Байрам ўрнига мотам: Фаластин бўйича ҳафталик сарҳисоб

Дунё бўйлаб мусулмонлар Рамазон ойининг тугаши — Рамазон ҳайитини нишонлаётган ва АҚШ-Исроилнинг Эронга қарши уруши тўртинчи ҳафтага ўтган бир пайтда, босиб олинган Ғарбий соҳилдаги фаластинликлар зўравонликлар тўлқинига дуч келди. Кўплаб исроилликлар ўз давлатига ноқонуний равишда қўшиб олишни хоҳлайдиган ушбу ҳудуддаги кўплаб фаластинликлар яшайдиган маҳаллаларнинг кириш дарвозалари исроиллик кўчиб келганлар томонидан тўсиб қўйилди. Улар шунингдек уйларни ёқиб юборди ва зайтунзорларни булдозер билан текислаб ташлади.

Исроилнинг Фаластин миллий ўзлигини намоён этишга нисбатан олиб бораётган жорий сиёсатининг ўзига хос рамзий кўриниши сифатида, Исроил расмийлари Ҳайит байрами кунларида мусулмон намозхонларни Ал-Ақсо масжиди мажмуасидан чиқариб юборганини оқлаш учун Эрон билан давом этаётган можародан фойдаланди. Хабарларга кўра, бу Исроил 1967-йилда муқаддас қадамжони босиб олганидан бери биринчи марта юз бермоқда. Шунингдек, Исроил полицияси Қуддусдаги Эски шаҳар дарвозалари олдида ибодат қилишга уринган фаластинликларни тарқатиш учун овозли гранаталар ва жисмоний куч ишлатди. Намозхонларни бундай мажбурий тарқатиш ҳолатлари бундан олдин ҳам бир неча кун давомида кузатилган эди.

18-март куни Ғарбий соҳил жанубидаги Байт Авва аҳоли пунктида ракета қолдиқлари тушиши оқибатида тўрт нафар фаластинлик аёл ҳалок бўлди. Таъкидлаш жоизки, Исроил шаҳарларидан фарқли ўлароқ, бу ҳудудда ҳаво ҳужумидан огоҳлантирувчи сиреналар ва махсус бошпаналар мавжуд эмас.

Уруш ҳаракатлари давом этаётган бўлса-да, фаластинликлар асосий эътиборни ноқонуний кўчиб келганларнинг (сеттлерларнинг) зўравонлиги ва ҳаракатланишдаги чекловлардан азият чекмоқда. Шанба куни Байт Имринда яшовчи кўчиб келганлардан бири — Яҳуда Шерманнинг ўлимидан сўнг, зўравонликлар якшанба тонгида ўз чўққисига чиқди. Қора либос кийган ва ниқоб таққан 100 га яқин исроиллик Наблус жанубидаги Жалуд ва Қарют қишлоқларига бостириб кирди.

Маҳаллий манбаларнинг хабар беришича, ҳужумчилар камида бешта автомобил ва 10 дан ортиқ уйга ўт қўйган. Шунингдек, Жалуд қишлоқ кенгаши биноси ёқиб юборилган, ўт ўчириш машинасига ҳужум қилиниб, ҳайдовчи яраланган ҳамда масжидни ёқишга уриниш бўлган. Ҳар икки қишлоқ четида Исроил армияси ва полицияси бўлишига қарамай, бундай тартибсизликларнинг олди олинмаган.

Якшанба куни зўравонликлар кўлами янада кенгайди. Кўчиб келганлар Наблуснинг шимоли-ғарбидаги Дайр Шараф қишлоғида автомобилларни ёқиб юборишди. Дайр ал-Хатабда уйларга ўт қўйилиши оқибатида аҳоли вакиллари яраланди. Бурқа қишлоғидаги тиббиёт клиникасини ёқишга уриниш эса маҳаллий фаластинликларнинг аралашуви билангина тўхтатиб қолинди.

Мазкур ҳужумлар Шерманнинг ўлими учун ўзига хос қасос бўлгани айтилмоқда. Исроил томони унинг автомашинасига фаластинлик ҳайдовчи атайлаб келиб урилган деб ҳисобламоқда. Бироқ маҳаллий фаластинликлар марҳумнинг ўзи фермерга тегишли пикапни ўғирлаб, чуқурга қулаганини тахмин қилмоқда. Шерманнинг дафн маросимида иштирок этганлардан бири «The Times of Israel» нашрига берган интервюсида бу 18 ёшли йигитни Ғарбий соҳилдан фаластинликларни сиқиб чиқаришга фаол интилган шахс сифатида таърифлаган: «У яҳудийлар бу жойга қайтиши учун душманни бутунлай ҳайдаб чиқариш мақсадида ҳар куни подасини шу ерда ўтлатар эди».

