Aviakompaniyalar chiptalar narxini ko‘tarmoqda
Yaqin Sharqdagi urush aviayoqilg‘i xarajatlari yuqorilashiga olib keldi. Shu sababli aviakompaniyalar chiptalar narxini ko‘tardi.
Dunyo bo‘ylab aviakompaniyalar yo‘lovchi chiptalari narxini ko‘tarishni boshladi, bu Yaqin Sharqdagi mojaro va neft narxining keskin oshishi sababli aviayoqilg‘i xarajatlari yuqoriлаши bilan bog‘liq. Tahlilchilar агар yoqilg‘i narxi yuqori darajada saqlansa, faqat kam sonli kompaniyalar daromadli bo‘lib qolishi mumkin, aksariyati esa zararga uchrashi mumkinлигини aytmoqda.
Qaysi aviakompaniyalar chiptani qimmatlatdi?
Bir qator aviakompaniyalar yoqilg‘i xarajatlari keskin oshgani sababli chiptalar narxini ko‘tarishdi. Xususan, Skandinaviyadagi SAS, Австралиянинг «Qantas Airways», Yangi Зеланdiянинг «Air New Zealand», Ҳонконгнинг «Hong Kong Airlines».
«Air New Zealand» ma’lumotiga ko‘ra, AQSH va Isroilning Eronga zarbalaridan oldin aviayoqilg‘i narxi barrelga taxminan 85–90 dollarни tashkil qilgan bo‘lsa, so‘nggi kunlarda bu ko‘rsatkich 150–200 dollarгача ko‘tarildi. Noma’lumlik sharoitida aviakompaniya 2026-yil uchun moliyaviy prognozni ham to‘xtatdi.
«Hong Kong Airlines» esa 5-martdan yoqilg‘i yig‘imini 35,2 foizga ko‘tarish haqida xabar berdi. Eng sezilarli ko‘tarish Ҳонконгdan Maldiv, Bangladesh va Nepal reyslariga ta’sir qiladi.
Aviayoqilg‘i narxi AQSH va Isroilning Eronga qarshi urushidan so‘ng neft narxining ortishi bilan bog‘liq holda ko‘tarilmoqda. Bu mojaro Ҳўрмuз bo‘g‘ozini deyarli yopib qo‘ydi – dunyodagi neft yetkazib berishning taxminan 20% shundan o‘tadi.
Ayrim bozorlarda avia yoqilg‘i spot narxi fevral oxiridan beri gallonga taxminan 60 sentga ko‘tarildi. Los Anjelesda narx 4,19 dollarга, Nyu York aeroportida esa 3,92 dollarга yetdi.
Tahlilchilar nima demoqda?
«UBS» tahlilchisi Atul Maxesvarining aytishicha, фақат uchta AQSH aviakompaniyasi («Delta Air Lines», «United Airlines» va «Southwest Airlines») yoqilg‘i narxi gallonga 4 dollar va undan yuqori darajada saqlansa, «mahdud daromad olishga» ega bo‘ladi. Qolgan aviakompaniyalar bunday vaziyatda pul topolmaydi, ba’zilari esa «chuqur zararga tushishi» mumkin.
«So‘nggi bir oyda aviayoqilg‘i narxi deyarli ikki barobarga ko‘tarildi va bu sanoat uchun yillik o‘nlab milliard dollarlik qo‘shimcha xarajat yaratishi mumkin, chunki «Deutsche Bank» 2026-yilda AQSH aviakompaniyalari tomonidan taxminan 20 mlrd gallon yoqilg‘i sarflanishini prognoz qilmoqda», – dedi bank tahlilchisi Maykl Linenberg.
Linenbergning bahosicha, agar yo‘lovchi chiptalar narxi butun sanoat bo‘yicha 10 dollarga oshirilsa va bu daraja bir yil saqlansa, aviakompaniyalar daromadi taxminan 7–8 mlrd dollarга ko‘tarilishi mumkin. Ammo bu ham yoqilg‘i xarajatlarini to‘liq qoplash uchun yetarli emas.
«Agar ijobiy omil bo‘lsa, u aviasafarlarga yuqori talab va AQSH iqtisodiyotining tezlashish belgilaridir, bu esa bozorga yuqori tariflarni qabul qilishda yordam berishi mumkin», – dedi «Melius Research» tahlilchisi Konor Kanningem.
Shu bilan birga, Kanningemning aytishicha, sanoat uchun asosiy savol — iste’molchilar xarajatlarni qisqartirdimi yoki sayohat bronlarini kechiktirdimi, ayniqsa xalqaro yo‘nalishlarda. Hozircha talab kamayishi belgilarini ko‘rsatmaydi, ammo Eron atrofidagi mojaro bozor uchun burilish nuqtasi bo‘lishi mumkin.
«Biz taxmin qilamizki, aviakompaniyalar yoqilg‘i narxi keskin oshishining bir qismini qoplay oladi, ammo agar energiya manbalari narxi keskin tushmasa, bu yil marjani kengaytirish qiyin», – dedi «TD Cowen» tahlilchisi Tom Фицджералдн.
Aviakompaniyalar aksiyalari bilan nima bo‘ldi?
AQSH aviaкомпаниялари aksiyalari Eron bilan mojaro boshlanganidan so‘ng jiddiy tushishni boshladi:
Delta aksiyalari 9,8 foizga arzonlashdi
United Airlines aksiyalari 14,2 foizga tushdi
American Airlines aksiyalari 15 foizga arzonlashdi (10-mart kuni birja yopilishi holatiga ko‘ra)
«Barron’s» таъкидлашича, eng ko‘p zarar ko‘rganlardan biri «JetBlue» loukosteri bo‘ldi, uning aksiyalari 20,4 foizga tushdi.
Loukosterlar, ehtimol, boshqa aviakompaniyalarga qaraganda, yoqilg‘i xarajatlarini chipta narxlariga oshirish orqali iste’molchilarga yuklashda qiynaladi, chunki bu ularning biznes modelini zaiflashtirishi mumkin. Shuningdek, seshanba kuni «JetBlue» operatsiya muammolariga duch keldi va qisqa vaqtga barcha reyslarni to‘xtatdi.
