Ўзбекистонда коммунал тўловлар янада оширилиши керак — ХВЖ
Халқаро валюта жамғармаси Ўзбекистонда электр энергияси, табиий газ ва бошқа коммунал хизматлар тарифларини уларни етказиб бериш харажатларига босқичма-босқич мослаштириш зарурлигини билдирди.
© Sun'iy intelektХалқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) Ўзбекистонда электр энергияси, газ ва бошқа коммунал хизматлар нархини янада оширишни қўллаб-қувватлайди. Бу ҳақда ХВЖнинг мамлакатдаги доимий вакили Коба Гвенетадзе маълум қилди.
Марказий банкда ХВЖнинг Минтақавий иқтисодий шарҳи тақдимотида сўзга чиққан Гвенетадзе амалдаги тарифлар ҳали электр энергияси, газ ва бошқа хизматларни етказиб бериш харажатларини тўлиқ қопламаётганини айтди. Унинг фикрича, тарифларни харажатларни қоплайдиган даражагача босқичма-босқич ошириш давом эттирилиши керак.
Гвенетадзе тариф ислоҳотларини қўллаб-қувватлашини билдириб, энергия нархларини сунъий равишда паст даражада сақлаш ортиқча истеъмолни рағбатлантириши ва давлат бюджетига қўшимча субсидия харажатларини юклаши мумкинлигини таъкидлади.
Унинг қайд этишича, тарифларни ошириш жараёни дастлаб тадбиркорлик субъектларига нисбатан амалга оширилган, кейинчалик аҳоли учун ҳам янги нархлар жорий этилган.
Тарифлар нега оширилмоқда?
ХВЖ позициясининг асосий сабаби — энергия ресурсларини ишлаб чиқариш ва истеъмолчиларга етказиб бериш харажатлари билан амалдаги тарифлар ўртасидаги фарқ.
Агар электр энергияси ва газнинг сотиш нархи уларни ишлаб чиқариш, ташиш ва тақсимлаш харажатларини қопламаса, ушбу фарқни давлат субсидиялари орқали молиялаштиришга тўғри келади. Бу эса бюджет харажатларини оширади.
ХВЖ вакилининг таъкидлашича, арзон энергия ресурслари истеъмолчиларда тежамкорлик учун етарли иқтисодий рағбат шакллантирмаслиги мумкин. Тарифлар харажатларга яқинлаштирилганда эса аҳоли ва корхоналар энергиядан фойдаланиш самарадорлигини оширишга кўпроқ қизиқиш билдириши кутилмоқда.
Фонднинг 2026 йил октябр ойида эълон қилинган «World Economic Outlook» ҳисоботида ҳам энергия нархларига давлат аралашувининг иқтисодий оқибатлари таҳлил қилинган.
Ҳисоботда умумий ёқилғи субсидиялари, кенг қамровли солиқ имтиёзлари ва нархларни маъмурий тарзда ушлаб туриш чораларини эҳтиёткорлик билан қўллаш тавсия этилади. ХВЖ бундай механизмлар бюджет учун қимматга тушиши, бозордаги нарх сигналларини бузиши ва кейинчалик улардан воз кечишни қийинлаштиришини қайд этган.
Шу билан бирга, фонд энергия нархлари ошиши аҳолининг харид қобилиятига таъсир қилишини ҳам инобатга олади. Шу сабабли у барча истеъмолчилар учун бир хил арзон тариф сақлаш ўрнига, ёрдамга муҳтож оилаларга мақсадли компенсация тўлашни самаралироқ ёндашув деб ҳисоблайди.
Электр энергияси ва газ нархлари қанчага ўзгарди?
Ўзбекистонда электр энергияси ва табиий газнинг янги тарифлари 2026 йил 1 июндан кучга кирган. Вазирлар Маҳкамасининг 15 майдаги 243-сон қарори билан аҳоли учун табақалаштирилган нархлар сақлаб қолинган.