Гарчи Шерман яшаган аҳоли пункти Исроил қонунларига кўра ҳам ноқонуний саналса-да, якшанба куни унинг дафн маросимида Исроил молия вазири Безалел Смотрич иштирок этди. У ўз нутқида Исроил ҳукумати Фаластин Маъмуриятини тугатиш ва Ғарбий соҳилдаги чекланган мухториятга барҳам бериш устида ишлаётганини таъкидлади. Бу ҳолат ҳукумат ичида ноқонуний кўчиб келганларни қўллаб-қувватлаш қанчалик кучли эканини кўрсатади. Исроил расмийлари бу борада «Al Jazeera»нинг изоҳ сўрашига жавоб бермади.

Ҳужумлар ва ҳибсга олишлар тўлқини

Исроиллик кўчиб келганлар томонидан уюштирилаётган ҳужумларга қарамай, Исроил кучлари асосан фаластинликларни ҳибсга олмоқда. Шанба куни тунда кўчиб келганлар Жениндан жанубда жойлашган Ал-Фандақумияга бостириб кириб, уйлар ва автомобилларни ёқиб юборди. Сўнгра улар қўшни Силат ад-Дҳаҳер қишлоғига ўтиб, яна иккита уйга ўт қўйди ва олти кишини яралади. Фаластин манбаларига кўра, Исроил кучлари ҳужумчиларни тўхтатишга уринмаган. Фаластинлик фаолларнинг хабар беришича, 17 март куни Рамаллоҳнинг шимоли-шарқидаги Жилжилия қишлоғида кўчиб келганлар Юсуф Музаҳимнинг уйига бостириб кирган. Шундан сўнг улар Исроил армиясини чақириб, уй эгаси ва унинг 12 ҳамда 14 ёшли икки ўғлини ҳибсга олдирган. Шу каби ҳолатлар Салфит музофоти ва Жанубий Хеброн тепаликларида ҳам қайд этилган.

Ерларни тортиб олиш ва бузиш ишлари

Босиб олинган Ғарбий соҳилда фаластинликларнинг ерларини тортиб олиш кампанияси доирасида ўтган ҳафтада ҳам қишлоқ хўжалиги майдонларига жиддий зарар етказилди. Исроил булдозерлари Нилин ҳудудидаги ажратувчи девор бўйлаб бир неча кун давомида зайтун дарахтларини қўпориб ташлагани тасвирга олинди. Наблус яқинидаги Хуварада эса 1500 дан ортиқ зайтун дарахти бўлган 100 дунам (0,1 квадрат километр) майдон булдозерлар билан текисланди. Масафер Ятта ҳудудида кўчиб келганлар ўз чорвасини экин майдонларига қўйиб юбориш орқали 130 дан ортиқ зайтун дарахтини пайҳон қилгани айтилмоқда.

Бундан ташқари, 16-март куни Исроил расмийлари Тубас ва Таммундаги фаластинлик оилаларга тегишли 268 дунам (0,268 квадрат километр) ерни «ҳарбий мақсадларда» мусодара қилиш бўйича буйруқ чиқарди. Икки кундан сўнг аскарлар янги йўл қурилишини бошлаш учун Таммунга экскаватор билан кириб келди. Маълумот ўрнида, 15-март куни айнан шу ҳудудда машинада кетаётган фаластинлик оиланинг тўрт аъзоси Исроил кучлари томонидан ўлдирилган эди.

Иордан водийсидаги Фасайел ал-Вустада Исроил кучлари қишлоқда қолган сўнгги уйни ҳам бузиб ташлади. Ваҳоланки, Исроил Олий суди бу оилага шу ерда яшашга рухсат берувчи келишувни тасдиқлаган эди. Душанба куни Дума қишлоғи яқинида ҳам Исроил Фуқаролик маъмурияти томонидан олиб борилаётган бузиш ишлари суратга олинди.

