вақтинча тўхтатишга мажбур бўлди. «Bloomberg» агентлигининг маълумотларига кўра, ушбу ҳужумлар оқибатида Россияда нефтни қайта ишлаш ҳажми 2009 йилдан бери энг паст кўрсаткичга — кунига 4,69 миллион баррелгача тушиб кетган.

16, 20 ва 28 апрелга ўтар кечаси Новороссийск денгиз портидаги нефть мажмуаси ҳам Украина дронлари ҳужумига нишон бўлди. Сўнгги зарба йирик ёнғинни келтириб чиқарди: шаҳар осмонини қора тутун қоплаб, маҳаллий расмийлар минтақавий даражада фавқулодда ҳолат эълон қилишга мажбур бўлди.

Иқтисодиёт чокларидан сўкилмоқда

Урушнинг тобора ортиб бораётган харажатлари, халқаро санкциялар ва стратегик заводларга берилаётган зарбалар Россия иқтисодиётини қаттиқ сиқмоқда. Иқтисодий ривожланиш вазирлиги маълумотларига кўра, жорий йилнинг январь-март ойларида мамлакат ЯИМ кўрсаткичи 0,3 фоизга қисқарган. Бу эса 2023 йил бошидан бери кузатилган илк иқтисодий пасайишдир.

Худди шу даврда бюджет камомади (дефицит) 60 миллиард долларгача ўсиб, йиллик режадан ошиб кетди. Марказий банкнинг асосий ставкаси 14,5 фоизлик ўта юқори даражада ушлаб турилганига қарамай, инфляция қарийб 6 фоиз атрофида сақланиб қолмоқда. Жаҳон бозорларида ижобий ўсиш кузатилаётган бир пайтда, Россия фонд бозори март ойидан бери ўз позицияларини йўқотмоқда. Бунинг устига, РФ Марказий банки мамлакатда ишчи кучининг жиддий танқислиги юзага келганидан огоҳлантирди.

Вазият кутилганидан кўра ёмонроқ тус олаётганини ҳатто Владимир Путиннинг ўзи ҳам тан олди. Ўтган ойда у ҳукуматдан макроиқтисодий кўрсаткичлар нега режадаги натижаларга мос келмаётганига изоҳ беришни ва иқтисодий ўсишни тиклаш учун қўшимча чоралар ишлаб чиқишни талаб қилди.

Ички вазият аҳолини тобора ташвишга солмоқда

Бундай оғир шароитда сўнгги ойларда шиддат билан кенгаяётган рақамли чекловлар россияликларни янада ташвишга солмоқда. 2026 йил 1 мартдан эътиборан давлатнинг интернет устидан назоратини кучайтирувчи қонунчилик тузатишлари кучга кирди. Энди ФХХ алоқа операторларидан исталган фойдаланувчини зудлик билан тармоқдан узиб қўйишни талаб қилиш ҳуқуқига эга.

ОАВ маълумотларига кўра, 2026 йилнинг январига келиб, Роскомнадзор 440 га яқин интернет сервисини блоклаган. Март ойида «Android» тизимида тақиқларни айланиб ўтиш воситаларини (VPN) юклаб олишлар сони 9,2 миллионга етди. Бу эса ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 14 фоизга кўп.

Турли ҳудудларда мобил интернетнинг мунтазам ўчириб қўйилиши фонида интернетнинг Россия сегментини глобал тармоқдан қисман узиб қўйиш эҳтимоли фаол муҳокама қилинмоқда. Хусусан, март ойида Москва ва Санкт-Петербург шаҳарларида мобил алоқанинг оммавий равишда узилиши кузатилди. Расмийлар буни хавфсизлик чоралари билан изоҳлаётган бўлса-да, аҳолининг бунга муносабати ўзгача: VPN хизматларига бўлган талаб тинимсиз ортмоқда.

Апрель ойининг охирида телебошловчи ва блогер Виктория Боня Владимир Путинга видеомурожаат йўллаб, қатор муаммоларни кўтариб чиқди. У ўз чиқишида ижтимоий тармоқлар ва мессенжерларнинг блокланиши, Новосибирск вилоятида чорва молларининг оммавий сўйилаётгани, маҳаллий амалдорларнинг Доғистондаги вайронкор тошқинга бефарқлиги ҳамда Анападаги мазут чиқиндилари билан боғлиқ экологик ҳолатни танқид остига олди.

