«Microsoft» сервисларида тарихдаги энг йирик глобал узилиш юз берди: дунё бўйлаб миллионлаб фойдаланувчилар тизимдан узилди

«Microsoft» корпорациясининг булутли инфратузилмасида сўнгги йиллардаги энг йирик глобал узилиш юз берди. 20 соатдан ортиқ давом этган носозлик натижасида дунё бўйлаб давлат тузилмалари, шифохоналар, мактаблар ва тижорат ташкилотларида «Outlook», «Teams» ҳамда «Copilot» хизматлари иши издан чиқди. Бу ҳақда «BBC News» ва «Reuters» агентликлари маълум қилди.

Корпорация мазкур ҳолат киберҳужум эмаслигини, балки инфратузилмага тушган аномал юклама сабабли юз берганини тасдиқлаган.

Узилишнинг кўлами мислсиз даражада бўлди. «Downdetector» мониторинг хизмати маълумотларига кўра, пайшанба оқшомида камида 74 мамлакатдан 140 минг нафар фойдаланувчи «Outlook» ишидаги муаммолар ҳақида хабар берган. «Microsoft 365» тизимидан дунё бўйлаб 430 миллиондан ортиқ киши фойдаланишини инобатга олсак, мониторинг сайтларига мурожаат қилмаган реал жабрланувчилар сони бундан бир неча баробар кўп эканлиги тахмин қилинмоқда.

Дунё бўйлаб тизимли инқироз миқёси

Глобал носозлик фойдаланувчиларни электрон хатларни юбориш, тақвим иловаларидаги маълумотларни кўриш ва муайян файлларни очиш имкониятидан маҳрум қилди. Турли минтақалардаги муҳим инфратузилмалар иши бевосита тўхтаб қолди.

Хусусан:
— Буюк Британияда касалхоналар, полиция бўлимлари ва мактаблар ишида узилишлар кузатилди. Шифокорлар беморлардан тизим тикланмагунча онлайн мурожаат юбормасликни сўради.
— Австралияда мазкур ҳолат махсус хизматлар, жумладан, Федерал полиция ва контрразведка хизматлари фаолиятига салбий таъсир кўрсатди.
— Японияда Вазирлар Маҳкамаси ҳукуматнинг умумий ахборот тизими ва IT-инфратузилмасидаги узилишларни расман тасдиқлади.
— АҚШда Лос-Анжелесдан то Техасгача бўлган суд тизимларида алоқа ва ҳужжат алмашинув жараёнлари кечикиши мумкинлигидан огоҳлантирилди.
— Канадада эса Торонтодаги бир нечта касалхоналарни бошқарувчи йирик соғлиқни сақлаш тармоғида электрон почта муаммолари юзага келди.

Таъкидланишича, носозлик нафақат «Microsoft» хизматларига, балки унга боғланган бошқа йирик технологик сервисларга ҳам зарба берди. Хусусан, сунъий интеллект соҳасидаги етакчи компаниялар — «ChatGPT» дастурини ишлаб чиқувчи «OpenAI» ва «Anthropic» компаниялари ўзларининг йирик тил моделларида «Microsoft» тизимларига уланиш билан боғлиқ муаммолар кузатилганини маълум қилган.

Нима учун муаммони ҳал қилиш чўзилиб кетди?

«Microsoft» расмий баёнотига кўра, тизимдаги узилиш серверларга тушган «ортиқча юклама» оқибатида келиб чиққан. Кўп сонли серверлар кутилмаганда ишдан чиққач, бутун трафик қолган ишлаб турган серверларга йўналтирилган ва бу уларнинг ҳам толиқишига олиб келган.

«Microsoft» баёнотидан маълум бўлишича, хавфсиз уланишларни ўрнатадиган серверлар қисми тўлиб тошган ва шундан сўнг сервер шунчаки жавоб беришни тўхтатган. Битта сервер ишдан чиқади ва унинг вазифаси кейингисига ўтади. Миллионлаб қурилмалар эса тизимга қайта уланишга уринаверади. Бундай вазиятда тизимни бирданига ёқиб юбориб бўлмайди, уни босқичма-босқич қайта тиклаш керак», - деди Рединг университетининг компьютер фанлари бўйича профессори Жеймс Ферриман.

«Skype» ва «Uber» каби йирик компанияларнинг собиқ дастурий таъминот муҳандиси Гергели Орос бу ҳолатни тарихдаги энг ҳалокатли корпоратив электрон почта узилиши деб атаган. Унинг таъкидлашича, бизнес электрон почталарининг нормал ҳолатга қайтиши бунчалик узоқ вақт талаб қилган ҳолат аввал кузатилмаган.

Киберхавфсизлик бўйича австралиялик эксперт Трой Хант бу воқеа рақамли инфратузилманинг заиф нуқталарини кўрсатиб қўйганини таъкидлаган:

«Microsoft» — интернет умуртқасининг жуда катта қисми ва бу бизга электрон почтанинг ҳамон қанчалик муҳимлигини эслатади. Бу узилиш одамларнинг нафақат ишлаш қобилиятига, балки учрашувлар белгилаш, харидларни тасдиқлаш ва хизматларга кириш имкониятига ҳам зарба берди», - деди у.

Сўнгги маълумотларга кўра, «Microsoft» Европа ва Шимолий Америкада хизматларни тиклаш бўйича ижобий ўзгаришлар кузатилаётганини, электрон почта навбатлари сезиларли даражада камайиб, меъёрий ҳолатга қайтаётганини билдирган. Бироқ тикланиш ишлари давом этаётган бир пайтда, айрим ҳудудларда вақти-вақти билан узилишлар кузатилиб туриши мумкинлиги қўшимча қилинган.