So‘nggi 10 yilda iqtisodiy qudrat qanday o‘zgardi?
2016-2026-yillarda inflatsiya, geosiyosat va texnologik o‘zgarishlar ta’sirida dunyo iqtisodiy tartibi sezilarli ravishda qayta shakllandi.
© Kyiv PostJahon iqtisodiy tartibi so‘nggi o‘n yilda keskin o‘zgardi. Inflatsiya shoklari, geosiyosiy ziddiyatlar, pandemiya oqibatlari va sun’iy intellektga asoslangan industriyalarning tez rivojlanishi mamlakatlar o‘rtasidagi iqtisodiy o‘rinlarni qayta taqsimladi.
«Visual Capitalist» tayyorlagan quyidagi infografika Xalqaro valuta jamg‘armasining «World Economic Outlook» ma’lumotlariga tayanib, 2016- va 2026-yillardagi dunyodagi 15 ta eng yirik iqtisodiyotni solishtiradi hamda qaysi davlatlar ilgarilagani, qaysilari orqada qolgani va qaysilari kutilmagan o‘sish ko‘rsatganini namoyon etadi.
2026-yil prognozlariga ko‘ra, AQSH 32,4 trillion dollar bilan dunyodagi eng yirik iqtisodiyot sifatida qolmoqda, Xitoy esa 20 trillion dollarlik chegaradan o‘tgan. Hindiston eng tez o‘sgan yirik iqtisodiyotlardan biri bo‘ldi, Yaponiya esa G20 davlatlari ichida o‘n yil davomida qisqarish qayd etgan yagona mamlakat bo‘ldi.
Yirik iqtisodiyotlar tartibining o‘zgarishi
2016–2026 yillar oralig‘ida dunyodagi eng yirik iqtisodiyotlar tartibi sezilarli o‘zgardi: Meksika Ispaniyani ortda qoldirdi, Hindiston Fransiyadan o‘tdi, Rossiya esa Braziliya va Kanadadan ham oldinga chiqdi.
Quyidagi jadval 2016 va 2026 yillardagi dunyodagi 15 ta eng yirik iqtisodiyotni AQSH dollaridagi nominal YAIM bo‘yicha ko‘rsatadi.
2016–2026 yillar oralig‘idagi reytingdagi eng yirik o‘zgarishlardan biri Hindiston bilan bog‘liq bo‘ldi. Uning iqtisodiyoti ushbu davrda 83 foizga o‘sdi. Davr oxiriga kelib, Hindiston YAIMi Yaponiya va Germaniya ko‘rsatkichlariga deyarli yaqinlashib qoldi.
Shu bilan birga, Germaniya Yaponiyani ortda qoldirib, dunyodagi uchinchi yirik iqtisodiyotga aylandi, garchi uning o‘sish sur’ati rivojlanayotgan bozorlar bilan solishtirganda nisbatan past bo‘lsa ham. Germaniya o‘sishi Xitoy, Hindiston va Meksika kabi davlatlarga qaraganda sekinroq bo‘ldi va COVID-19dan keyingi davrdagi iqtisodiy sekinlashuv ta’sirida qoldi. Shunga qaramasdan, Germaniya Yevropa Ittifoqining Fransiya (46 foiz) va Italiya (45 foiz) kabi yirik iqtisodiyotlaridan tezroq o‘sdi, lekin Ispaniyadan (68 foiz) orqada qoldi.
2016–2026 yillar davrida Yevropa Ittifoqi o‘zining ikkinchi yirik iqtisodiyoti – Buyuk Britaniyani 2020-yilda tark etgan holatni ham boshdan kechirdi. Buyuk Britaniya YAIMi 57 foizga o‘sib, 2026-yilga kelib 4,3 trillion dollarga yetdi.
Yaponiya uchun yana bir «yo‘qotilgan o‘n yil»
Barcha yirik iqtisodiyotlar o‘sgan bo‘lsa-da, bitta istisno bor: Yaponiya.
Yaponiya YAIMi 2016-yildagi 5,1 trillion dollardan 2026-yilda 4,4 trillion dollarga tushib, 14 foiz qisqarishni qayd etdi.
20-asr oxiridagi tez iqtisodiy o‘sishdan keyin Yaponiya 1990-yillardan beri qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Hukumat qarzi YAIMga nisbatan 200 foizdan oshgan. Avtomobil va texnologiya sohasidagi yirik eksportchilar esa AQSH va Xitoy bilan bog‘liq raqobat va savdo ziddiyatlari ta’siriga tushgan.
Yaponiyaning eng jiddiy muammosi – demografik inqiroz. 2026-yilda mamlakat aholisi 2016 yilga nisbatan taxminan 5 millionga kamaygan. Bu esa tug‘ilish darajasining uzoq muddatli pasayishi bilan bog‘liq bo‘lib, kelajak o‘sishiga tahdid solmoqda.
Rossiya iqtisodiyotining o‘sishi
Rossiya iqtisodiyoti 2016–2026 yillar oralig‘ida 107 foizga o‘sib, XVJ prognozlariga ko‘ra 2,7 trillion dollarga yetdi. Bu o‘sish 2014–2016-yillardagi moliyaviy inqirozdan keyin boshlangan tiklanish bilan bog‘liq bo‘lgan.
O‘sish asosan neft va gaz eksportiga tayangan. Shu bilan birga, Rossiyaga 2014-yilda Qrim anneksiyasidan keyin va 2022-yilda Ukrainaga keng ko‘lamli bosqindan so‘ng joriy etilgan sanksiyalar sharoitida ham iqtisod o‘sgan.
AQSH va Yevropa Ittifoqi sanksiyalar kiritgan bo‘lsa-da, Rossiyaning energiya eksportlari Xitoy va Hindiston tomon qayta yo‘naltirilgan, ammo pastroq narxlarda sotilgan.
