АҚШ, Исроил ва Эрон уруши: 26-кун воқеалари

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган ҳарбий ҳаракатлари давом этмоқда. Дипломатик ечим топиш борасидаги уринишлар кучайганига қарамай, бўлажак музокаралар ҳақида бир-бирига зид хабарлар тарқалмоқда. Эрон, Исроил ва бутун Форс кўрфази минтақасида ракета зарбалари ҳамда ҳужумлар қайд этилмоқда.

Шу билан бирга, Қўшма Штатлар ҳам ҳарбий кескинликни ошириш, ҳам мулоқотга тайёрлик борасида ўзаро қарама-қарши ишоралар бермоқда.  

Можаро жаҳон энергия бозорларини саросимага солишда давом этмоқда.

Эрондаги вазият

· Давом этаётган можаро ва зарбалар: АҚШ ва Исроилнинг Эронга ҳужумлари тўхтамаяпти. Теҳрон жанубидаги сўнгги ҳужум оқибатида камида 12 киши ҳалок бўлди ва 28 киши яраланди. Шаҳар шарқидаги портлашлар эса мактаб ва бир неча турар жой биноларини вайрон қилгани айтилмоқда.

· Музокаралар ҳақидаги қарама-қарши маълумотлар: Трамп урушни тугатиш бўйича Эрон билан музокаралар олиб борилаётганини айтди. Унинг таъкидлашича, Теҳрон ядро қуролига интилмасликка рози бўлган.

· Бу — янги ён босиш эмас: Эрон аллақачон ядро қуролига интилмаслигини билдириб келади. Теҳрон ядровий қуролланиш дастури йўқлигини бир неча бор таъкидлаган. Собиқ олий раҳнамо Оятуллоҳ Али Хоманаий 2003-йилдаёқ ядро қуролига қарши фатво чиқарган эди.

· Таклиф этилган 15 банддан иборат тинчлик режаси: Оммавий ахборот воситаларининг хабарига кўра, Вашингтон можарони тугатиш учун Эронга 15 банддан иборат режа тақдим этган. Бу жараёнда Покистон армияси қўмондони Саид Осим Мунир воситачилик қилгани айтилмоқда.

· Ички саросима: «Ал-Жазира»нинг хабар беришича, АҚШнинг дипломатия ҳақидаги даъволари эронликлар орасида катта тушунмовчилик келтириб чиқарган. Чунки амалдаги вазият ҳамон бомбардимонлар, ракета зарбалари ва мудофаа ҳаракатларидан иборат бўлиб қолмоқда.

· Эроннинг урушдаги мақсадлари: Теҳрон урушни ўз шартлари асосида тугатишни ва можаро такрорланмаслиги учун етарлича тўхтатувчи кучга эга бўлишни истайди.

· Ҳўрмуз: Халқаро денгиз ташкилотига берилган баёнотга кўра, Эрон «душманлик ниятида бўлмаган кемалар» Ҳўрмуз бўғози орқали ўтиши мумкинлигини маълум қилган.

Уруш дипломатияси

· Исломобод музокаралар учун майдон таклиф қилди: Покистон бош вазири Шаҳбоз Шариф Исломобод АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши урушини тўхтатиш бўйича музокараларга мезбонлик қилишга тайёрлигини билдирди.

· Хитой ва Франция музокаралар ўтказишга чорламоқда: Хитойнинг бош дипломати Ван ЙИ Эрон томонига «музокара қилиш ҳар доим урушишдан кўра яхшироқ» эканини айтган. Франция президенти Эммануэл Макрон эса Теҳронни урушни тугатиш йўлида музокараларга киришишга чақирган.

Кўрфаз минтақасидаги вазият

· Қувайт аэропортидаги ёнғин: Дрон ҳужуми Қувайт халқаро аэропортидаги ёнилғи бакига келиб урилиши оқибатида ёнғин чиқди. Қувайт Фуқаро авиацияси бош бошқармаси зудлик билан фавқулодда чораларни ишга солди. Расмий маълумотларга кўра, ҳодиса оқибатида фақат моддий зарар кўрилган, аҳоли ва ходимлар орасида қурбонлар ёки жароҳатланганлар йўқ.

· Саудия Арабистони ракеталарни уриб туширди: Саудия Арабистони Мудофаа вазирлиги мамлакатнинг энг йирик ва муҳим нефт иншоотлари, жумладан Рас-Танура, Гавар ва Абқайқ жойлашган Шарқий провинцияга бир неча бор ҳужум уюштирилгани ҳақида хабар берди. Саудия мудофаа кучлари сўнгги 11 соат ичида шарқий ҳудудда камида 32 та дрон ва битта баллистик ракетани уриб туширган.

