Logo

«Ялта 2.0»: Уч йирик держава етакчилари глобал савдодаги тўсиқлар ва экспорт чекловларини муҳокама қилиш учун Хитойда тўпланмоқда

Kecha 17:303 daqiqa

Дональд Трамп, Си Жинпинг ва Владимир Путин Шэньчжэнда илк бор уч томонлама музокара ўтказади.

«Ялта 2.0»: Уч йирик держава етакчилари глобал савдодаги тўсиқлар ва экспорт чекловларини муҳокама қилиш учун Хитойда тўпланмоқда © Foto: Olga Maltseva/AFP/Getty Images

АҚШ президенти Дональд Трамп, Хитой раҳбари Си Жинпинг ва Россия президенти Владимир Путин пайшанба куни Хитойнинг Шэньчжэнь шаҳрида илк бор уч томонлама учрашув ўтказади. Мазкур тарихий музокаралар Осиёда бўлиб ўтаётган юқори даражадаги дипломатик ҳафтанинг якуний қисми бўлиши кутилмоқда. Бу ҳақда «Financial Times» нашри маълум қилди.

Уч томонлама музокаралар ҳамда Трамп ва Си ўртасидаги икки томонлама учрашув 18-19 ноябрь кунлари бўлиб ўтадиган Осиё-Тинч океани иқтисодий ҳамкорлиги (APEC) саммити доирасида ташкил этилади. Айримлар бу учрашувни 1945-йилда Қримда бўлиб ўтган ва дунёнинг урушдан кейинги тартибини белгилаб берган тарихий конференцияга қиёслаб, «Ялта 2.0» деб атамоқда.

«Ялта 2.0» ва ядровий назорат

Режалаштириш жараёнидан хабардор манбанинг сўзларига кўра, Хитой, Россия ва АҚШ олдиндан келишилган кун тартибисиз музокара ўтказишга қарор қилган. Бу одатда хорижий лидерлар билан қатъий белгиланган режа асосида суҳбатлашишни талаб қиладиган Си Жинпинг учун ғайриоддий ҳолат ҳисобланади.

АҚШ расмийсининг таъкидлашича, Трамп музокарада ядро қуролини назорат қилиш ва тарқатмаслик масаласини кўтаради. Бироқ, президент қандайдир келишувга эришишни эмас, балки энг йирик учта ядровий давлат ўртасида муносабатларни бошлашни мақсад қилган.

«Бу Хитой учун муҳокама қилиш қийин бўлган мавзу, бироқ биз Хитойнинг катталар дастурхонига ўтирадиган вақти келди, деб ҳисоблаймиз», — дея таъкидлади Америка вакили.

Шу билан бирга, Си Жинпинг учрашув орқали ўзининг дипломатик қудратини намойиш этишни мақсад қилган бўлса-да, Хитойни Украина ва Эрондаги можароларга бевосита алоқадор қилиб қўйишдан қочмоқчи. Кремлга яқин манба эса Хитойнинг Украина тинчлик жараёнида фаол иштирок этишни истамаслиги сабабли Шэньчжэнда бу масаланинг батафсил муҳокама қилинмаслигини билдирган. Россия учун бу учрашув хавфсиз тадбир бўлиб, у Путиннинг нуфузини оширишга хизмат қилади.

Трамп ва Си ўртасидаги савдо музокаралари

Трамп ва Си Жинпинг ўртасидаги икки томонлама учрашув жорий йил ҳисобидан учинчиси бўлади. АҚШ расмийларига кўра, пайшанба кунги музокаралар асосан савдо ва 2025 йил октябрь ойида икки давлат ўртасида тузилган савдо урушидаги сулҳ шартларини бажаришга қаратилади.

Вашингтон Пекинни келишилган шартларни бажармаётганликда ва ваъда қилинган нодир металларнинг (rare earths) фақат учдан икки қисмини экспорт қилаётганликда айбламоқда. Жорий йилнинг 10 январида муддати тугайдиган ушбу сулҳ шартлари бузилганини Хитой томони мунтазам равишда рад этиб келмоқда.

«Биз хитойликлардан нодир металлар ва ҳосила маҳсулотларини олмоқдамиз, бироқ ўзимиз истаган суръат ва даражада эмас. Президент бу масалани Си билан муҳокама қилишини кутмоқдаман», - деди АҚШ расмийларидан бири.

Шунингдек, етакчилар яқинда истеъфога чиққан «Nvidia» раҳбари Женсен Хуанг ва АҚШ Хитой разведкасига алоқадор деб гумон қилаётган Элис Хуанг билан боғлиқ масалани муҳокама қилмаслиги айтилмоқда.

Канада билан муносабатларнинг тикланиши ва Япония билан зиддият

Осиёдаги дипломатик ҳафта доирасида Канада бош вазири Марк Карни сешанба куни Си Жинпинг билан учрашади. Карни жорий йилнинг январь ойида Пекинга ташриф буюрган ва бу сўнгги ўн йил ичида Канада ҳукумати раҳбарининг илк ташрифи бўлган эди.

Муносабатларнинг илиқлашиши натижасида Канада Хитой электр автомобиллари учун тарифни 100 фоиздан 6,1 фоизга туширди, Хитой эса канола ва денгиз маҳсулотларига қўйилган чекловларни бекор қилди. Бундан ташқари, шу ой Хитой Канадада 4 миллиард юанлик (600 миллион доллар) суверен «яшил облигация»ларни муомалага чиқарди.

Бундан фарқли ўлароқ, Япония ва Хитой ўртасидаги муносабатлар ҳамон совуқлигича қолмоқда. Япония бош вазири Санаэ Такаичининг Тайван бўйича баёнотлари икки давлат ўртасидаги алоқаларни ёмонлаштирган эди. Дипломатларнинг фикрича, APEC саммитида Си ва Такаичи ўртасида қўл сиқишиш юз берса-да, мазмунли музокаралар ўтказилиши кутилмаяпти.

Трампнинг Манилага ташрифи ва тижорат шартномалари

Осиё бўйлаб уч кунлик сафарини бошлайдиган Дональд Трамп сешанба куни Манилага етиб бориб, ASEAN саммитида иштирок этади. У ерда Трамп Жануби-Шарқий Осиё етакчилари, шунингдек, Япония, Австралия ва Ҳиндистонни ўз ичига олган «Quad» гуруҳи раҳбарлари билан музокаралар ўтказади. Жумладан, Филиппин президенти Фердинанд Маркос кичик билан ҳам учрашув режалаштирилган.

АҚШ вакилининг маълум қилишича, АҚШ ва Таиланд Манилада савдо келишувини имзолаши кутилмоқда. Ташриф авиация, мудофаа, энергетика ва технология соҳаларида қатор тижорат шартномалари ва стратегик инвестицияларни тасдиқлаш билан якунланади.

Teglar

Mavzuga oid