Хитой Форс кўрфазидаги урушдан жимгина фойда кўрмоқда

Яқин Шарқдаги ҳар қандай уруш одатда жаҳон иқтисодиёти учун глобал хавф сифатида қабул қилинади. Нефт нархи ошади, логистика қимматлашади, бозорлар эса безовта бўлади. Аммо диққат билан қаралса, бу турбулентликдан фойда кўрувчилар ҳам бор. Улардан бири – Хитой.

Пекин одатда минтақадаги можароларга нисбатан эҳтиёткор ва вазмин позицияни эгаллайди. Россиялик инвестор Евгений Марченкога кўра, айнан шундай стратегия Хитойнга кўп ҳолларда иқтисодий афзалликлардан фойдаланиш имконини беради.

Нефт ва чегирмалар

Хитой бугун дунёдаги энг йирик нефт импортёри ҳисобланади. Яқин Шарқдаги ҳар қандай беқарорлик нефт экспорт қилувчи мамлакатларни ишончли харидор излашга мажбур қилади.

Пекин эса бу вазиятдан фойдаланади. Хитой компаниялари кўпинча узоқ муддатли шартномалар асосида нефтни чегирма билан сотиб олади, айниқса санкциялар остида бўлган ёки сиёсий босимга учраётган давлатлардан.

Минтақадаги таранглик қанча юқори бўлса, Форс кўрфази давлатлари барқарор талабга шунча кўпроқ муҳтож бўлади. Хитой эса айнан шундай ишончли харидорга айланади.

Логистиканинг қайта шаклланиши

Уруш ёки ҳужумлар хавфи Қизил денгиз ва Форс кўрфази орқали ўтадиган анъанавий савдо йўлларини издан чиқаради. Бу эса Европа таъминотига салбий таъсир қилиб, транспорт занжирларини узайтиради.

Бироқ Хитой параллел равишда муқобил инфратузилмани фаол қурмоқда. «Бир камар, бир йўл» ташаббуси доирасида Пекин Покистондан тортиб Африкагача ўнлаб портлар ва логистика марказларига сармоя киритган.

Анъанавий йўналишлар беқарорлашган сари, ушбу лойиҳаларнинг аҳамияти янада ортиб бормоқда.

Гелий ва стратегик ресурслар

Кўпчилик гелийга эътибор қаратмайди. Бироқ у юқори технологиялар, тиббиёт ва космик саноат учун стратегик ресурс ҳисобланади.

Гелийнинг энг йирик етказиб берувчилари қаторига Қатар киради. Минтақадаги ҳар қандай беқарорлик глобал бозорга таъсир қилади. Хитой эса ўз захираларини фаол равишда ошириб, узоқ муддатли шартномалар тузмоқда ва шу орқали Ғарб етказиб берувчиларига қарамликни камайтирмоқда.

Беқарорлик шароитида узоқ муддатли контрактларга эга давлатлар устунликка эга бўлади.

Порт инфратузилмаси

Бугунги кунда Хитой компаниялари дунё бўйлаб ўнлаб портларни бошқаради ёки уларга сармоя киритган. Бу портлар Грециядан тортиб Африка ва Яқин Шарққача бўлган ҳудудларда жойлашган.

Анъанавий денгиз логистикаси хавфларга дуч келганида, портлар ва муқобил йўналишларнинг аҳамияти ортиб боради. Хитой қурган инфратузилма аста-секин глобал савдо тизимининг бир қисмига айланмоқда.

Аслида, Пекин дунё логистикасининг асосий операторларидан бирига айланиб бормоқда.

Долларсиз ҳисоб-китоблар

Яна бир узоқ муддатли тенденция – халқаро ҳисоб-китобларда АҚШ долларидан қисман воз кечиш жараёнидир.

Хитой аллақачон Яқин Шарқнинг айрим давлатлари билан энергетика битимларини юанда амалга оширмоқда. Геосиёсий таранглик шароитида кўплаб давлатлар валюта ҳисоб-китобларини диверсификация қилишга интилади.

Ҳар бир шундай контракт аста-секин юаннинг жаҳон савдосидаги ролини кучайтиради.

Америка облигацияларини сотиш

Шу билан бирга Хитой АҚШ давлат облигацияларига сармоя киритишни камайтирмоқда. Сўнгги йилларда Пекин захираларидаги Америка давлат қарзининг улуши сезиларли даражада қисқарди.

Агар глобал таранглик кучайса, АҚШ мудофаа ва хавфсизлик харажатларини оширишга мажбур бўлади. Бу эса бюджет тақчиллигининг ортиши ва қарз бозорига қўшимча босим юзага келтириши мумкин.

Хитой учун бу Америка молиявий тизимига боғлиқликни камайтиришнинг яна бир усули ҳисобланади.

АҚШ нима йўқотиши мумкин?

Форс кўрфазидаги уруш АҚШ учун бир нечта оқибатларни англатади.

Биринчидан, ҳарбий харажатлар ошади ва минтақадаги геосиёсий масъулият кучаяди.

Иккинчидан, нефт нархининг юқори бўлиши мамлакат ичида инфляцияни кучайтириши мумкин.

Учинчидан, муқобил савдо ва молиявий тизимларнинг аста-секин кучайиши АҚШ долларининг узоқ муддатли таъсирини камайтириши мумкин.

Албатта, АҚШ иқтисодиёти ҳануз дунёдаги энг кучли иқтисодиётлардан бири бўлиб қолмоқда. Аммо ҳар қандай узоқ давом этадиган можаро бошқа ўйинчилар учун янги имкониятлар яратади.

Геосиёсат камдан-кам ҳолларда аниқ ғолибларни беради. Аммо тарих шуни кўрсатадики, можароларда бевосита иштирок этмасдан, эҳтиёткор сиёсат юритган давлатлар кўпинча иқтисодий афзалликларга эга бўлади.

Агар Яқин Шарқдаги беқарорлик узоқ давом этса, Хитойнинг жаҳон иқтисодиётидаги таъсири аста-секин янада кучайиши мумкин.