O‘zbekiston–Koreya savdosi 1,7 mlrd dollarga yetdi: eksport va import qanday o‘zgardi?

O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev 13-sentabr kuni Janubiy Koreyaga davlat tashrifi bilan bordi va tashrifda ikki davlat o‘rtasidagi strategik sheriklikni mustahkamlash, savdo-iqtisodiy va investitsiyaviy aloqalarni kengaytirish masalalari muhokama qilindi.

Shuningdek, prezident 16-sentabr kuni Seulda o‘tkaziladigan ilk «Markaziy Osiyo – Koreya Respublikasi» sammitida ham ishtirok etadi.

O‘zbekiston–Koreya savdosi 25 foizga oshdi

So‘nggi yillarda Koreya Markaziy Osiyo bilan savdo aloqalarini kengaytirib kelmoqda. Xususan, Koreyaning mintaqadagi eng yirik savdo hamkorlari Qozog‘iston va O‘zbekiston bo‘lib, ularning ulushi umumiy tovar aylanmasining qariyb 87 foiziga teng. Qozog‘istonning savdo hajmi 3,2 mlrd dollar, O‘zbekistonniki esa 1,7 mlrd dollarni tashkil etdi. Bu haqida Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ma’lum qildi.

2017–2025-yillarda O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasidagi savdo aylanmasi 1,4 mlrd dollardan 1,7 mlrd dollarga yetdi.

Shu davrda Seul O‘zbekistonning asosiy savdo hamkorlaridan biriga aylandi. 2025-yil yakunlariga ko‘ra, Janubiy Koreya mamlakatning umumiy tovar aylanmasi bo‘yicha 5-o‘rinni egallgan.

Biroq Koreya bilan savdo hajmi O‘zbekistonning umumiy tashqi savdosida katta ulushga ega emas. 2025-yilda Janubiy Koreyaning O‘zbekiston umumiy tovar aylanmasidagi ulushi 2,1 foizni tashkil etgan. Ikki davlat esa yaqin yillarda o‘zaro savdo hajmini 4 mlrd dollarga yetkazishni maqsad qilgan.

2017–2025-yillarda savdo aylanmasining qanday o‘zgarganini quyidagi diagrammada ko‘rish mumkin.

Shu bilan birga, O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasidagi savdo aylanmasi yillar davomida bir xil sur’atda o‘zgarmagan. 2017-yilda 1,4 mlrd dollar bo‘lgan savdo hajmi ikki yil ichida qariyb ikki baravarga oshib, 2019-yilda rekord darajadagi 2,7 mlrd dollarga yetgan. Shundan keyin savdo aylanmasi pasayib, 2020–2021-yillarda 2 mlrd dollardan biroz yuqori va 1,89 mlrd dollar atrofida qayd etilgan.

2022-yilda savdo hajmi 2,34 mlrd dollargacha qayta oshgan bo‘lsa-da, bu 2019-yildagi rekord ko‘rsatkichga yetmadi. Keyingi uch yilda pasayish davom etib,  2025-yilga kelib 1,71 mlrd dollarni tashkil etdi.

Shu tariqa, 2025-yildagi savdo aylanmasi 2019-yildagi rekord ko‘rsatkichdan qariyb 990 mln dollar yoki 36,6 foizga kam bo‘lgan. Biroq 2017-yilga nisbatan umumiy savdo hajmi 25,2 foizga yuqori darajada saqlanib qolmoqda.

Savdoda import ustunlik qilmoqda

O‘zbekistonning Janubiy Koreya bilan savdosida eksport va import hajmi o‘rtasidagi farq katta. 2025-yilda Koreyaga eksport 61,7 mln dollarni tashkil etgan bo‘lsa, import 1,67 mlrd dollarga yetdi. Ya’ni Koreyadan olib kirilgan mahsulot va xizmatlar hajmi mamlakatning Koreyaga sotganidan qariyb 27 baravar ko‘p bo‘lgan.

Eksport. So‘nggi 8 yilda Koreyaga eksport 143,3  mln dollardan 61,7 mln dollarga yetib, 1,36 baravarga oshdi. Bunda eksport tarkibining asosiy qismini xizmatlar tashkil qilmoqda. 2025-yilda ularning ulushi 67,6 foizga yetdi. Tovar eksportida esa nooziq-ovqat xomashyosi 13,6 foiz bilan birinchi o‘rinda bo‘ldi.

Shuningdek, so‘nggi yillarda paxta ip-kalavasi, jundan tayyorlangan kiyimlar hamda sug‘urta va komputer dasturlash xizmatlari eksporti ko‘paygan.

Import. Importning katta qismi esa mashina va transport uskunalariga to‘g‘ri keladi. 2025-yilda ushbu yo‘nalish 1,02 mlrd dollar yoki jami importning 60,7 foizini tashkil etdi. Kimyoviy mahsulotlar 12,8 foiz bilan keyingi o‘rinda bo‘ldi. Turli tayyor mahsulotlar va sanoat mahsulotlarining ulushi esa mos ravishda 8,3 va 8,1 foizni tashkil etdi.

Import tarkibidagi o‘zgarishlar ham asosan ishlab chiqarish va texnik ehtiyojlar bilan bog‘liq mahsulotlar hisobiga shakllangan. Xususan, transport vositalari qismlari, motor moylari, payvandlash va tibbiy uskunalar, shuningdek, litsenziya va ta’lim xizmatlari importi oshgan. Bunga qarama-qarshi ravishda avtomobillar, ayrim transport vositalari qismlari, qurilish texnikasi va boshqa uskunalar importi kamaygan.

Koreya ishtirokidagi korxonalar 20 baravarga oshdi

Savdo bilan birga, O‘zbekiston va Janubiy Koreya o‘rtasidagi investitsiyaviy hamkorlik ham kengaymoqda. Buni Koreya kapitali ishtirokidagi korxonalar soni va jalb qilinayotgan mablag‘lar hajmidan ko‘rish mumkin.

2026-yil yanvar-iyul holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda Koreya kapitali ishtirokidagi 730 ta korxona faoliyat yuritmoqda. Shundan 186 tasi qo‘shma korxona, 544 tasi to‘liq Koreya kapitali asosida tashkil etilgan. 2018-yil boshida bunday korxonalar soni 35 ta edi. Shu davrda ularning soni 20 baravardan ko‘proqqa oshgan.

Koreya kapitali ishtirokidagi loyihalar neft-gaz va kimyo, avtomobilsozlik, to‘qimachilik, farmatsevtika, qishloq xo‘jaligi, energetika, sog‘liqni saqlash, transport va qurilish sohalariga to‘g‘ri keladi.

Bundan tashqari sakkiz yil ichida Janubiy Koreyadan O‘zbekistonga qariyb 2 mlrd dollar to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiya va kreditlar jalb qilingan. 2025-yilning o‘zida bu ko‘rsatkich 474,5 mln dollarni tashkil etgan.

Hamkorlikning keyingi bosqichi esa yangi va yirik loyihalar bilan bog‘liq. 14-sentabr kuni Seulda o‘tkazilgan muzokaralar yakunida qariyb 12 mlrd dollarlik istiqbolli loyihalar portfeli shakllantirildi. Ularni moliyalashtirish va amalga oshirishni qo‘llab-quvvatlash uchun Koreya Eksimbanki bilan 8 mlrd dollarlik strategik hamkorlik dasturi ham qabul qilindi. Yangi loyihalar muhim minerallarni o‘zlashtirish, transport va infratuzilmani rivojlantirish hamda yuqori texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan.