Dengiz qamali Tehronni yangi yo‘llar izlashga majbur qildi: Eron Rossiyadan ko‘mak kutmoqda

AQSH tomonidan dengiz qamali joriy etilganidan so‘ng, Eron o‘z neftini eksport qilishning muqobil yo‘llarini izlamoqda. AQSH Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) ma’lumotlariga ko‘ra, qamal boshlanganidan beri Eron portlaridan chiqqan 10 ta kema ortga qaytishga majbur bo‘lgan. Shu tariqa, Eron ikki kundan ortiq vaqtdan beri Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashiy olmayapti.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Eron neft eksportining 90 foizdan ortig‘i aynan shu bo‘g‘oz orqali tankerlarda amalga oshirilar edi.

Tahlilchilarning fikricha, agar vaziyat shu tarzda davom etsa, Eron ikki oydan keyin neft qazib olishni kamaytirishga majbur bo‘ladi. Bu vaqtga kelib quruqlikdagi rezervuarlar va bo‘sh tankerlar to‘lib bo‘ladi, natijada qazib olinayotgan xom ashyoni saqlash uchun joy qolmaydi. Qamal boshlangunga qadar Eronda kunlik neft qazib olish hajmi 2 million barrelni tashkil etgan.

Tehronning «muqobil» rejasi

Eron parlamentining milliy xavfsizlik va tashqi siyosat qo‘mitasi a’zosi hamda Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IIQK) generali Esmail Kovsari qamal Tehronning eksport imkoniyatlariga jiddiy ta’sir ko‘rsatmasligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Eron 10 dan ortiq davlat bilan «qo‘shnichilik va savdo aloqalari»ni yo‘lga qo‘ygan bo‘lib, bu sanksiyalarni yumshatishga imkon beradi.

Kovsari, avvalroq, Ukrainadagi mojaro boshlanganidan so‘ng, Rossiya o‘z neftini Eron orqali eksport qilganini eslatib o‘tdi. Endi Eron ham xuddi shunday usulda xom ashyoni Rossiya va boshqa davlatlar orqali, jumladan, quvurlar yordamida yetkazib berishi mumkin.

«Bu muammo emas», — deya ta’kidladi general Eron davlat televideniyesiga bergan intervyusida.

Biroq, Kovsarining bayonotlari haddan tashqari optimistik ko‘rinishi mumkin. Chunki Eronda neft qazib olishning asosiy quvvatlari Fors ko‘rfazi mintaqasida joylashgan va ushbu hududdan Rossiya orqali eksport qilish logistik jihatdan deyarli imkonsiz. Eron neftning bir qismini Kaspiy dengizi orqali Rossiyaning quvurlar tizimiga yo‘naltirishi va keyinchalik Novorossiysk portiga chiqarishi mumkin, ammo bu variant qamal oqibatlarini faqat juzi’y darajada yumshata oladi, xolos.

AQSHning strategik maqsadlari

Shuni ta’kidlash joizki, harbiy-dengiz qamalini o‘rnatish orqali AQSH Ho‘rmuz bo‘g‘ozini blokdan chiqarish va Eronni yadroviy dastur bo‘yicha yon berishga majbur qilishni ko‘zlamoqda. Ushbu reja, shuningdek, iqtisodiy sharoitning keskin yomonlashuvi ichki siyosiy ixtiloflarni keltirib chiqarishi va amaldagi rejimning barqarorligini sinovdan o‘tkazishiga bo‘lgan yashirin umidni ham o‘z ichiga oladi.

Uzoq muddatli istiqbolda esa, bu Eron rahbariyatining AQSH va Isroil tomonidan uzoq davom etgan bombardimonlardan so‘ng mamlakatni tiklash uchun iqtisodiy o‘sishga bo‘lgan obyektiv ehtiyojiga tayanadi.

Shunga qaramay, Eron yetakchilari vaziyatni aynan shunday baholaydi, degan taxmin hali erta bo‘lishi mumkin. CNN telekanali huquqni muhofaza qilish tashkilotlari va mustaqil ekspertlarga tayanib xabar berishicha, inqilobiy hokimiyat minglab odamlar qurbon bo‘lgan ketma-ket siyosiy harakatlarni amalga oshirish orqali o‘z xalqining mashaqqatlariga befarq ekanini allaqachon namoyish etgan. Urush davomida ko‘plab yuqori martabali amaldorlarning halok bo‘lganiga qaramay, Eron hukumatining omon qolish qobiliyati uning «og‘riq chegarasi» o‘ta yuqori ekanidan dalolat beradi.

Ehtimol, AQSH Eron rahbariyatining o‘z mavjudligi uchun kurash sifatida qabul qilayotgan bu to‘qnashuvdagi bardoshini yana bir bor past baholayotgan bo‘lishi mumkin.

Amerika qamalining natijasi ko‘p jihatdan vaqt omiliga bog‘liq. Ushbu reja Eronning imkoniyatlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy havo hujumlariga qaraganda samaraliroq cheklay boshlashi ehtimoli mavjud.

«Harbiy nuqtai nazardan, ularning yuziga aslida yog‘och taxta bilan zarba berildi, ammo biz ularning iqtisodiyotini haqiqatda bo‘g‘ib qo‘yishga hali muvaffaq bo‘lolmadik. Shu bois, menimcha, ular hali ham yenglarida o‘z "kozirlari" bor deb hisoblashmoqda», — dedi NATO kuchlarining sobiq oliy bosh qo‘mondoni, iste’fodagi admiral Jeyms Stavridis.

Dengiz qamali Eron oldiga yangi strategik dilemmani qo‘ymoqda. Vaziyatni keskinlashtirish variantlari o‘ta xatarli, chunki ular keng ko‘lamli harbiy harakatlarning qayta boshlanishiga hamda AQSH va Isroil bilan tuzilgan sulhning buzilishiga olib kelishi mumkin. Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi kuchlari o‘z portlarining bloklanishiga javoban Fors ko‘rfazi mintaqasidagi AQSH ittifoqchilariga hujum qilishi ehtimoli mavjud.

«Qizil dengiz» ssenariysi

Yana bir ehtimoliy ssenariy — Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Yamandagi husiychilarning Qizil dengiz orqali neft kontrabandasining muqobil yo‘lini to‘sib qo‘yishidir. Bunday qadam dunyo iqtisodiyotiga halokatli zarba beradi va shubhasiz, Donald Trampga bo‘lgan siyosiy bosimni keskin kuchaytiradi, chunki mojaro nazoratdan butunlay chiqib ketish xavfi ostida qoladi.

Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi allaqachon Bob al-Mandab bo‘g‘ozini yopib qo‘yish imkoniyati haqida ogohlantirgan, biroq hozircha Tehron vazminlik namoyish etib, AQSH bilan muzokaralar uchun eshikni ochiq qoldirmoqda.