«Budjet xavf ostida». Rossiya neftining narxi 40 dollarga tushdi

Rossiyaning neft eksporti rekord darajaga yetdi, chunki mahalliy neftni qayta ishlash quvvatlarining uchdan bir qismigacha yo‘qotilishi kompaniyalarni ko‘proq xom neft eksport qilishga majbur qilmoqda. Bu haqda «The Moscow Times» yozmoqda.

Ammo bu eksportdan tushadigan daromad Rossiya neftining narxi bilan birga kamayib bormoqda. Yaqin Sharqdagi urush paytida toraygan neftga chegirma yana kengaymoqda va narxning o‘zi urushdan oldingi darajaga qaytdi. So‘nggi to‘rt oy ichida Urals neftining o‘rtacha narxi bir barrel uchun budjetda belgilangan 59 dollardan oshdi.

«Bloomberg»ning xabar berishicha, hatto iyun oyida ham, AQSH-Eron kelishuvi natijasida Fors ko‘rfazidan yetkazib berish hajmi osha boshlaganida, u 60,92 dollarni tashkil etgan. «Argus Media» ma’lumotlariga ko‘ra, iyul oyida uning narxi 2-iyulda bir barrel uchun 40 va 40,42 dollarga va 3-iyulda 41,53 dollarga tushdi. Bu aprel oyi boshidagi energetika inqirozining eng yuqori cho‘qqisiga nisbatan deyarli uch baravar past va Isroil va AQSH kuchlari Eronni bombardimon qilishni boshlashdan oldin fevral oyidagi Urals neftining narxi bilan bir xil. Brent neftining chegirmasi bir barrel uchun 27,35 dollarga yetdi va fevral oyi darajasiga qaytdi (urushdan oldingi so‘nggi kunlarda u 30 dollardan oshgandi). 

«Finam» tahlilchisi Nikolay Dudchenkoning yozishicha, neft narxlarining pasayishi tufayli Rossiya budjeti xavf ostida qolmoqda.

«Narx budjetda belgilangan darajadan past, bu esa budjet taqchilligi masalasi yana bir bor ko‘tarilayotganini anglatadi», — deydi u.

Uning fikricha, Yaqin Sharqdagi urush tufayli Urals nefti narxlarining ko‘tarilishiga qaramay, yilning birinchi yarmida budjet uchun neft va gaz daromadlari 2025 va 2024-yillardagi shu davrlarga nisbatan sezilarli darajada past bo‘lgan: mos ravishda 61,7 milliard dollar va 74,7 milliard dollarga nisbatan 48 milliard dollar. Olingan natijalarni yilning ikkinchi yarmiga ekstrapolyatsiya qilish orqali, rejalashtirilgan miqdorga nisbatan tabiiy gaz taqchilligi taxminan 20–21 milliard dollarni tashkil qilishi mumkin.

Bu holat yilning ikkinchi yarmida valuta kursining pasayishi, shuningdek, eksport hajmining oshishi bilan qisman qoplanishi mumkin. Ammo narxlarning pasayishi va rublning mustahkamligi sababli ta’minotning ko‘payishi budjetga unchalik yordam bermayapti.

«Bloomberg» agentligining kemalar harakati ma’lumotlariga asoslangan hisob-kitoblariga ko‘ra, so‘nggi to‘rt hafta ichida, 5-iyulda yakunlangan o‘rtacha dengiz eksporti kuniga 4,22 million barrelga oshdi. Bu Ukraina bilan urush boshlanganidan beri rekord ko‘rsatkich bo‘lib, undan oldin kuniga taxminan 600 ming barrel Yevropa mamlakatlariga quvurlar orqali jo‘natilgan edi.

«The Moscow Times»ning yozishicha, Ukraina dronlari va raketalari Rossiya neftni qayta ishlash zavodlari va omborlarini tinimsiz nishonga olayotgani sababli, Rossiyada neftni qayta ishlash sezilarli darajada pasaydi. «Reuters» agentligi iyun oyida pasayishni 25 foizga baholagan bo‘lsa, Rossiya va Yevrosiyo bo‘yicha Karnegi Berlin markazining katta ilmiy xodimi va «Gazprom neft»ning sobiq rahbari Sergey Vakulenko taxminan bir hafta oldin uni 28 foizga baholagan edi. O‘shandan beri eng yirik 10 ta neftni qayta ishlash zavodi qatoriga kiruvchi birorta ham zavod hujumdan qochib qutula olmagan. Eng kuchli neftni qayta ishlash zavodi — «Gazprom neft»ning Omsk neftni qayta ishlash zavodi oxirgi bo‘lib zarbaga uchradi.

Kerakli miqdordagi xomashyoni qayta ishlay olmagan kompaniyalar eksport hajmini oshirdi. Lekin, birinchidan, jo‘natilgan neftning tobora kamroq qismi iste’molchilarga yetkazib berilmoqda.

«Bloomberg»ning ta’kidlashicha, katta hajmdagi neft yana dengizda saqlanmoqda, xaridorlarni topa olmayapti: eksport o‘sishi yetkazib berish hajmidan kuniga 500 ming barrelga oshib ketmoqda. Natijada, tankerlar yana suzuvchi omborxonalar vazifasini bajara boshladi va ularda saqlangan neft hajmi deyarli urushdan oldingi darajaga qaytdi va 140 million barrelga yaqinlashdi.

Xitoy neftni qayta ishlash zavodlari Erondagi urushdan oldingiga qaraganda ancha kam Rossiya xom neftini sotib olmoqda: iyun oyida ularning o‘rtacha kunlik ta’minot hajmi fevral oyiga nisbatan taxminan 825 ming barrelga kamaydi. Rossiya nefti narxlarining tez pasayishi tufayli, hajmlarning oshishiga qaramay, eksport qilinadigan xomashyo qiymati ham pasaymoqda. Mart oyidan beri birinchi marta bir hafta ichida 1,5 milliard dollardan pastga tushdi. 5-iyulda yakunlangan haftada eksport qiymati 1,4 milliard dollarni tashkil etdi, bu avvalgi davrga nisbatan 350 million dollarga kam degani.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq O‘zbekistonga Rossiyadan pul o‘tkazmalari ulushi qisqarishda davom etayotgani haqida yozgan edik.