Оддий маиший истеъмолчилар учун электр энергияси тарифлари қуйидагича белгиланган:
Ойлик истеъмол | 1 кВт·соат нархи |
200 кВт·соатгача | 650 сўм |
201–500 кВт·соат | 900 сўм |
501–1 000 кВт·соат | 1 100 сўм |
Марказлашган тарзда электр плиталар билан жиҳозланган кўп квартирали уйлар ва ётоқхоналарда яшовчилар учун алоҳида тарифлар белгиланган: дастлабки 200 кВт·соат учун 325 сўм, кейинги 201–500 кВт·соат учун 450 сўм, 501–1 000 кВт·соат оралиғида эса 550 сўм.
Табиий газ бўйича барча истеъмолчилар учун (алоҳида тоифалардан ташқари) 1 куб метр газ нархи 2 минг сўм этиб белгиланган. Автомобилларга газ тўлдириш компрессор шохобчалари учун тариф 1 куб метр учун 2 минг 750 сўмни ташкил этади.
Аҳоли учун табиий газ тарифлари ҳам табақалаштирилган тартибда сақланиб, иситиш мавсумида ойига 500 куб метргача, бошқа мавсумларда эса 100 куб метргача истеъмол учун 1 куб метр газ 1 минг 100 сўмдан ҳисобланади.
Суюлтирилган газ 2 минг сўмдан 5 минг сўмга қимматлади
Тарифлардаги сўнгги ўзгаришлардан бири 15 ноябрдан аҳолига сотиладиган суюлтирилган газ нархи билан боғлиқ. Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 31 октябрдаги 602-сон қарорига мувофиқ, унинг чакана нархи ҳар бир килограмм учун 2 минг сўмдан 5 минг сўмга кўтарилди.
Ҳукумат ушбу ўзгариш билан бирга эҳтиёжманд оилалар учун компенсация механизмини ҳам жорий этди. Унга кўра, белгиланган талабларга жавоб берувчи оилалар сотиб олган ҳар бир килограмм суюлтирилган газ учун 3 минг сўмдан компенсация олади. Бир ойда компенсация ҳисобланадиган газ миқдори 20 килограммдан ошмаслиги керак.
Масалан, бир ойда 20 килограмм суюлтирилган газ харид қилган оила унинг учун 100 минг сўм тўлайди. Кейин давлат томонидан 60 минг сўм компенсация берилади. Натижада мазкур оиланинг газ учун ҳақиқий харажати 40 минг сўмни, яъни ҳар бир килограмм учун 2 минг сўмни ташкил этади.
Ушбу ёрдам 2030 йил 1 январгача амал қилиши белгиланган. Бироқ 20 килограммдан ортиқ харид қилинган газ учун компенсация берилмайди.
Компенсация олиш ҳуқуқига қуйидагилар эга:
Ижтимоий реестрга киритилган оилалар;
Реестрга киритилмаган бўлса-да, жон бошига тўғри келадиган ўртача ойлик даромади минимал истеъмол харажатларининг икки бараваридан ошмайдиган оилалар;
Етим ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар яшаётган оилалар.
Марказий банк: ёрдам ҳаммага эмас, эҳтиёжмандларга берилиши керак
ХВЖ тарифларни босқичма-босқич ошириш тарафдори экан, Марказий банк давлат томонидан бериладиган компенсацияларнинг қандай ташкил этилишига эътибор қаратмоқда.
Марказий банк раисининг ўринбосари Нодирбек Очилов тақдимотда аҳолига ёрдам бериш зарур бўлса, уни барча истеъмолчиларга бир хил тақсимлаш ўрнига, бевосита эҳтиёжманд қатламларга йўналтириш лозимлигини айтган.
Унинг фикрича, бундай субсидиялар аниқ олувчилар доирасига эга бўлиши, қанча муддат давом этиши ва қачон тугаши олдиндан белгиланиши керак.
«Агар Молия вазирлиги ёки Энергетика вазирлиги субсидия ажратмоқчи бўлса, у аниқ манзилли ва вақт билан чекланган бўлиши керак. Унда субсидия қачон тугашини белгиловчи амал қилиш муддати ҳақидаги банд бўлиши шарт», — деди Очилов.





