Neft narxi 110 dollardan oshdi: Yaqin Sharqdagi hujumlar bozorni xavotirga solmoqda

Jahon neft bozorida narxlar yana ko‘tarildi. 21-oktabr kuni Toshkent vaqti bilan 08:50 dagi holatga ko‘ra, «Brent» neft fyucherslari bir barreli uchun 110,38 dollargacha o‘sdi. Bu oldingi ko‘rsatkichdan 1,59 dollar yoki 1,5 foizga yuqori. AQSHning «West Texas Intermediate» («WTI») nefti esa 99,18 dollargacha ko‘tarilib, 1,4 foiz o‘sishni qayd etdi.

«Reuters» agentligining xabar berishicha, bozordagi bunday o‘sishga Yaqin Sharqdagi keskinlik, dengizda neft tashuvchi kemalar xavfsizligi bilan bog‘liq muammolar va AQSHda neft zaxiralarining qisqarishi bevosita ta’sir qilmoqda.

Narxlar bundan bir kun oldin ham keskin o‘zgargan edi. 20-oktabr kuni «Brent» fyucherslari savdo davomida 111,99 dollargacha ko‘tarilib, so‘nggi besh oy ichidagi eng yuqori darajaga chiqqandi. Biroq sessiya yakunida 108,79 dollargacha pasaydi. Eron prezidenti Mas’ud Pizishkiyonning Pokiston armiyasi rahbari bilan vositachilik orqali muzokaralarni davom ettirish masalasini muhokama qilishi bozorda diplomatik yechimga nisbatan umid uyg‘otgan asosiy omillardan biri bo‘ldi.

Tankerlarga qilingan hujumlar narxlarga qanday ta’sir qilmoqda?

Neft bozoridagi xavotirning asosiy sabablaridan biri — Fors va Ummon ko‘rfazlari atrofidagi dengiz yo‘llarida yuk tashish xavfining ortishidir.

Kemalar harakatini kuzatuvchi «Kpler» kompaniyasi ma’lumotiga ko‘ra, ikki hafta ichida kamida 18 ta kemaga hujum qilingan. «Reuters» agentligining yozishicha, hujumlar faqat Ho‘rmuz bo‘g‘ozi bilan cheklanib qolmayapti: tahlilchilar Ummon ko‘rfazidagi tankerlar ham nishonga olinayotganini bildirgan. Bu holat Fors ko‘rfazida neft yuklash va dengizda bir kemadan boshqasiga neft o‘tkazish jarayonlariga ham jiddiy xavf tug‘dirishi mumkin.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi Saudiya Arabistoni, Iroq, Quvayt, Qatar, BAA va Eron kabi mamlakatlarning jahon bozorlariga chiqishida eng muhim yo‘lak hisoblanadi. Shu sababli ushbu yo‘nalishdagi har qanday uzilish nafaqat neft yetkazib berish hajmiga, balki uni tashish xarajatlariga ham salbiy ta’sir qiladi.

19-oktabr kuni «The Guardian» nashri ham Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi hujumlar va ularning oqibatlari haqida yozdi. Nashrning xabar berishicha, o‘n kun ichida kamida 15 ta konteyner tashuvchi kemaga hujum uyushtirilgan. Ayrim kemalar dronlar va dengiz minalari bilan, boshqalari esa kichik qayiqlardan otilgan qurollar orqali nishonga olingani aytilmoqda.

Shunday hodisalardan biri 14-oktabr kuni Ummon sohillari yaqinida yuz bergan. Pokistonning Karachi shahridan BAAning Fujayra portiga yo‘l olgan kema dengiz minasiga urilib cho‘kib ketgan. Eron davlat televideniyesining xabar berishicha, kemadagi 21 nafar ekipaj a’zosining barchasi qutqarilgan va jabrlanganlar yo‘q.

Kemadagi konteynerlarning bir qismi dengizga qulagan. Ijtimoiy tarmoqlarda ular orasida qimmatbaho telefonlar borligi haqida xabarlar tarqalgan. Ammo «The Guardian» bu xabarlarning ayrimlari soxta ekanini va sun’iy intellekt yordamida yaratilgan suratlar bilan tarqatilganini ma’lum qildi.