Йўллар тўсилди, аҳоли пунктлари яккаланиб қолди

17-мартдан бери исроиллик кўчиб келганлар ҳар тунда 10 дан ортиқ асосий йўл чорраҳаларида тўпланиб, фаластинликларнинг автомобилларига ҳужум қилмоқда. Якшанба куни юқорида тилга олинган Шерманнинг дафн маросими сабабли 60-рақамли автомагистралнинг бир қисми тўлиқ ёпилди. Фаластинликлар учун барча кириш йўллари беркитилиб, фақат олдиндан рухсат олинган тез ёрдам машиналаригагина йўл берилди.

Эрон билан уруш бошланганидан бери жорий этилган ҳаракатланиш чекловлари янада кучайиб, кўчиб келганлар кўплаб Фаластин маҳаллаларининг кириш йўлларини тўсиб қўйгани хабар қилинмоқда. Бу норозиликлар Исроил ҳарбийларининг бир нечта ноқонуний аванпостларни (кичик аҳоли пунктларини) бузиб ташлаши ортидан бошланди. Кўчиб келганлар буни «қизил чизиқдан ўтиш» деб баҳолади ва тунги йиғилишларда фаластинликларнинг машиналарига тош отиш ҳужумларига ўтиб кетди.

Фаластинликлар қийноққа солингани ҳақидаги халқаро хабарлар ва юзлаб собиқ хавфсизлик зобитларининг «яҳудийлар зўравонлиги ва терроризми» ҳақидаги очиқ хати тарқалгач, 18 март куни Исроил бош штаби бошлиғи Эял Замир тинч аҳолига қилинган ҳужумларни «маънавий ва ахлоқий жиҳатдан қабул қилиб бўлмайди» деб баёнот берди. Исроилнинг собиқ бош вазири Нафтали Беннет ҳам бу фикрга қўшилди. Бироқ, амалда шу ҳафтанинг ўзидаёқ кўчиб келганлар айнан Исроил ҳарбийлари ҳимояси остида Наблус яқинидаги бузиб ташланган аванпостни қайта қураётгани маълум бўлди.

Исроилнинг инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи «B’Tselem» ташкилоти маълумотларига кўра, 28-февралда Эронга қарши уруш бошланганидан бери Ғарбий соҳилда камида 14 нафар фаластинлик ҳалок бўлган. Уларнинг саккиз нафари ҳарбийлар, олти нафари эса қуролланган кўчиб келганлар томонидан ўлдирилган бўлиб, бу сўнгги пайтлардаги энг хавотирли кўрсаткичдир.

Ғазога ёрдам киритиш бўйича чекловлар сақланиб қолмоқда

Ғазода эса вазият янада оғирлашмоқда. АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши бошланганидан бери Ғазога кираётган гуманитар ёрдам миқдори кескин камайди, бу эса нарх-навонинг ошиб кетишига олиб келди. Пайшанба кунига келибгина Миср чегарасидаги Рафаҳ ўтказиш пункти қайта очилди, аммо кириб-чиқиш бўйича жиддий чекловлар ҳамон сақланиб қолмоқда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти шифохоналарда дори-дармон ва ёқилғи тақчиллиги кескинлашганидан огоҳлантирмоқда. Яқиндагина Исроил томонидан фаолияти тўхтатиб қўйилган бир қатор гуманитар ташкилотлар Ғазода очарчилик хавфи қайтадан кучайиши мумкинлигидан хавотир билдирмоқда.

Айни пайтда, ўтган ҳафта АҚШ расмийлари «NPR» нашрига берган интервюсида Ғазони қайта тиклаш учун Ҳамас воситачиларига қуролсизланиш бўйича расмий таклиф киритилганини маълум қилди. Бироқ, 28 февралда бошланган Эронга қарши уруш сабабли АҚШ бошчилигидаги Тинчлик кенгашининг фаолияти деярли тўхтаб қолган. Октябр ойидаги ўт очишни тўхтатиш келишувининг шартлари бажарилмаётган бир пайтда, Исроилнинг ҳаво ҳужумлари давом этмоқда. 17-март куни Хон Юнусда уч киши, 19-март куни Ғазо шаҳрида дрон ҳужуми оқибатида тўрт киши ва якшанба куни Нусайрат қочқинлар лагерида яна тўрт киши ҳалок бўлди. Душанба куни эрталаб Исроил танклари Ғазо шаҳрининг шарқий қисмини, артиллерия эса Бурейж қочқинлар лагерини кучли ўққа тутгани хабар қилинмоқда. Фаластин соғлиқни сақлаш расмийларига кўра, октябр ойидаги келишувдан бери Ғазода жами 680 нафар фаластинлик ҳалок бўлган.