Трамп Эронга қарши «тарихдаги энг ҳалокатли иқтисодий операция»ни эълон қилди

АҚШ президенти Доналд Трамп Эронга қарши «энг ҳалокатли иқтисодий операция» бошланганини эълон қилди. Бу қарор икки давлат ўртасида беш ойдан ортиқ давом этаётган урушни тугатишга қаратилган музокаралар боши берк кўчага кириб қолган бир пайтда қабул қилинди.

Чоршанба куни Трамп ўзининг «Truth Social» тармоғидаги саҳифасида Эрон келишувга эришиш имкониятини қўлдан бой берганини ва энди мамлакат «мисли кўрилмаган кўламдаги иқтисодий уруш ҳамда яккаланиш» гирдобида қолишини ёзди. Шу билан бирга, у Эрон билан иқтисодий ҳамкорлик қилувчи ҳар қандай давлатга нисбатан қатъий санкциялар қўллаш билан таҳдид қилди.

«Ўз молия институтлари, корхоналари, аэропортлари ёки давлат идоралари орқали Эронга бирор кўринишда кўмак берадиган ҲАР ҚАНДАЙ давлатнинг ўзи ЖУДА ОҒИР иқтисодий оқибатларга дуч келади. Нефт контрабандаси, своп линиялари, пул ўтказмалари, валюта айирбошлаш шохобчалари, кемаларни рўйхатга олиш ва сохта компаниялар — буларнинг барчаси ҲОЗИРОҚ тўхтатилиши шарт. Кимни назарда тутаётганимни жуда яхши биласиз. Бу ҳақиқий ИҚТИСОДИЙ ҚИЁМАТ бўлади. Эрон таҳдидини яккалаш ва мағлуб этиш учун барча иттифоқчиларимиз АҚШ билан бирлашиши керак», — деб ёзди у.

Бу Трампнинг Эронга иқтисодий санкциялар билан биринчи марта таҳдид қилиши эмас. Унинг маъмурияти апрел ойидан буён Теҳронни яккалаш ва даромад манбаларини тўсиб қўйишга қаратилган «Иқтисодий ғазаб операцияси» доирасида Эронга қарши босим кампаниясини олиб бормоқда.

Теҳроннинг энергия экспортидан оладиган тушумларини кесиш мақсадида, АҚШ бунга қадар ҳам Эроннинг нефт, денгиз қатнови ва молия секторларига нисбатан кенг қамровли санкциялар жорий қилган эди. Шунингдек, Эрон портларига денгиз қамали ўрнатилиб, мамлакатга ўз нефтини хорижга сотишда кўмаклашган компаниялар, воситачилар ва танкерлар нишонга олинган.

Умидсизлик

Эрон расмийлари бунга зудлик билан муносабат билдирмади. Маҳаллий оммавий ахборот воситалари эса Трампнинг баёнотида ҳеч қандай янгилик йўқлигини таъкидлаб, унга унчалик эътибор қаратмади.

«IRIB» давлат телерадиокомпанияси мазкур баёнот «ҳарбий тажовузнинг муваффақиятсизлиги» ортидан янграганини маълум қилди.

Ярим расмий «Тасним» ахборот агентлиги эса бу ҳолат «янгилик эмаслиги, чунки Қўшма Штатлар йиллар давомида Эрон билан ҳар қандай молиявий ва иқтисодий алоқаларни тўсиб қўйишга уриниб келаётганини» қайд этди. Шунингдек, агентлик Эрон «бундай чекловларни айланиб ўтишни аллақачон ўрганиб олганини ва бу борада катта тажриба тўплаганини» таъкидлади.

Бошқа бир ярим расмий нашр — «Фарс» ахборот агентлиги ҳам Трампнинг даъволарини «хомхаёл» деб атади. Агентлик АҚШ шу пайтгача Эроннинг «муқаррар қулаши» ва ҳарбий жиҳатдан йўқ қилиниши ҳақида бир неча бор жар солганини, бироқ ҳеч қандай амалий натижага эриша олмаганини эслатиб ўтди.

«Ал Жазира» мухбири Майк Ханнанинг сўзларига кўра, Трампнинг бу галги қадами феврал ойида бошланган можаронинг боши берк кўчага кириб қолгани ва у «маълум маънода умидсизликка тушганидан» далолат беради.

Унинг таъкидлашича, энг аввало, «Трамп Эронга шу пайтгача қўлланилмаган яна қандай иқтисодий босим ўтказа олиши мумкин?» деган савол туғилади. Шу сабабли, бу баёнот Эрон расмийларига «навбатдаги қуруқ пўписа»дек туюлиши эҳтимоли юқори.

«Эронга қарши иқтисодий чораларни кучайтиришга қаратилган бу ҳаракатнинг қанчалик самара беришини баҳолаш учун бизда етарли маълумот йўқ. Шундай бўлса-да, Трамп бу қадами орқали жамоатчилик олдида қатъий позицияга эга сиёсатчидек кўринишга умид қилмоқда», — деди Ханна.

Хитой билан боғлиқ муаммо

Трампнинг бу баёноти Эроннинг асосий савдо ҳамкорларидан бири бўлган Бирлашган Араб Амирликлари Теҳрон билан барча молиявий алоқаларни тўхтатганидан бир неча соат ўтиб янгради. Бундан олдинроқ БАА Эронни ўз ҳудудий сувлари томон иккита баллистик ракета учирганликда айблаган эди.

Брандеис университетининг Яқин Шарқ иқтисодиёти бўйича профессори Нодир Ҳабибийнинг таъкидлашича, Трамп Хитойда «ҳанузгача Эрон нефтини сотиб олаётган сўнгги гуруҳ — мустақил кичик нефтни қайта ишлаш заводларига хизмат кўрсатувчи молия институтларини нишонга олиши мумкин».

Таҳлилчининг фикрича, Трамп нишонга олиши мумкин бўлган Эроннинг бошқа йирик савдо ҳамкорлари рўйхатига Хитой, Ироқ ва Туркия ҳам киради.

Ҳабибийнинг қўшимча қилишича, АҚШ учун Эроннинг Туркия, Ироқ ва Марказий Осиё давлатлари билан қуруқликдаги савдосига нисбатан тўлиқ чекловлар жорий этиш ҳам осон кечмайди.

«Obsidian Risk Advisor» компаниясининг бошқарувчи директори Бретт Эриксоннинг фикрича, Трамп таҳдид қилаётган чораларнинг шу пайтгача қўлланилмай келгани, уларнинг қанчалик хавфли эканидан далолат беради.

«Агар бу чоралар Трамп маъмурияти учун хавф ва фойда нуқтаи назаридан мақбул бўлганида эди, улар аллақачон амалга оширилган бўларди», — деди у.

Эриксоннинг сўзларига кўра, Хитой банклари «Трамп қўллай оладиган энг таъсирчан ва энг кучли восита» ҳисобланади.

«БААнинг кеча Эрон билан бизнесни тўхтатиш ҳақидаги баёнотининг амалда бажарилиши билан бирлашса, бу комбинация ҳақиқатан ҳам кучли таъсирга эга бўлиши мумкин. Аммо бу жараёндаги энг катта чекловчи омил вақт бўлиб қолмоқда. Эронга қарши иқтисодий уруш нафақат натижа бериши, балки бу натижаларни жуда қисқа фурсат ичида кўрсатиши керак», — деди мутахассис.