Dubayda ko‘chmas mulk narxi 32 foizga tushib ketdi
Yaqin Sharqdagi harbiy mojaro keskinlashishi Dubay ko‘chmas mulk bozorida misli ko‘rilmagan pasayishga sabab bo‘ldi. Bozor qiymati allaqachon uchdan bir qismiga yaqin yo‘qotishga uchragan.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozining bloklanishi sabab neftga bog‘liq Fors ko‘rfazi mamlakatlarida moliyaviy inqiroz yuzaga kelishi muqarrar bo‘lib, bu AQSH aktivlarining ommaviy sotilishiga va AQSHda qarz olish qiymatining keskin oshishiga olib kelishi mumkin. Bu haqda «Doug Casey's Crisis Investing» tahliliy byulleteni xabar berdi.
«Xavfsiz boshpana» illyuziyasi va kapitalning yo‘qolishi
Amirlikdagi ommaviy developer kompaniyalarining bozor qiymatini kuzatib boruvchi va investorlar kayfiyatining ishonchli indikatori hisoblangan ko‘rsatkich hisoblangan Dubay ko‘chmas mulk indeksi (DFM Real Estate Index) Eron bilan mojaro boshlanganidan beri 32 foizga tushib ketdi. Bu pasayish bozor 2025-yil davomida erishgan barcha yutuqlarni deyarli yo‘qqa chiqardi.
Indeks o‘zining eng yuqori nuqtasiga 27-fevral kuni – 16 910 punktga yetganda chiqqan edi. Bu AQSH va Isroil Eronga raketa zarbalari berganidan bir kun oldin sodir bo‘lgan. Hozirda esa bu ko‘rsatkich taxminan 11 516 punktgacha tushib ketgan.
Bu dinamika o‘tgan yilgi natijalardan keskin farq qiladi. 2025-yilda amirlik ko‘chmas mulk bozoridagi tranzaksiyalar hajmi tarixiy maksimumga yetib, taxminan 250 milliard dollarni tashkil etgan. Shu bilan birga 270 mingdan ortiq bitim tuzilgan.
Biroq spekulyativ bum jang harakatlarining to‘g‘ridan to‘g‘ri oqibatlari sabab keskin to‘xtadi. Eron dronlari va raketalari hujumlari natijasida muhim infratuzilma obyektlari zarar ko‘rdi. Jumladan:
«Fairmont» mehmonxonasi
Jebel-Ali porti
Dubay xalqaro aeroporti (DXB).
Urib tushirilgan raketalar parchalari shaharning mashhur joylarida yong‘inlarga sabab bo‘ldi. Bu esa Dubayning global investorlar uchun xavfsiz boshpana sifatidagi imijini jiddiy ravishda buzdi.
Zanjirli reaksiya: neft shokidan AQSH aktivlarining ommaviy sotilishigacha
Birlashgan Arab Amirliklarining tijoriy dvigateli hisoblangan Dubaydagi vaziyat butun mintaqadagi kengroq moliyaviy inqirozning indikatori bo‘lib xizmat qilmoqda. Ho‘rmuz bo‘g‘ozi yopilishi tufayli Fors ko‘rfazi mamlakatlari jiddiy likvidlik tanqisligiga duch kelmoqda. Ularning iqtisodiyotlari diversifikatsiya qilinmagan, asosan neft sotishdan tushadigan daromadlar hisobiga ishlaydi. Bu tushumlar kamayishi bilan hukumatlar xorijda joylashgan kapitalni shoshilinch tarzda qaytarishga majbur bo‘ladi.
Bu jarayon AQSH moliyaviy tizimi uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri xavf tug‘diradi. O‘nlab yillar davomida Fors ko‘rfazidagi neft ishlab chiqaruvchi davlatlar o‘z daromadlarini Amerika aktivlariga qayta investitsiya qilib kelgan.
2024-yil oxiri holatiga ko‘ra, faqat Saudiya Arabistoni, BAA va Quvaytning o‘zi 1 trillion dollardan ortiq AQSH aktivlariga egalik qilgan.
Ichki budjet tanqisligini qoplash uchun bu zaxiralarni majburiy ravishda sotish fond bozorlarida ommaviy sotuvlarni, AQSH g‘aznachilik obligatsiyalari daromaddorligining keskin oshishini va shunga mos ravishda qarz olish qiymatining oshishini keltirib chiqaradi.
Investor Dag Keysi Eron bilan bog‘liq inqirozni «oxir-oqibat o‘z pufagini topgan igna» deb ta’riflab, bozordagi bu asosiy zaifliklar urush haqidagi xabarlar birinchi sahifalardan yo‘qolgandan keyin ham saqlanib qolishini ta’kidladi.
