Физика бўйича Нобел мукофоти совриндори аниқланди
Мукофот коинот нейтриноларини тадқиқ этган олимга берилди.
2026-йилги физика бўйича Нобел мукофоти АҚШнинг Висконсин университети — Медисон олими Френсис Ҳалзенга берилди. У «IceCube нейтрино обсерваториясини яратишдаги ҳал қилувчи ҳиссаси ҳамда астрофизик келиб чиқишга эга юқори энергияли нейтриноларни кашф этгани учун» мукофотга сазовор бўлди.
Нобел қўмитасига кўра, Ҳалзен Жанубий қутбдаги улкан муз қатламидан нейтриноларни кузатиш учун фойдаланиш мумкинлигини англаб етган. Унинг илмий ғояси ва раҳбарлиги бир куб километр ҳажмдаги муз қатламига ёруғлик датчиклари ўрнатилган IceCube обсерваториясини барпо этишда муҳим аҳамият касб этган.
IceCube орқали олимлар олис коинотда содир бўладиган ўта юқори энергияли жараёнларда ҳосил бўлган нейтриноларни қайд этиш имконига эга бўлди. Бу эса коинотнинг энг кучли жараёнларини ўрганиш учун янги имкониятлар очди.
2025-йилги физика бўйича Нобел мукофоти Жон Кларк, Мишель Деворе ва Жон Мартинисга электр занжирларидаги макроскопик квант-механик туннелланиш ва энергиянинг квантланишига оид кашфиётлари учун берилган эди.
Муз остидаги обсерватория
Нейтрино — электр зарядига эга бўлмаган ва модда билан жуда кам таъсирлашадиган элементар заррача. Шу сабабли улар коинотдаги улкан масофаларни деярли тўсиқсиз босиб ўтиши мумкин.
IceCube обсерваторияси Жанубий қутбдаги муз қатлами ичига ўрнатилган минглаб ёруғлик датчикларидан ташкил топган. Нейтрино муздаги атомлар билан камдан-кам тўқнашганда ҳосил бўладиган заррачалар ҳаракати ва ёруғлик излари орқали аниқланади.
Ушбу технология тадқиқотчиларга нейтриноларнинг келиб чиқиш манбаларини ўрганиш ва юқори энергияли космик жараёнлар ҳақида маълумот олиш имконини берди. Нобел қўмитаси Ҳалзеннинг илмий ғояси обсерватория яратилишида ҳал қилувчи роль ўйнаганини таъкидлади.
Эслатиб ўтамиз, 2026-йилги Нобел ҳафталиги 5 октябрь куни физиология ва тиббиёт бўйича мукофот лауреатларини эълон қилиш билан бошланган. Карл Дейссерот, Петер Ҳегеман ва Георг Нагел оптогенетика соҳасидаги кашфиётлари учун ушбу мукофотга сазовор бўлди.
7-октябрда кимё, 8-октябрда адабиёт, 9-октябрда Тинчлик бўйича Нобел мукофоти лауреатлари маълум қилинади. Алфред Нобел хотирасига бағишланган иқтисодиёт фанлари бўйича мукофот эса 12-октябрда эълон қилинади.
