BAA va Qatar AQSHni Eron bilan muzokaraga undamoqda: gaz va neft bozori xavf ostida
Fors ko‘rfazi davlatlari Yaqin Sharqdagi mojaroni diplomatik yo‘l bilan hal qilish uchun keng ko‘lamli koalitsiya tuzishga intilmoqda: energiya resurslari narxining keskin ko‘tarilishi global iqtisodiyotni izdan chiqarishi mumkin.
BAA va Qatar hukumatlari AQSH Prezidenti Donald Trampni Eron bilan ziddiyatni to‘xtatish va muzokaralar boshlashga ishontirish uchun o‘z ittifoqchilari orqali lobbichilik qilmoqda.
«Bloomberg» nashrining xabar berishicha, mintaqa davlatlari vaziyatning yanada keskinlashishidan va energiya tashuvchilar narxining nazoratsiz o‘sishidan xavotirda. Qatarlik ekspertlarning fikricha, agar mintaqadagi dengiz yo‘llari 2026-yilning shu haftasi o‘rtalarigacha to‘silgan holda qolsa, tabiiy gaz narxlari 2-martdagi sakrashdan ham yuqoriroq darajaga chiqishi mumkin.
Eron dronlarining hujumi natijasidan so‘ng Qatar dunyodagi eng yirik STG eksport qilish obyektida ishlab chiqarishni to‘xtatishga majbur bo‘ldi. Buning ortidan Yevropada gaz narxi 50 foizdan ko‘proqqa qimmatlashdi. Shu bilan birga, Saudiya Arabistonidagi eng yirik neftni qayta ishlash zavodi ham ehtiyot chorasi sifatida o‘z faoliyatini to‘xtatgan.
Qatar jahon STG bozorining qariyb 20 foizini ta’minlashi inobatga olinsa, ta’minotdagi har qanday uzilish Osiyo va Yevropa bozorlaridagi muvozanatni buzib yuboradi.
Bu vaqtda BAA va Qatar o‘z havo hujumidan mudofaa (HHM) tizimlarini shoshilinch ravishda kuchaytirish ustida ishlamoqda. Hukumatlar Trampning harbiy amaliyotni tez orada to‘xtatishiga shubha bilan qarashmoqda. BAA o‘rta masofadagi HHM tizimlari bo‘yicha yordam so‘ragan bo‘lsa, Qatar dronlarga qarshi kurashishda ko‘mak so‘ramoqda. Ma’lum bo‘lishicha, Qatar ixtiyoridagi «Patriot» zenit-raketa majmualari uchun raketa-tutuvchilar zaxirasi hozirgi shiddatli vaziyatda atigi to‘rt kunga yetadi xolos.
Ishlab chiqarishning to‘xtashi
«Reuters» agentligining ma’lumotiga ko‘ra, 2-mart kuni Eron dronlari «QatarEnergy» kompaniyasining energetika obyektlariga zarba berganidan so‘ng STG ishlab chiqarish to‘liq to‘xtatilgan. Bu nafaqat narxlarga, balki global ta’minot zanjiriga ham zarba bo‘ldi. Qatar AQSHdan keyin dunyodagi ikkinchi yirik eksportyor hisoblanadi va uning bozordagi rolini qisqa muddatda boshqa manba bilan almashtirishning imkoni yo‘q.
Saudiya Arabistonidagi neft zavodining to‘xtashi esa neft mahsulotlari tanqisligi xavfini yuzaga keltirmoqda. Mintaqa davlatlari Eron zarbdor dronlari ballistik raketalardan ko‘ra ko‘proq xavf tug‘dirayotganini tan olmoqda. Hujumlarning aniq nishonga tegishi energetika infratuzilmasining naqadar zaif ekanini ko‘rsatdi. Shu sababli Doha va Abu Dabi harbiy yechimdan ko‘ra diplomatiya samaraliroq ekanini ta’kidlamoqda.
Hozir ko‘rfaz davlatlari Tramp ma’muriyatiga bosim o‘tkazish uchun xalqaro hamjamiyatni safarbar qilmoqda. Ularning maqsadi — mintaqaviy urushning iqtisodiy oqibatlarini tushuntirish orqali Vashingtonni muloqot stoliga qaytarishdir. Biroq Oq uyning qat’iy pozitsiyasi va Eronning javob qaytarishi bu jarayonni qiyinlashtirmoqda.
Strategik xavflar va istiqbol
Fors ko‘rfazidagi keskinlik davom etar ekan, jahon fond birjalarida beqarorlik saqlanib qoladi. Neft va gaz narxlarining oshishi inflatsiyani kuchaytirib, global iqtisodiy o‘sishni sekinlashtirishi tayin. BAA va Qatar uchun bu nafaqat xavfsizlik, balki asosiy daromad manbalarini himoya qilish masalasidir.
2026-yil 3-mart holatiga ko‘ra, diplomatik kanallar orqali faol muloqotlar olib borilmoqda. Agar yaqin kunlarda kelishuvga erishilmasa, energiya resurslari narxi tarixiy maksimumlarni yangilashi mumkin.