· Баҳрайн: Давом этаётган ҳужумлар Баҳрайнда ҳам талафотларга сабаб бўлди. Бирлашган Араб Амирликлари томонининг маълум қилишича, Баҳрайнда Эрон томонидан йўлланган зарбалар оқибатида БАА Қуролли кучлари билан ҳамкорликда хизмат қилаётган Марокаш фуқароси ҳалок бўлган.

АҚШдаги вазият

· Трамп Эрон АҚШга «совға» берганини айтди: Доналд Трамп Эроннинг амалдаги раҳбарияти унга Ҳўрмуз бўғози билан боғлиқ, «улкан маблағга тенг» бўлган «жуда катта совға» тақдим этганини айтди. Мазкур воқеадан сўнг АҚШ президенти музокаралар орқали келишувга эришиш имкониятларини юқори баҳолаган.

· АҚШ 82-ҳаво-десант дивизиясини сафарбар этади: Америка оммавий ахборот воситаларининг хабар беришича, Қўшма Штатлар Эронга қарши амалиётларни қўллаб-қувватлаш учун Яқин Шарққа ўз элита бўлинмаси — 82-ҳаво-десант дивизиясининг 3000 га яқин аскарини юборишни режалаштирмоқда.

· Санкциялар ва нефт босими: Уруш туфайли юзага келган глобал талаб босими сабабли АҚШ Эрон нефтига қўйилган айрим санкцияларни юмшатди. Бироқ иқтисодчи Стив Ханке бу қадам халқаро санкциялар тизимига путур етказиши мумкинлигидан огоҳлантирди.

Исроилдаги вазият

· Исроилга ракета ҳужумлари: 24-март куни кечқурун Исроил ҳарбий қўмондонлиги Эрон томонидан мамлакат ҳудудига ракета отилгани ҳақида огоҳлантирди. Мазкур ҳужумга қадар кун давомида ўндан ортиқ ракета хавфи эълон қилинган эди.

· «Хавфсизлик ҳудуди»: Исроил Эрон томонидан қўллаб-қувватланувчи «Ҳизбуллоҳ»га қарши курашни давом эттирар экан, Ливан ичкарисидаги 30 километрлик ҳудудни «хавфсизлик зонаси» сифатида назоратга олишини билдирди.

· Дипломатик йўналишлардаги тафовутлар: Исроилнинг БМТдаги элчиси Данни Данон Исроил АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокараларда иштирок этмаётганини ва Эроннинг ядровий ҳамда ракета имкониятлари бутунлай йўқ қилинмагунча ҳужумлар тўхтамаслигини таъкидлади.

Нефт, энергия бозорлари ва Ҳўрмуз бўғози

· Глобал бозорлардаги узилишлар: Форс кўрфазидаги минтақавий беқарорлик жаҳон бозорларига занжирли реакция каби салбий таъсир кўрсатмоқда. Америкалик иқтисодчи Стив Ханкенинг фикрича, мазкур можаро Кўрфаз минтақасидан гелий ва ўғит каби стратегик муҳим товарларнинг эркин етказиб берилишини чеклаб қўйган.

· Энергетика сиёсати ва қазиб олинувчи ёнилғига боғлиқлик: Таҳлилчиси Кетан Жошининг таъкидлашича, аҳолига ёнилғини тежаш ёки уйдан туриб ишлаш бўйича берилаётган ҳозирги тавсиялар «шунчаки бошланиши» холос. Ҳукуматлар энергия ресурсларини етказиб беришнинг мураккаб глобал занжирларига бўлган қисқа муддатли қарамликни зудлик билан камайтиришга мажбур бўлмоқда. Шу сабабли, яқин келажакда ихтиёрий тавсиялар мажбурий қоидаларга айланиши мумкин.

· Шри-Ланка чироқларни ўчирмоқда: Шри-Ланкада энергия истеъмолини 25 фоизга қисқартириш ва таъминот тақчиллигини бартараф этиш мақсадида кўча чироқлари, неон рекламалари ва билбордларни ўчиришга буйруқ берилди.

· Филиппин энергетика соҳасида фавқулодда ҳолат эълон қилди: Президент Фердинанд Маркос ёнилғи нархининг кескин кўтарилиши оқибатида юзага келган иш ташлаш хавфи туфайли мамлакатда миллий энергетика фавқулодда ҳолатини жорий этди. Ҳозирда ҳукумат ёнилғи ва ҳаётий муҳим товарлар таъминоти барқарорлигини кафолатлаш бўйича кечиктириб бўлмайдиган чораларни кўрмоқда.