AQSH-Eron mojarosining 49-kuni

AQSH Davlat departamenti ma’lumotlariga ko‘ra, 10 kunlik sulh kuchga kirishi ortidan Livanda bayram tadbirlari boshlangan. Bu esa Isroil va Livan rasmiylari o‘rtasida kelgusida barqaror tinchlik bitimini tuzish bo‘yicha muzokaralar boshlanishiga zamin yaratmoqda.

Amerika Qo‘shma Shtatlari prezidenti Donald Tramp Eron bilan urushga chek qo‘yish bo‘yicha kelishuvga erishishga «juda yaqin» ekanini bildirdi. Eron Tashqi ishlar vazirligi ham mazkur sulhni olqishlab, buni Vashington bilan mintaqaviy nizoni to‘xtatish borasidagi keng ko‘lamli harakatlarning bir qismi deb baholadi.

Erondagi vaziyat

·         Kelishuv «juda yaqin»: Tramp Eron bilan urushni yakunlash bo‘yicha bitim yaqinligini, muzokaralarning navbatdagi bosqichi shu dam olish kunlari Islomobodda o‘tkazilishi mumkinligini aytdi.

·         «Siljish bor, biroq kelishmovchiliklar saqlanib qolmoqda»: tehronlik tahlilchi Abas Aslaniyning ta’kidlashicha, AQSH va Eron o‘rtasidagi muloqotda ma’lum bir ijobiy siljish kuzatilayotgan bo‘lsa-da, jiddiy ixtiloflar hamon mavjud. Tramp mojarodan chiqish yo‘lini qidirayotgan bir paytda, har ikki tomon ham yo yakuniy kelishuvga, yoki yana urushga qaytishga tayyorgarlik ko‘rmoqda.

AQSHdagi vaziyat

·         Tramp «Hizbulloh»dan «o‘zini munosib tutishni» kutmoqda: Tramp 10 kunlik sulh amalda bo‘lgan davrda «Hizbulloh» guruhining «o‘zini vazmin va munosib tutishiga» umid bildirdi.

·         Oq uyga taklifnoma: Tramp o‘zining «Truth Social» tarmog‘ida: «Men Isroil bosh vaziri Bibi Netanyaxu va Livan prezidenti Jozef Aunni Oq uyga taklif qilaman», deb yozdi.

·         Tramp neft narxi bo‘yicha ogohlantirishlarni istehzo bilan tilga oldi: Las-Vegasda nutq so‘zlagan Tramp Eron bilan urush neft narxini «bir barreli uchun 300 dollargacha» ko‘tarib yuborishi mumkinligi haqidagi bashoratlarni rad etdi Uning so‘zlariga ko‘ra, bozordagi beqarorlik va global yoqilg‘i ta’minotidagi uzilishlarga qaramay, iqtisodiy ko‘rsatkichlar mustahkamligicha qolmoqda.

Isroildagi vaziyat

·         Netanyaxu sulhni olqishlamoqda: Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Livan bilan tuzilgan 10 kunlik o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvi Bayrut bilan «tarixiy tinchlik bitimi» tuzish uchun imkoniyat ekanini aytdi. Biroq u Hizbullohning qurolsizlantirilishi asosiy shart bo‘lib qolishini ta’kidladi.

·         Isroil zarbasi natijasida yetti kishi halok bo‘ldi: Livan Sog‘liqni saqlash vazirligining ma’lum qilishicha, ikki davlat o‘rtasida sulh kuchga kirishidan bir necha soat oldin Isroilning Livan janubidagi G‘oziya shahriga bergan zarbasi kamida yetti kishining hayotiga zomin bo‘ldi, 33 kishi jarohatlandi.

·         Isroilda norozilik kuchaymoqda: Ko‘plab isroilliklar, ayniqsa mamlakat shimolida yashovchilar o‘zlarini aldangandek his qilmoqda. Ularga «mutlaq g‘alaba» va Livan janubida xavfsiz hudud tashkil etilishi va’da qilingan edi.

·         Asosiy maqsadga erishilmagan: Hizbullohni qurolsizlantirish borasidagi Isroilning rejasi hamon amalga oshmay qolmoqda. Tahlilchilarning fikricha, Livanni to‘liq egallash uchun Isroilning yetarli qo‘shini va imkoniyati mavjud emas.

·         Isroil muxolifati sulhni tanqid qildi: Muxolifat yetakchisi Yair Lapid Livan bilan tuzilgan kelishuvni qoralab, bu sulh shimoliy hududlar uchun xavfni bartaraf etmasligini aytdi.

Livandagi vaziyat

·         Livan bosh vaziri sulhni olqishladi: Livan bosh vaziri Navaf Salom Trampning Isroil bilan o‘t ochishni to‘xtatish haqidagi e’lonini olqishladi.

·         Hizbulloh sulh jarayonida: Tramp Isroil va Livan o‘rtasidagi sulh Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Hizbullohni ham o‘z ichiga olishini bildirdi.

·         Hizbulloh «parda ortida»: Tahlilchi Rami Xuriyning aytishicha, Hizbulloh Isroil-Livan sulhida markaziy o‘rin tutadi, biroq u «parda ortida» ish olib bormoqda. Guruhning Livan hukumati bilan bo‘lgan murakkab aloqalari sulhning qanchalik mustahkam bo‘lishini belgilaydi.

·         «Vaqtinchalik sulh» xavotirlarni kuchaytirmoqda: «Al-Jazira» vakilining Saydo shahridan xabar berishicha, aholi hamon xavotirda. Isroil Hizbullohni qurolsizlantirishni talab qilib, Livan janubidan chiqib ketishdan bosh tortmoqda. Bayrut esa Isroil qo‘shinlarining to‘liq olib chiqib ketilishini talab qilmoqda. Bu fundamental ziddiyat sulhni mo‘rt va vaqtinchalik qilib qo‘ymoqda.