Saudiya Arabistonidagi energetika obyektlari ham nishonga olingani aytilmoqda

Neft narxlariga bosimni kuchaytirayotgan yana bir omil — Yamandagi husiylar guruhining Saudiya Arabistoni hududidagi obyektlarga hujum qilingani haqidagi bayonotlaridir.

«Reuters» agentligining xabariga ko‘ra, husiylar dushanba kuni Saudiya Arabistonidagi «Saudi Aramco» obyekti, Shayba neft koni, shuningdek, Ar-Riyod va Abha aeroportlariga zarba berganini ma’lum qilgan.

Biroq Saudiya rasmiylari o‘sha paytda ushbu da’volarni tasdiqlamagan. «Reuters» agentligi ham ularni mustaqil tekshirib, tasdiqlay olmagan.

Bundan tashqari, «Reuters» 20-oktabr kuni Yamanning Shabva viloyatida husiylar tomonidan hukumat xavfsizlik kuchlarining o‘quv lageriga qilingan hujumda halok bo‘lganlar soni 73 nafarga yetganini xabar qildi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali qancha neft tashiladi?

Ho‘rmuz bo‘g‘ozining ahamiyati faqatgina uning geografik joylashuvi bilan emas, balki undan o‘tadigan energiya resurslarining ulkan hajmi bilan ham belgilanadi.

AQSH Energetika axborot boshqarmasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilning birinchi yarmida bo‘g‘oz orqali kuniga o‘rtacha 20,9 million barrel neft va neft mahsulotlari tashilgan. Bu jahondagi neft suyuqliklari iste’molining taxminan 20 foizini va dengiz orqali amalga oshiriladigan global neft savdosining qariyb to‘rtdan bir qismini tashkil etadi.

Biroq bu raqamlar 2025 yilning birinchi yarmiga tegishli tarixiy ko‘rsatkichlardir. Ular 2026 yil oktabridagi amaldagi tashish hajmini to‘liq ifodalamaydi.

Xalqaro energetika agentligining 14-oktabrda e’lon qilingan hisobotida esa 2026 yil sentabr oyida Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tgan neft oqimi kuniga 10,9 million barrelga yetgani aytilgan. Hisobotda bu ko‘rsatkichning o‘zgarishi Yaqin Sharqdagi ta’minotning tiklanayotgani bilan bog‘langan bo‘lsa-da, oktabr oyida tankerlar va energetika infratuzilmasiga qarshi hujumlarning kuchayishi ushbu jarayonni yana izdan chiqarishi mumkinligi ta’kidlangan.

AQSHdagi neft zaxiralari ham qisqargan

Neft narxlariga faqat Yaqin Sharqdagi vaziyat ta’sir qilmayapti. AQSHdagi zaxiralar dinamikasi ham bozor ishtirokchilarining doimiy diqqat markazida turibdi.

«Reuters» agentligi bozordagi manbalarga tayanib xabar berishicha, Amerika neft instituti («API») ma’lumotlari 16-oktabr bilan yakunlangan haftada AQSHdagi xom neft zaxiralari 4,9 million barrelga kamayganini ko‘rsatgan.

Zaxiralarning kamayishi bozorga taklifni cheklash xavfini yanada kuchaytirishi mumkin. Shu bilan birga, investorlar AQSH hukumati yoqilg‘i ta’minotini ko‘paytirish uchun qanday tezkor choralar ko‘rayotganini ham kuzatmoqda.

«Reuters» ma’lumotiga ko‘ra, AQSH Energetika vazirligi vakillari dizel yoqilg‘isi taqchilligi va narxlarning oshishi sharoitida mamlakatdagi hamda xorijdagi neftni qayta ishlash korxonalari bilan ishlab chiqarish hajmini oshirish masalasini muhokama qilmoqda.

Bundan tashqari, AQSHning strategik neft zaxiralari 282,7 million barrelga tushib ketgan. Bu 1982 yilning oktabridan beri qayd etilgan eng past ko‘rsatkichdir. Agentlik ma’lumotiga ko‘ra, zaxiralarning qisqarishi AQSHning strategik zaxiradan 172 million barrel neft chiqarish haqidagi kelishuvi bilan bevosita bog‘liq.