Livan qatllarni to‘xtatdi: 2026 yilda o‘lim jazosi yana qayerlarda saqlanib qolgan?
«Amnesty International» tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo davlatlarining qariyb to‘rtdan uch qismi qonunchilikda yoki amaliyotda o‘lim jazosini bekor qilgan.
© sun'iy intelektLivan Yaqin Sharqda o‘lim jazosini bekor qilgan birinchi davlatga aylandi. 11-avgust kuni 128 o‘rinli parlament deputatlarining ko‘pchiligi o‘lim jazosini bekor qilishni yoqlab ovoz berdi. Endilikda o‘lim hukmlari og‘ir mehnatga jalb qilish sharti bilan umrbod ozodlikdan mahrum etish jazosiga almashtiriladi.
Livan 2004 yilning yanvar oyidan buyon qatllarga nisbatan norasmiy moratoriyga amal qilib kelayotgan bo‘lsa-da, mamlakat sudlari o‘nlab o‘lim hukmlarini chiqarishda davom etayotgan edi. Mamlakat Adliya vazirligining Jazoni ijro etish boshqarmasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yil yakuni holatiga ko‘ra, 85 kishi o‘lim jazosiga hukm qilingan.
Qaysi davlatlarda o‘lim jazosi hanuzgacha saqlanib qolgan?
«Amnesty International» tashkilotining o‘lim hukmlari va qatllar bo‘yicha so‘nggi hisobotiga ko‘ra, dekabr oyiga kelib dunyo mamlakatlarining qariyb to‘rtdan uch qismi bu jazo turini qonunchilikda yoki amalda bekor qilgan. Bu esa mazkur davlatlar so‘nggi 10 yil davomida qatllarni umuman amalga oshirmaganini anglatadi.
Ayrim mamlakatlar o‘lim jazosini faqatgina «oddiy jinoyatlar» uchun bekor qilgan bo‘lib, harbiy qonunchilik doirasida yoki favqulodda vaziyatlarda sodir etilgan o‘ta og‘ir jinoyatlar bundan mustasno. Umumiy statistika quyidagicha ko‘rinishga ega:
Barcha jinoyatlar uchun bekor qilganlar: 113 ta davlat
Faqat oddiy jinoyatlar uchun bekor qilganlar: 9 ta davlat
Amaliyotda bekor qilganlar: 23 ta davlat
Saqlab qolganlar: 54 ta davlat
Quyida o‘lim jazosini amaliyotda faol qo‘llaydigan davlatlar ro‘yxati mintaqalar bo‘yicha keltirilgan:
Mintaqa | Davlatlar ro‘yxati |
Amerika | AQSH, Kuba, Gayana, Yamayka |
Yevropa | Belarus |
Yaqin Sharq va Osiyo | Xitoy, Hindiston, Pokiston, Afg‘oniston, Eron, Iroq, Saudiya Arabistoni, Suriya, Iordaniya, Yaman, O‘mon, Bangladesh, Myanma, Tailand, Vietnam, Indoneziya, Malayziya, Shimoliy Koreya, Yaponiya |
Afrika | Misr, Liviya, Sudan, Janubiy Sudan, Somaliya, Uganda, Efiopiya, Kongo Demokratik Respublikasi, Nigeriya, Botsvana, Lesoto |
Qatllar sonining keskin o‘sishi
«Amnesty International» tashkilotining global monitoringiga ko‘ra, 2025 yilda dunyo bo‘ylab 2707 ta qatl holati qayd etilgan. Bu 2024 yildagi ko‘rsatkichga (1518 ta) nisbatan 78 foizga ko‘p.
Tashkilot mazkur keskin o‘sishni asosan Erondagi holat bilan izohlamoqda. Mamlakatda qatllar soni ikki barobardan ziyodga oshib, 2024 yildagi 972 tadan 2025 yilda kamida 2159 taga yetgan.
Shuni ta’kidlash kerakki, tashkilot keltirgan bu raqamlar Xitoyda amalga oshirilgani taxmin qilinayotgan minglab yashirin qatllarni o‘z ichiga olmaydi. O‘tgan yili o‘lim jazosi jami 17 ta davlatda ijro etilgan bo‘lib, bu 2018 yildan beri kuzatilayotgan eng past ko‘rsatkich hisoblanadi.