Ушбу трендга Давлат думасининг собиқ депутати Мария Кожевникова ва яна бир қатор таниқли шахслар ҳам қўшилди. Тўғри, уларнинг ҳеч бири урушни тўғридан-тўғри қораламаган, аммо бундай оммавий мурожаатларнинг кўпайиши жамиятда уруш оқибатлари туфайли шиддат билан ортиб бораётган ички кескинликнинг яққол белгиси сифатида баҳоланмоқда.

Бундан аввалроқ, март ойида илгари мухолифатчиларга қарши ҳужумлари билан танилган ҳукуматпараст блогер ва «Единая Россия» партияси аъзоси Иля Ремеслонинг баёноти катта шов-шувга сабаб бўлган эди. У 2026 йил мартида очиқчасига Владимир Путинни уруш бошлаганликда ва иқтисодий муаммоларда айблаб, кескин танқидий постлар сериясини эълон қилди. Орадан кўп ўтмай, блогернинг руҳий касалликлар шифохонасига ётқизилгани ҳақида хабарлар тарқалди, бироқ кейинчалик Ремесло қўйиб юборилди.

Боши берк кўча

Ҳарбий ҳаракатлар давом этаётган бир пайтда, дунёнинг катта қисми, жумладан, АҚШнинг ҳам эътибори тобора Эрон атрофидаги вазиятга қаратилмоқда. Шунга қарамай, Украина йўналишида тинчликка воситачилик қилиш уринишлари тўхтаб қолгани йўқ.

8 май куни АҚШ президенти Доналд Трамп 9 майдан 11 майгача уч кунлик сулҳ эълон қилди ва бу «жуда узоқ давом этган низо ниҳоясининг бошланиши» бўлишига умид билдирди. Бундан бироз аввал Украина делегацияси раҳбари Рустем Умеров Майамида АҚШнинг махсус элчиси Стив Уиткофф ва Жаред Кушнер билан учрашиб, олий даражадаги музокараларнинг эҳтимолий форматларини муҳокама қилган эди.

Шу билан бир қаторда, Владимир Путин Европа билан мулоқотда воситачи сифатида Германиянинг собиқ канцлери Герхард Шредерни жалб қилишни таклиф этди. Бироқ Киев ва Брюссель Шредер аллақачон Россия манфаатлари лоббичиси сифатида ном чиқарганини таъкидлаб, бу ғояни қатъиян рад этди ҳамда муқобил сифатида ГФРнинг бошқа бир собиқ канцлери Ангела Меркел номзодини илгари сурди.

Шундан сўнг Путин янги мурожаат билан чиқди ва илк бор оммавий равишда украиналик ҳамкасбини «жаноб Зеленский» деб атаб, у билан шахсий учрашувга тайёрлигини билдирди.

«Мен Украина томони, жаноб Зеленский шахсий учрашув ўтказишга тайёрлиги ҳақида яна эшитдим. Биз буни ҳеч қачон рад этмаганмиз, шахсан мен ҳам рад этмаганман», — деди у 9 май кунги баёнотида.

Путин Зеленский билан учинчи бир мамлакатда музокаралар ўтказилиши мумкинлигини истисно қилмади. Бироқ у учрашувга қадар тинчлик шартномаси лойиҳаси тўлиқ тайёрланиши ва суҳбат айнан шу ҳужжатни имзолаш устида бориши кераклигини қатъий шарт қилиб қўйди.

Шунингдек, «Financial Times» нашрининг ёзишича, Москва ва Киевда АҚШ воситачилигида тўлақонли музокаралар қайта тикланишига бўлган ишонч тобора сўниб бормоқда. Нашр манбаларига кўра, Путин Россия кўраётган улкан йўқотишлар ва ҳукумат манзилига айтилаётган танқидлар ортиб бораётганига қарамай, Украина ичкарисига янада чуқурроқ кириб боришга умид қилмоқда. Агар у Донбасс устидан назоратни тўлиқ қўлга киритса, музокара шартларини янада кучайтирмоқчи. Украина эса, ўз навбатида, ўз ҳудудларидан асло воз кечиш ниятида эмас.

Киевнинг яқинда яна оммавий равишда ўққа тутилиши томонлар ўзаро кешилувдан ҳали жуда узоқ эканини кўрсатмоқда. Урушнинг Россия ва шахсан Владимир Путин учун зарари тобора ортиб бораётганига қарамай, низонинг яқин келажакда тугашига умид қилиш учун ҳозирча асослар кам.