Россия орбитада сунъий йўлдошларга қарши қуролларни жойлаштиришга ўтган — АҚШ

Америка Қўшма Штатлари Космик қўмондонлиги раҳбари, генерал Стивен Уайтингнинг таъкидлашича, Россия орбитал сунъий йўлдошларга қарши тизимларни синовдан ўтказишдан уларни жойлаштиришга ўтган. Бироқ очиқ маълумотларда муайян аппаратларнинг аниқ қуролий вазифаси мустақил равишда тасдиқланмаган.

Уайтинг бу ҳақда 2026 йил 21 апрель куни Стратегик ва халқаро тадқиқотлар маркази тадбирида гапирган. Унда, хусусан, Россиянинг «Космос-2558» аппарати фаолияти муҳокама қилинган.

«Космос-2558» нима қилган?

«Космос-2558» 2022 йил август ойида учирилган. АҚШ томони тақдим этган маълумотларга кўра, аппарат АҚШ ҳукуматининг сунъий йўлдошларидан бири билан яқин орбитал текисликка жойлашган.

2025 йил июнь ойида эса Россия аппаратидан кичикроқ объект ажралиб чиққан ва кейинчалик мустақил равишда маневрлар амалга оширган.
Айнан шу ҳаракатлар АҚШ ҳарбийлари ва космос соҳасидаги кузатувчилар эътиборини тортган.

«Бизнинг баҳолашимизча, улар синовларни якунлади ва энди ишлайдиган тизимларни жойлаштирмоқда», — деган Уайтинг Россия ҳақида гапира туриб.

Шу билан бирга, АҚШнинг Стратегик ва халқаро тадқиқотлар маркази тақдимотида «Космос-2558» ва ундан ажралган объектнинг аниқ вазифаси номаълум экани ҳам қайд этилган.

Яъни аппаратнинг бошқа сунъий йўлдошга яқинлашиши унинг қурол эканини ўз-ўзидан исботламайди. Орбитадаги бундай маневрлар сунъий йўлдошларни кузатиш, техник хизмат кўрсатиш ёки бошқа мақсадларда ҳам амалга оширилиши мумкин.

Орбитал қурол қандай ишлайди?

Ердан учириладиган анъанавий ракетага қарши қуролдан фарқли равишда, орбитал қурилма космосда олдиндан жойлаштирилади. Кейин у ўз орбитасини ўзгартириб, бошқа сунъий йўлдошга яқинлашиши мумкин.

Бундай технологиялар икки хил мақсадда ишлатилиши эҳтимоли бор. Масалан, бир аппаратнинг бошқасига яқинлашиши уни текшириш ёки техник хизмат кўрсатиш учун ҳам, унга таъсир ўтказиш учун ҳам қўлланилиши мумкин.

Шу сабабли фақат орбитал маневрнинг ўзига қараб аппаратнинг қуролий мақсадини аниқлаш қийин.

Космик қуролланиш пойгаси хавфи

Secure World Foundation’нинг 2026 йилги ҳисоботида 13 давлатнинг космосдаги ҳарбий имкониятлари кўриб чиқилган. Унда орбитал тизимлар, ердан тўғридан-тўғри учириладиган воситалар, радиоэлектрон таъсир, йўналтирилган энергия ва кибероперациялар алоҳида категорияларга ажратилган.

Бу тасниф «космик қурол» тушунчаси фақат сунъий йўлдошларни физик йўқ қилиш билан чекланмаслигини кўрсатади.

Антисателлит синовларининг яна бир оқибати — космик чиқиндилар. Фонд маълумотларига кўра, АҚШ, Россия, Хитой ва Ҳиндистоннинг антисателлит синовлари натижасида жами 6904 та каталоглаштирилган фрагмент пайдо бўлган. Ҳисобот тайёрланган пайтда уларнинг 2773 таси орбитада қолган.

Бу рақамлар бир нечта давлатларнинг турли дастурлари бўйича тарихий кўрсаткич бўлиб, уларни «Космос-2558» фаолияти натижаси сифатида талқин қилиш мумкин эмас.

АҚШ ҳам орбитада қуроллари борлигини тан олди
Масала сентябрь ойида янада долзарблашди. Reuters хабар беришича, АҚШ ҳарбийлари орбитада ўзларига тегишли қуроллар мавжудлигини очиқ тан олган, бироқ уларнинг аниқ техник имкониятларини ошкор қилмаган.
Россия ташқи ишлар вазири ўринбосари Сергей Рябков эса бунга жавобан космосда қуролланиш пойгасининг олдини олиш учун халқаро ҳуқуқий мажбуриятга эга келишув тузиш имконияти ҳали мавжудлигини айтган.

Спутник операторлари учун эса асосий муаммолардан бири — орбитадаги ғайриоддий ҳаракатларни ўз вақтида аниқлаш. Бошқа аппаратга яқинлашиш режали маневрми ёки хавф туғдириши мумкин бўлган ҳаракатми — буни кўпинча чекланган маълумотлар асосида аниқлашга тўғри келади.

Шунинг учун космосдаги ҳарбий фаолликнинг кучайиши фонида спутниклар ҳаракати ҳақида маълумот алмашиш ва давлатлар ўртасидаги шаффофлик масаласи ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда.

АҚШнинг баҳордаги баёноти ва сентябрда ўз қуроллари ҳақидаги маълумоти космосдаги ҳарбий тизимлар бўйича очиқ мулоқот кучайганини кўрсатади. Бироқ муайян аппаратнинг қуролий вазифасини тасдиқлаш учун унинг техник имкониятлари, синовлари ва таъсир натижалари бўйича қўшимча далиллар талаб этилади.